Sadyzm w Nagim sadzie. Perwersja jako struktura polskości

Main Article Content

Zbigniew Jazienicki
Jan Potkański

Abstrakt

Pierwsza część artykułu poświęcona jest perspektywie zastosowania psychoanalitycznej kategorii perwersji – zrekonstruowanej głównie na podstawie pism Jacques’a Lacana i Gillesa Deleuze’a – do analizy patologii polskiej zbiorowej psychiki, jakie wytykają w swoich książkach Jan Sowa, Andrzej Leder i Jarosław Marek Rymkiewicz. Naszym zdaniem kulturowy model Polaka to właśnie perwert, zależnie od pozycji klasowej – sadysta albo masochista, nie zaś psychotyk albo edypalny neurotyk. Kategoria perwersji pozwala wyjaśnić dwuznaczną relację polskości do państwa i prawa, która nie jest ani ich prostym odrzuceniem (jak psychoza), ani jednoznaczną afirmacją (jak nerwica). Struktura perwersji – rozpiętej zewnętrznie między nerwicą a psychozą, a wewnętrznie między masochizmem a sadyzmem – pozwala modelować dynamikę współczesnych polskich konfliktów ideologicznych i politycznych, w tym napięcie między akcentowaniem narodowej suwerenności a postkolonialnym odwoływaniem się do wzorów obcych. Części druga i trzecia to studia przypadków: zbiorowej psychiki bohaterów prozy eseistycznej Rymkiewicza oraz indywidualnej – Nagiego sadu Wiesława Myśliwskiego. Zestawienie to pozwala ukazać odmienność postrzegania tego samego fenomenu – sadyzmu – z wnętrza psychiki, która z pozycją perwersyjną afirmatywnie się identyfikuje (Rymkiewicz), oraz ze zdystansowanej perspektywy neurotyka (Myśliwski), zarazem jednak uchwycić izomorfizm struktur, które kryją się za tymi tak odmiennymi przedstawieniami.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Jazienicki, Z., & Potkański, J. (2016). Sadyzm w Nagim sadzie. Perwersja jako struktura polskości. Praktyka Teoretyczna, 22(4), 152-170. https://doi.org/10.14746/prt.2016.4.8
Dział
ARTYKUŁY
Biogramy autorów

Zbigniew Jazienicki, Instytut Literatury Polskiej Wydział Polonistyki UW ul. Krakowskie Przedmieście 26/28 00-927 Warszawa

Zbigniew Jazienicki - absolwent polonistyki i dziennikarstwa. Doktorant Instytutu Literatury Polskiej UW. Przygotowuje pracę doktorską poświęconą postsekularyzmowi Jarosława Marka Rymkiewicza.

Jan Potkański, Instytut Literatury Polskiej Wydział Polonistyki UW ul. Krakowskie Przedmieście 26/28 00-927 Warszawa

Jan Potkański - profesor w Zakładzie Literatury XX i XXI wieku na Wydziale Polonistyki UW, autor książek: Sobowtór. Różewicz a psychoanaliza Jacquesa Lacana i Melanii Klein (2004), Sens nowoczesnego wiersza. Wersyfikacja Białoszewskiego, Przybosia, Miłosza i Herberta (2004), Parabazy wpływu. Iwaszkiewicz – Bloom – Lacan (2008), Epoka spojrzenia. Literatura i społeczeństwo nowego kapitalizmu (2014).

Bibliografia

  1. Arendt, Hannah. 2003. O rewolucji. Tłum. Mieczysław Godyń. Warszawa: Czytelnik.
  2. Chernetsky, Vitaly. 2008. „Nationalizin Sacher-Masoch: A Curious Case of Cultural Reception in Russia and Ukraine”. Comparative Literature Studies 45, nr 4: 471–490.
  3. Deleuze, Gilles. 1989. Masochism: Coldness and Cruelty. Tłum. Jean McNeill, New York: Zone Books.
  4. Dybel, Paweł. 1997. Recenzja książek: W imię Ojca i Syna, Życie Jaśnie Pana, Życie w śmierci Czesława Dziekanowskiego. Pamiętnik Literacki 88/1: 213–220.
  5. Dziekanowski, Czesław. 1990a. „Narodziny ojca: Psychoanalityczna interpretacja Nagiego sadu”. Twórczość 5: 29–51.
  6. Dziekanowski, Czesław. 1990b. Proza „życia w śmierci”: Psychoanaliza twórczości powieściowej Wiesława Myśliwskiego. Białystok: Dział Wydawnictw Filii UW.
  7. Dziekanowski, Czesław. 1993. W imię Ojca i Syna. Warszawa: Semper.
  8. Dziekanowski, Czesław. 1994. Życie jaśnie pana. Warszawa: Semper.
  9. Fink, Bruce. 2002. Kliniczne wprowadzenie do psychoanalizy lacanowskiej: Teoria i technika. Tłum. Łukasz Mokrosiński. Warszawa: Andrzej Żórawski.
  10. Freud, Sigmund. 2007. Fetyszyzm i Rozszczepienie „ja” w procesie odparcia. Tłum. Robert Reszke. W Freud, Sigmund, Psychologia nieświadomości, Warszawa: KR.
  11. Hegel, Georg Wilhelm Friedrich. 1968. Nauka logiki, t. II. Tłum. Adam Landman. Warszawa: PWN.
  12. Lacan, Jacques. 1989. „Kanta Sadem”. Tłum. Tadeusz Komendant. Twórczość 8: 38–58.
  13. Lacan, Jacques. 1997. The Ethics of Psychoanalysis: The Seminar of Jacques Lacan Book VII. Tłum. Dennis Potter. New York: Norton.
  14. Leder, Andrzej. 2014. Prześniona rewolucja: Ćwiczenia z logiki historycznej. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
  15. Myśliwski, Wiesław. 2011. Nagi sad. Kraków: Znak.
  16. Rymkiewicz, Jarosław Marek. 1983. Wielki książę z dodaniem rozważań o istocie i przymiotach ducha polskiego. Warszawa: PIW.
  17. Rymkiewicz, Jarosław Marek. 2007. Wieszanie. Warszawa: Sic!
  18. Schmitt, Carl. 2015. Legalność i prawomocność. Tłum. Bogdan Baran. Warszawa: Aletheia.
  19. Sewastianowicz, Ireneusz. 1989. Bije, znaczy kocha. W Bije, znaczy kocha: Zbiór reportaży. Warszawa: LSW.
  20. Sowa, Jan. 2011. Fantomowe ciało króla: Peryferyjne zmagania z nowoczesną formą. Kraków: Universitas.
  21. Sulej, Dominik. 2012. „Witkacego i Sade’a Lacanem”. Recenzja książki Samoreprezentacje: Sade i Witkacy Łucji Iwanczewskiej. Teatr. http://www.teatr-pismo.pl/czytelnia/3/witkacego_i_sadea_lacanem/
  22. Žižek, Slavoj. 2011. Carl Schmitt w czasach postpolityki. Tłum. Piotr Płócienniczak. W Carl Schmitt. Wyzwanie polityczności, red. Chantal Mouffe. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.