Dyskurs jako praxis. Archeologia wiedzy jako teoria materializmu performatywnego

Main Article Content

Bartłomiej Błesznowski

Abstrakt

Główną stawką artykułu jest ontologiczny status pojęciowości związanej z archeologią wiedzy Michela Foucaulta w kontekście „aporetycznego” źródła jego inspiracji, jakim były niewątpliwie strukturalizm i psychoanaliza lacanowska. Jeśli naczelne pojęcie Foucaulta – dyskurs – zasadza się na społeczno-historycznej trwałości wypowiedzi odniesionych do tych samych reguł formacyjnych, formacja dyskursu zaś stanowi pole, w ramach którego wypowiedzi powiązane są ze sobą i ustabilizowane w swym rozproszeniu, pytaniem, które winniśmy zadać, jest kwestia „materialności” tychże wypowiedzi, a co za tym idzie materialny mechanizm transformacji nie tyle dyskursu, ile reguł jego wyłaniania, konstytutywna zasada nieciągłości. Jak pisał Gilles Deleuze: „teraźniejszość jest rzutem, kośćmi […] za jednym zamachem rzucane są kości i reguły”. Dyskurs jest więc nie tyle zbiorem mniej lub bardziej ustrukturyzowanych reguł, ile raczej zbiorem praktyk, dzięki którym dokonuje się akt performatywny; podmioty (indywidualne czy zbiorowe) nie mają więc stałej, ustrukturyzowanej tożsamości w ramach dyskursu, ale stanowią bezustannie ponawianą kwestię, wynik praktyk upodmiotowienia, które do tego same mają własną historię. Reprodukcja dyskursu stanowi sedno metody Foucaulta (także po okresie „archeologicznym”), ta zaś prowadzić nas może w kierunku sformułowania koncepcji swoistej „polityki ekstradyskursywnej”.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Błesznowski, B. (2016). Dyskurs jako praxis. Archeologia wiedzy jako teoria materializmu performatywnego. Praktyka Teoretyczna, 22(4), 45-87. https://doi.org/10.14746/prt.2016.4.4
Dział
ARTYKUŁY
Biogram autora

Bartłomiej Błesznowski, Instytut Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytet Warszawski ul. Nowy Świat 69 00-927 Warszawa

Bartłomiej Błesznowski - historyk idei i socjolog wiedzy, adiunkt w Instytucie Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego. Łącząc nauki społeczne z filozofią, zajmuje się współczesną myślą polityczną inspirowaną poststrukturalizmem, historią idei kooperatyzmu oraz współczesnymi radykalnymi koncepcjami emancypacji politycznej. Razem z prof. Marcinem Królem prowadził serię wydawniczą „Genealogia współczesności. Historia idei w Polsce 1815-1939”, aktualnie zaś wraz z dr Aleksandrą Bilewicz przygotowuje serię książek poświęconych tradycji i aktualności idei polskiego kooperatyzmu. Redagował i współredagował książki: Michel Foucault, Kim Pan jest, Profesorze Foucault? Debaty, rozmowy, polemiki (Kraków 2013), wybór tekstów pt. Kooperatyzm, spółdzielczość, demokracja (Warszawa 2014), który w 2017 roku ukaże się nakładem holenderskiego wydawnictwa Brill pod tytułem Cooperativism and Democracy. A Selected Works of Polish Thinkers, opublikował także monografię Batalia o człowieka. Genealogia władzy Michela Foucaulta jako próba wyzwolenia podmiotu (Warszawa 2009). We współpracy z wiedeńskim Instytutem Nauk o Człowieku (wraz z prof. Marcinem Królem i Adamem Puchejdą) wydał kompendium pt. Genealogy of Contemporaneity. A History of Ideas in Poland 1815–1939. W 2017 roku nakładem Wydawnictwo „Nomos” ukaże się jego praca poświęcona politycznym implikacjom myśli Michela Foucaulta. Współpracuje z redakcją czasopisma naukowego „Praktyka Teoretyczna”.

