Pressto.

Nagłowek strony

Świątynia nauki, fundament demokracji czy fabryka specjalistów? Józef Chałasiński i powojenne spory o ideę uniwersytetu

Kamil Piskała, Agata Zysiak

DOI: http://dx.doi.org/10.14746/prt.2013.3.11

Abstrakt


Pierwsze lata powojennej historii Polski były czasem przełomowym, czasem niepewności i nadziei na nowe społeczeństwo. Wielu intelektualistów wierzyło w unikalną szansę na zmiany i budowę lepszego świata, w tym budowę nowoczesnego uniwersytetu. Tradycje międzywojennej akademii starły się z ideami tworzenia uczelni nowego typu – modernizacyjne sny przybierały różne formy, konfrontując środowiska bardziej radykalne z umiarkowanymi. Wkrótce uniwersytety zostały przekształcone w miejsca istotne dla władz, gdzie tworzono nową wykładnię historii, zaplecze ideologiczne Partii i nową elitę kraju.

W niniejszej pracy koncentrujemy się na postaciach Józefa Chałasińskiego i Tadeusza Kotarbińskiego, których drogi zbiegły się w 1945 roku w robotniczej Łodzi – miejscu budowy nowego uniwersytetu na nowe czasy. Analizując ich wypowiedzi prasowe, przemówienia i artykuły naukowe rekonstruujemy modele uniwersytetów, mające stanowić propozycje ukształtowania nowej uczelni w zmieniających się ramach polityczno-społecznych.


Słowa kluczowe


Józef Chałasiński; modele uniwersytetu; stalinizm; powojenna Polska; Łódź.

Pełny tekst:

Bibliografia


Baranowski, K. 1977. Oddział Wolnej Wszechnicy Polskiej w Łodzi 1928–1939. Warszawa.

Baranowski, B. 1985. Pierwsze lata Uniwersytetu Łódzkiego, 1945–1949. Łódź.

Baranowski, B., red. 1987. Uniwersytet Łódzki: Historia. Teraźniejszość. Perspektywy. Łódź.

Baranowski, B. 1990. Trudne lata Uniwersytetu Łódzkiego 1949–1956. Łódź.

Baranowski, K. 1993. Początki Łodzi akademickiej. Łódź́.

Baranowski, K. 1996. Inteligencja łódzka w latach II Rzeczypospolitej. Łódź.

Baranowski, K. 2001. Alternatywna edukacja w II Rzeczypospolitej: Wolna Wszechnica Polska. Warszawa.

Bołtuc-Staszewska, I., red. 1964. Tranzytem przez Łódź. Łódź.

Chałasiński, J. 1947. ,,O społeczny sens reformy uniwersytetów.” Kuźnica 24.

Chałasiński, J. 1947. ,,Problemy demokratyzacji.” Odrodzenie 14/15.

Chałasiński, J. 1950. ,,Od liberalnej do socjalistycznej idei Uniwersytetu.” Życie Nauki 7/8.

Chałasiński, J. 1952. Inauguracja V roku akademickiego Uniwersytetu Łódzkiego. W Materiały do dziejów Uniwersytetu Łódzkiego 1945–1950, red. B. Baranowski, K. Duda-Dziewierz. Łódź.

Chodakowska, J. 1981. Rozwój szkolnictwa wyższego w Polsce Ludowej w latach 1944–1951. Wrocław.

Connelly, J. 1999. ,,The Foundation of Diversity: Communist Higher Education Policies in Eastern Europe 1945–1955.” in Science Under Socialism. Cambridge.

Connelly, J. 2000. Captive University: The Sovietization of East German, Czech, and Polish Higher Education, 1945-1956. Chapel Hill: University of North Carolina Press.

Czyżewski, A. 2008. Łódź akademicka, w: Rok 1945 w Łodzi: Studia i szkice. Łódź́.

Fleming, M. 2010. Communism, Nationalism and Ethnicity in Poland, 1944–1950. London–New York.

