Counteracting Poverty on Polish Lands after Both World Wars. A Comparative Analysis
Journal cover Studia Historiae Oeconomicae, volume 43, no. 2, year 2025, title POVERTY
PDF

Keywords

post-war poverty
social welfare
social rescue
feeding the population

Categories

How to Cite

Grata, P. (2025). Counteracting Poverty on Polish Lands after Both World Wars. A Comparative Analysis. Studia Historiae Oeconomicae, 43(2), 99–122. https://doi.org/10.14746/sho.2025.43.2.006

Number of views: 66


Number of downloads: 29

Abstract

This article aimed to examine and compare ways of counteracting poverty in the Polish lands after both world wars. Based on available archival, printed sources and studies, the institutional foundations, methods, instruments, scope and effects of efforts to counteract the phenomenon of post-war poverty during the early post-war years were determined. It was necessary to assess the extent of this phenomenon and to perform a comparative analysis of efforts by the state, local governments and social organisations, focusing on similarities, differences and their sources. The chronological scope covers the years when welfare needs in Poland directly resulted from the effects of war (1918–1921 and 1944/45–1948). The research findings indicate that, both in the context of needs and the main methods employed, there were many similarities, as well as some differences. The similarities largely stem from comparable causes of post-war poverty and the similar scale of these phenomena, which primarily determined, the scope of  required assistance. Notably, after 1944, the authorities could draw on the experience gained from activities carried out a quarter of a century earlier. Differences emerged due to specific needs, such as caring for returning inhabitants of the Kingdom of Poland "who were evacuated" in 1915, supporting Jews rescued from the Holocaust, or assisting inhabitants of bridgehead areas on the Vistula River living in extreme poverty after World War II. Additional differences involved the political climate surrounding rescue efforts. At the dawn of independence, the political background was limited to routine political disputes, whereas post-WWII efforts coincided with the forced power seizure by the communists, who, notably, imposed a form of ceasefire in social rescue activities. It is also worth noting that large-scale aid efforts after both world wars were generally inadequate, owing to the scale of needs, limited resources, organisational errors and decisions that did not always align with the real hierarchy of needs.

https://doi.org/10.14746/sho.2025.43.2.006
PDF

References

AAN, MPiOS, 265 – Archiwum Akt Nowych (AAN), Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej (MPiOS), sign. 265, Akcja pomocy dla 5 powiatów województwa kieleckiego zniszczonych działaniami wojennymi. Sprawozdania, pp. 11–31.

AAN, MPiOS, 311, Działalność – AAN, MPiOS, sign. 311, Działalność Centralnego Komitetu Żydów w Polsce. Sprawozdania, uwagi, korespondencja 1946–1948, pp. 4–6.

Dz.U. 1920, No 39, item 232 – Journal of Laws of the Republic of Poland of 1920, No. 39, item 232. Rozporządzenie Rady Ministrów [z 22 kwietnia 1920 r.] w przedmiocie utworzenia Urzędu Emigracyjnego przy Ministerstwie Pracy i Opieki Społecznej.

Dz.U. 1923, No 92, item 726 – Ustawa z dnia 16 sierpnia 1923 r. o opiece społecznej.

‘Sprawozdanie z działalności Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej w r. 1921’ (1922) Praca i Opieka Społeczna, II. Warszawa: Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej.

‘Sprawozdanie z działalności Urzędu Emigracyjnego’ (1921) Praca i Opieka Społeczna, I. Warszawa: Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej.

Rocznik Statystyki Rzeczypospolitej Polskiej 1920/1922 (1923). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny.

‘Wydział Niesienia Pomocy Bezrobotnym (Sprawozdanie za luty, marzec i kwiecień)’ (1919) Biuletyn Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej, 3, pp. 113–133.

Amerykański Wydział Ratunkowy, Fundacja dla Dzieci Europy, Misja dla Polski. Polsko-Amerykański Komitet Pomocy Dzieciom 1919–1922 (1922). Warszawa: Galewski and Dau.

Brenk, M. (2019) ‘Działania z zakresu ratownictwa społecznego w Polsce w latach 1944–1948’, Biuletyn Historii Wychowania, 32, pp. 121–135. DOI: https://doi.org/10.14746/bhw.2014.32.8

Chwalba, A. (2019) 1919. Pierwszy rok niepodległości. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.

Chylak, K. (2025a) ‘Dożywianie dzieci po II wojnie światowej’, in Grata, P. (ed.) Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX–XXI wieku. Słownik historyczny. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, pp. 80–81.

Chylak, K. (2025b) ‘Kuchnie ludowe’, in Grata, P. (ed.) Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX–XXI wieku. Słownik historyczny. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, p. 208. DOI: https://doi.org/10.15584/978-83-8277-231-9

Cylwik, A. (2021) ‘Amerykański Wydział Ratunkowy w latach 1919–1922 na terenie Rzeczypospolitej Polskiej i Gdańska (na podstawie raportów końcowych)’, Studia Gdańskie. Wizje i rzeczywistość, 18, pp. 127–144. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.8653

Gawroński, A. (2012) Działalność Wojewódzkiego Oddziału Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w Białymstoku w latach 1945–1950. Białystok: Archiwum Państwowe.

Grata, P. (2013) Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej. Uwarunkowania – instytucje – działania. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Grata, P. (2016) ‘Działania ratownicze w ramach opieki społecznej w tzw. Polsce Lubelskiej’, in Grata, P. (ed.) Od kwestii robotniczej do nowoczesnej kwestii socjalnej. Studia z polskiej polityki społecznej XX i XXI wieku, Vol. IV. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, pp. 83–104.