Bibliografia

  1. Agamben, Giorgio. 1999. Potentialities. Collected Essays in Philosophy. Tłum. Daniel Heller-Roazen. Stanford, California: Stanford University Press.
  2. Agamben, Giorgio. 2009. The Signature of All Things. Tłum. Luca D’Isanto, Kevin Atell. New York: Zone Books.
  3. Badiou, Alain. 2000. Deleuze. The Clamor of Being. Tłum. Louise Burchill. Minneapolis-London: University of Minnesota Press.
  4. Deleuze, Gilles. 2014. Fałda. Leibniz a barok. Tłum. Mateusz Janik, Sławomir Królak. Warszawa: PWN.
  5. Deleuze, Gilles. 2004. Foucault. Tłum. Michał Gusin, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP we Wrocławiu.
  6. Deleuze, Gilles. 2007. „Four Propositions on Psychoanalysis” W tegoż, Two Regimes of Madness. Texts and Interviews 1975-1995. Tłum. Ames Hodges, Mike Taormina. New York: Semiotext(e).
  7. Deleuze, Gilles. 2007a. „Immanence: a Life”. W tegoż, Two Regimes of Madness. Texts and Interviews 1975-1995. Tłum. Ames Hodges, Mike Taormina, New York: Semiotext(e).
  8. Deleuze, Gilles. 2011. Logika sensu. Tłum. Grzegorz Wilczyński. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  9. Deleuze, Gilles. 1997. Różnica i powtórzenie. Tłum. Bogdan Banasiak, Krzysztof Matuszewski. Warszawa: Wydawnictwo KR.
  10. Deleuze, Gilles, Felix, Guattari. 2008. Anti-Oedipus. Capitalism and Schizophrenia. Tłum. Robert Hurley, Mark Seem, Helen R. Lane. London: Continuum.
  11. Djaballah, Marc. 2008. Kant, Foucault, and Forms of Experience. New York-London: Routledge.
  12. Dosse, François. 2011. Gilles Deleuze and Félix Guattari. Intersecting Lives. Tłum. Deborah Glassman. New York: Columbia University Press.
  13. Dosse, François. 1997. History of Structuralism, vol. 2: The Sign Sets. 1967-Present. Tłum. Deborah Glassman. Minneapolis-London: University of Minnesota Press.
  14. Dybel, Paweł. 2006. Zagadka „drugiej płci”. Spory wokół różnicy seksualnej w psychoanalizie i feminizmie, Kraków: Universitas.
  15. Falkowski, Tomasz. 2013. Myśl i zdarzenie. Pojęcie zdarzenia historycznego w historiografii francuskiej XX wieku. Kraków: Universitas.
  16. Fink, Bruce. 1995. The Lacanian Subject: Between Language and Jouissance. Princeton: Princeton University Press.
  17. Foucault, Michel. 2004. Abnormal. Lectures at the Collège de France 1974-1975. Tłum. Graham Burchell, New York: Picador.
  18. Foucault, Michel.2002. Archeologia wiedzy. Tłum. Andrzej Siemek. Warszawa: DeAgostini-Altaya.
  19. Foucault, Michel.2000. „Czym jest Oświecenie?”. W tegoż, Filozofia, historia, polityka. Wybór pism. Tłum. Damian Leszczyński, Lotar Rasiński. Warszawa-Wrocław: PWN.
  20. Foucault, Michel. 2013. „Kiedy przestał pan wierzyć w sens?”. W tegoż, Kim pan jest, profesorze Foucault? Debaty, rozmowy, polemiki. Red. Bartłomiej Błesznowski, Kajetan M. Jaksender, Krzysztof Matuszewski Tłum. Kajetan M. Jaksender. Kraków: Libron/Eperons-Ostrogi.
  21. Foucault, Michel. 2001. „La philosophie structuraliste permet de diagnostiquer ce qu’est »aujourd’hui«”. W tegoż, Dits et Écrits, t. 1: 1954-1975. Red. Daniel Defert, François Ewald. Paris, Gallimard.
  22. Foucault, Michel.2010. „Lacan, „wyzwoliciel” psychoanalizy”. Tłum. Magdalena Madej, Andrzej Serafin, „Kronos” nr 3.
  23. Foucault, Michel.2009. O archeologii nauk. W odpowiedzi Kołu epistemologicznemu. Tłum. A. Bandura. W Język, dyskurs, społeczeństwo. Red. Lotar Rasiński, Warszawa 2009, PWN.