Gryko, C. 2007. Józef Chałasiński – człowiek i dzieło: Od teorii wychowania do kulturowej wizji narodu. Lublin.

Herczyński, R. 2008. Spętana nauka: Opozycja intelektualna w Polsce 1945–1970. Warszawa.

Hübner, P. 1983. Kongres Nauki Polskiej jako forma realizacji założeń polityki naukowej państwa ludowego. Wrocław.

Hübner, P. 1992. Polityka naukowa w Polsce w latach 1944–1953: Geneza systemu. Wrocław.

Hübner, P. 1994. Siła przeciw rozumowi: losy Polskiej Akademii Umiejętności w latach 1939–1989. Kraków.

Hübner, P. 2011. ,,Kotarbiński versus Chałasiński.” Forum Akademickie 4, http://forumakademickie.pl/fa/2011/04/kotarbinski-versus-chalasinski/

Jaczewski, B. 1987. Życie naukowe w Polsce w drugiej połowie XIX i w XX wieku: Organizacje i instytucje. Wrocław.

Kaleta, A. 1980. Józef Chałasiński – socjolog i humanista. Toruń.

Kaleta, A. 1996. Chałasiński dzisiaj: Materiały z konferencji naukowej. Toruń.

Kenney, P. 2012. Rebuilding Poland: Workers and Communists 1945–1950. London–New York.

Kersten, K. 1991. The Establishment of Communist Rule in Poland 1943–1948. Berkeley.

Kersten, K. 1993. Między wyzwoleniem a zniewoleniem: Polska 1944–1956. Londyn.

Kłoskowska, A. 1970. Uniwersytet Łódzki 1945–1970. Warszawa.

Kłoskowska, A. 1992. ,,Bunty i służebności uczonego.” W Bunty i służebności uczonego: Profesor Józef Chałasiński. Łódź.

Kott, J. 1990. Przyczynek do biografii. Londyn.

Krasiewicz, B. 1976. Odbudowa szkolnictwa wyższego w Polsce Ludowej w latach 1944–1948. Wrocław

Leder, A. 2011. ,,Kto nam zabrał tę rewolucję?” Krytyka Polityczna 29.

Lewandowski, J. 1991. Rodowód społeczny powojennej inteligencji polskiej: 1944–1949. Szczecin.

,,Młodzież akademicka o swoich potrzebach.” 1946. Dziennik Łódzki, 25 listopada.

Natkowska, M. 1999. Numerus clausus, getto ławkowe, numerus nullus, „paragraf aryjski”: Antysemityzm na Uniwersytecie Warszawskim 1931–1939. Warszawa.

Skubała-Tokarska, Z. 1967. Społeczna rola Wolnej Wszechnicy Polskiej. Warszawa–Kraków.

Stobiecki, R. 1993. Historia pod nadzorem: Spory o nowy model historii w Polsce II połowa lat czterdziestych – początek lat pięćdziesiątych. Łódź.

Śródka, A. ed. 1995. Historia Nauki Polskiej – wiek XX. Warszawa.

Szczepański, J. 1976. Szkice o szkolnictwie wyższym. Warszawa.

Wincławski, W. 1989. Wprowadzenie do Chałasińskiego: Przewodnik bio-bibliograficzny. Toruń.

Wincławski, W. 1992. ,,Idea i socjologia uniwersytetu.” W Bunty i służebności uczonego: Profesor Józef Chałasiński. Łódź.

Wincławski, W. 2001. Słownik biograficzny socjologii polskiej. Warszawa.

Wojtczak, L., red. 1992. Bunty i służebności uczonego: Profesor Józef Chałasiński. Łódź.

PRESSto2AMUR - export

Statystyki

Abstrakt - 143 PDF - 97

Altmetric

Zewnętrzne odnośniki

  • Obecnie brak jakichkolwiek odnośników.




Copyright (c) 2016