Grata, P. (2018) Czas przełomu. Polska polityka społeczna w latach 1944–1950. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Iwaniak, S. (1973) ‘Straty powiatów nadwiślańskich woj. kieleckiego (1939–1945) i pomoc państwa w ich odbudowie’, Rocznik Muzeum Świętokrzyskiego, 8, pp. 160–171.

Jachowicz, P. (1998) ‘Działalność UNRRA w Polsce w latach 1945–1948’, Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie, 2, pp. 41–45.

Janicki, K, Kuzak, R., Kaliński, D., Zaprutko-Janicka, A. (2020) Przedwojenna Polska w liczbach. Warszawa: Bellona.

Jarosz, D. (2002) ‘Zapomniani przyjaciele: zagraniczna pomoc charytatywna w Polsce Ludowej (1945–1949)’, in Mędrzecki, W. (ed.) Społeczeństwo – państwo – modernizacja. Studia ofiarowane Januszowi Żarnowskiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin. Warszawa: Instytut Historii PAN, pp. 163–175.

Jaroszyk, J. (2025) ‘Amerykański Wydział Ratunkowy’, in Grata, P. (ed.) Opieka nad dziećmi na ziemiach polskich w XIX–XXI wieku. Słownik historyczny. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, pp. 20–21.

Juźwik, A. (2011) ‘Organizacja opieki nad dziećmi i młodzieżą w latach 1944–1950 – od prób realizacji przedwojennych rozwiązań do przejęcia wzorców radzieckich’, Polska 1944/45–1989. Studia i materiały, 10, pp. 135–154.

Korzeniowski, M. (2018) ‘Uchodźcy z Królestwa Polskiego i Galicji w latach Wielkiej Wojny’, in Mędrzecki, W. (ed.) Studia nad historią społeczną ziem polskich 1914–1918. Warszawa: Instytut Historii PAN, pp. 203–239.

Kowalski, K. (2014) Plan Marshalla. Uwarunkowania i skutki gospodarczo-polityczne. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. DOI: https://doi.org/10.18778/7969-124-1

Laska, E. (1999) ‘Działalność sanitarno-żywnościowa Wojewódzkiego Oddziału Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w Rzeszowie w latach 1945–1951’, Rocznik Przemyski, 4, pp. 99–115.

Miernik, G. (2012) ‘O niektórych patologiach życia codziennego mieszkańców obszarów przyczółkowych w drugiej połowie lat czterdziestych XX wieku (na przykładzie województwa kieleckiego)’, in Miernik, G. (ed.) Bieda w Polsce. Kielce: Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, pp. 195–216.

Miernik, G. (2013) ‘Akcja Pomocy Zimowej jako sposób reakcji na klęski mrozów w Polsce (1945–1947)’, in Głowiński, T. and Kościk, E. (eds) Od powietrza, głodu, ognia i wody… Klęski elementarne na przestrzeni wieków. Wrocław: Wydawnictwo Gajt, pp. 239–264.

Państwowy Urząd Repatriacyjny w latach 1945 do 1948 na Dolnym Śląsku (1948). Wrocław: Wojewódzki Oddział Urzędu Repatriacyjnego we Wrocławiu.

Przeniosło, M. (2017) Pomoc dzieciom w działalności Rady Głównej Opiekuńczej w latach 1915–1921. Kielce: Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego.

Przeniosło, M. and Przeniosło, M. (2018) Rada Główna Opiekuńcza w latach 1918–1921. Kielce: Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego.

Reinisch, J. (2008) ‘We Shall Rebuild Anew a Powerful Nation: UNRRA, Internationalism and National Reconstruction in Poland’, Journal of Contemporary History, 43(3), pp. 451–476. DOI: https://doi.org/10.1177/0022009408091835

Sochala, M. (2010) ‘„Wielka akcja ratownicza” – działalność Polsko-Amerykańskiego Komitetu Pomocy Dzieciom (1919–1922)’, Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica, 85, pp. 185–206. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6050.85.11

Sula, D. (2002) Działalność przesiedleńczo-repatriacyjna Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w latach 1944–1951. Lublin: Katolicki Uniwersytet Lubelski.

Szarfenberg, R. (2002) ‘Ubóstwo (bieda, nędza, niedostatek)’, in Rysz-Kowalczyk, B. (ed.) Leksykon polityki społecznej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, pp. 221–222.

Szaynok, B. (2000) Ludność żydowska na Dolnym Śląsku 1945–1950. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Wnęk, K. (2022) ‘Straty demograficzne Polski w czasie II wojny światowej poniesione z powodu działań niemieckich’, in Wnęk, K. (ed.) Raport o stratach poniesionych przez Polskę w wyniku agresji i okupacji niemieckiej w czasie II wojny światowej 1939–1945. Warszawa: Polska Fundacja Narodowa, pp. 101–171.

Woodbridge, G. (1950) UNRRA: the History of the United Nations Relief and Rehabilitation Administration. New York: Columbia University Press.

Zamiatała, D. (2000) Caritas. Działalność i likwidacja organizacji 1945–1959. Lublin: Katolicki Uniwersytet Lubelski.

Żurowski, M. (1989) ‘Straty ludnościowe Polski w latach 1939–1945 ze szczególnym uwzględnieniem ich struktury społecznej i zawodowej oraz wpływu na sytuację gospodarczą kraju’, in Długoborski, W. (ed.) Gospodarcze i społeczne skutki wojny i okupacji dla Polski oraz drogi ich przezwyciężania. Wrocław: Wydawnictwo Uczelniane Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu, pp. 247–257.

Themes by Openjournaltheme.com