  24. Foucault, Michel. 1991. Remarks on Marx. Conversations with Duccio Trombadori. Tłum. R. James Goldstein, James Cascaito. New York: Semiotext(e).
  25. Foucault Michel. 2001a. Réponse à une question, w: Idem, Dits et Écrits, t. 1: 1954-1975, red. Daniel Defert, François Ewald. Paris: Gallimard.
  26. Foucault, Michel. 2014. Rządzenie żywymi. Wykłady w Collège de France 1979-1980. Tłum. Michał Herer. Warszawa: PWN.
  27. Foucault, Michel. 2007. Słowa i rzeczy. Archeologia nauk humanistycznych. Tłum. Tadeusz Komendant. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
  28. Foucault, Michel. 2000a. „Strukturalizm i poststrukturalizm”. W tegoż, Filozofia, historia, polityka. Wybór pism, przeł. Damian Leszczyński, Lotar Rasiński. Warszawa-Wrocław: PWN.
  29. Foucault, Michel. 2000b. „Theatrum Philosophicum”. W tegoż Filozofia, historia, polityka. Wybór pism. Tłum. Damian Leszczyński, Lotar Rasiński. Warszawa-Wrocław: PWN.
  30. Foucault, Michel. 1998. Trzeba bronić społeczeństwa Wykłady w Collège de France 1976. Tłum. Małgorzata Kowalska. Warszawa: Wydawnictwo KR.
  31. Foucault, Michel.2000c. Wola wiedzy. Tłum.. Bogdan Banasiak, Krzysztof Matuszewski. W tegoż, Historia seksualności, t. 1. Warszawa: Czytelnik.
  32. Freud, Sigmund. 1975. „Ego i id”. W tegoż, Poza zasadą przyjemności. Tłum. Jerzy Prokopiuk. Warszawa: PWN.
  33. Freud, Sigmund. 1975a. „Poza zasadą przyjemności”, W tegoż, Poza zasadą przyjemności. Tłum. Jerzy Prokopiuk. Warszawa: PWN.
  34. Guattari. Felix. 1984. „Machine and Structure”. W tegoż, Molecular Revolution. Psychiatry and Politics. Tłum. Rosemary Sheed. Harmondsworth: Penguin Books.
  35. Guattari, Felix. 2013. Schizoanalytic Cartographies. Tłum. Andrew Goffey. London-New Delhi-New York-Sydney: Bloomsbury.
  36. Hegel, Georg Wilhelm Friedrich. 2002. Fenomenologia ducha. Tłum. Światosław Florian Nowicki. Warszawa: Fundacja Aletheia.
  37. Heidegger, Martin. 1989. Kant a problem metafizyki. Tłum. Bogdan Baran. Warszawa: PWN.
  38. Heidegger, Martin. 1977. „List o »humanizmie«”. Tłum. Józef Tischner. W Martin Heidegger, Budować, mieszkać, myśleć. Eseje wybrane. Warszawa: Czytelnik.
  39. Heidegger, Martin. 1996. Przyczynki do filozofii (Z wydarzenia). Tłum. B. Baran, J. Mizera, Kraków 1996, Wydawnictwo Baran i Suszyński.
  40. Homer, Sean. 2005. Jacques Lacan, London-New York: Routledge.
  41. Howarth, David. 2008. Dyskurs. Tłum. Anna Gąsior-Niemiec, Warszawa: Oficyna Naukowa.
  42. Komendant, Tadeusz. 1998. „Posłowie tłumacza”. W Michel Foucault, Nadzorować i karać. Narodziny więzienia. Tłum. Tadeusz Komendant. Warszawa: Fundacja Aletheia.
  43. Lacan, Jacques.1996. Funkcja i pole mówienia i mowy w psychoanalizie. Tłum. Barbara Gorczyca, Wincenty Grajewski. Warszawa: Wydawnictwo KR.
  44. Lacan, Jacques. 2013. „Imiona-Ojca”. W tegoż, Imiona-Ojca. Tłum. Ricardo Carrabino, Tomasz Gajda, Janusz Kotara, Barbara Kowalów, Agnieszka Kurek. Warszawa: PWN.
  45. Lacan, Jacques. 2002. On a Question Prior to Any Possible Treatment of Psychosis. W tegoż, Écrits. Tłum. Bruce Fink, New York-London: W. W. Norton & Company.
  46. Lacan, Jacques. 2002. „Response to Jean Hyppolite’s Commentary on Freud’s »Verneinung«”. W tegoż, Écrits. Tłum. Bruce Fink. New York-London: W. W. Norton & Company.
  47. Lacan, Jacques. 2002a. Seminar on „The Purloined Letter”. W tegoż, Écrits. Tłum. B. Fink. New York-London: W. W. Norton & Company.
  48. Lacan, Jacques. 2014. Seminarium III Psychozy, oprac. Jacques-Alain Miller. Tłum. J. Waga. Warszawa: PWN.
  49. Lacan, Jacques. 2013a. „Symboliczne, wyobrażeniowe, realne”. W tegoż, Imiona-Ojca. Tłum. Ricardo Carrabino, Tomasz Gajda, Janusz Kotara, Barbara Kowalów, Agnieszka Kurek. Warszawa: PWN.
  50. Lacan, Jacques.1991. The Ego in Freud’s Theory and in the Technique of Psychoanalysis. The Seminar of Jacques Lacan Book II. Tłum. Sylvana Tomaselli. New York-London: W.W. Norton & Company.
  51. Lacan, Jacques. 1998. The Four Fundamental Concepts of Psychoanalysis. The Seminar of Jacques Lacan Book XI, red. Jacques-Alain Miller. Tłum. Alan Sheridan, New York & London: W.W. Norton & Company.
  52. Lacan, Jacques, Chapsal, Madelaine. 2009. „Klucz do psychoanalizy. Z Jacquesem Lacanem rozmawia Madelaine Chapsal”. W Slavoj Žižek, Lacan. Przewodnik Krytyki Politycznej. Tłum. Julian Kutyła, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
  53. Laclau, Ernesto, Mouffe, Chantal. 2007. Hegemonia i socjalistyczna strategia. Przyczynek do projektu radykalnej polityki demokratycznej. Tłum. Sławomir Królak. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP we Wrocławiu.
  54. Lang, Hermann. 2005. Język i nieświadomość. Podstawy teorii psychoanalitycznej Jacquesa Lacana. Tłum. Paweł Piszczatowski. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
  55. Leder, Andrzej. 2001. Nieświadomość jako pustka. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk.
  56. Lévi-Strauss, Claude. 2009. „Skuteczność symboliczna”. W tegoż, Antropologia strukturalna. Tłum. Krzysztof Pomian. Warszawa: Fundacja Aletheia.
  57. Lévi-Strauss, Claude. 1973. „Wstęp”. W Marcel Mauss, Socjologia i antropologia. Tłum. Marcin Król, Krzysztof Pomian, J. Szacki. Warszawa: PWN.
  58. Laclau, Ernesto, Mouffe, Chantal. 2007. Hegemonia i socjalistyczna strategia. Przyczynek do projektu radykalnej polityki demokratycznej. Tłum. Sławomir Królak. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP we Wrocławiu.
  59. Lang, Hermann. 2005. Język i nieświadomość. Podstawy teorii psychoanalitycznej Jacquesa Lacana. Tłum. Paweł Piszczatowski. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
  60. Leder, Andrzej. 2001. Nieświadomość jako pustka. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk.
  61. Lévi-Strauss, Claude. 2009. „Skuteczność symboliczna”. W tegoż, Antropologia strukturalna. Tłum. Krzysztof Pomian. Warszawa: Fundacja Aletheia.
  62. Lévi-Strauss, Claude. 1973. „Wstęp”. W Marcel Mauss, Socjologia i antropologia. Tłum. Marcin Król, Krzysztof Pomian, J. Szacki. Warszawa: PWN.
  63. Mościcki, Paweł. 2012. Idea potencjalności. Możliwość filozofii według Giorgio Agambena. Warszawa: Stowarzyszenie Pro Cultura Litteraria-Instytut Badań Literackich PAN.
  64. Lovejoy, Arthur O. 1948. Essays in History of Ideas, Baltimore: The Johns Hopkins Press.
  65. Lovejoy, Arthur O. 2009. Wielki łańcuch bytu. Studium historii pewnej idei. Tłum. Artur Przybysławski. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
  66. Piaget, Jean. 1972. Strukturalizm. Tłum. Stanisław Cichowicz. Warszawa: PIW.
  67. de Saussure, Ferdinand. 2002. Kurs językoznawstwa ogólnego. Tłum. Krystyna Kasprzyk. Warszawa: PWN.
  68. Veyne, Paul. 2005. Foucault rewolucjonizuje historię. Tłum. Tomasz Falkowski. Toruń: Wydwnictwo Adam Marszałek.