Abstract
Franco-Polish economic relations have so far received little scholarly attention compared to the political ties between the two countries. From the 16th century onwards, French diplomats and merchant circles showed growing interest in Polish natural resources and markets, an interest expressed in a series of mémoires addressed to the French Court.
This article analyzes the economic intentions of the French Court towards Poland from the 16th to the 18th century, drawing not only on plans elaborated directly at Versailles, but also on suggestions from diplomats and other individuals transmitted in the form of mémoires to the French Court.
The research is based primarily on unpublished mémoires from Parisian archives (Archives of the Ministry of Foreign Affairs, Naval Archives, National Archives), supplemented by earlier historiographical works, notably Feldman's pioneering study on Franco-Polish trade projects.
The study demonstrates that the idea of establishing direct Franco-Polish commerce constitutes the common thread of French economic policy toward Poland throughout this period. The primary objective was to supply the royal chantiers navals with shipbuilding timber from Polish forests. Poland was also expected to provide raw materials for French industry and to serve as a market for manufactured and colonial goods – a division consistent with mercantilist policy. The main instruments envisaged were the Compagnie du Nord and various attempts to establish trading posts at Gdańsk and Elbląg. These projects foundered on Dutch competition, Gdańsk's privileges, and permanent warfare. Trade between France and Poland remained in Dutch hands until the 18th century.
References
Bamford, P.W. (1956) Forests and French Sea Power 1660–1789. Toronto: University of Toronto Press. DOI: https://doi.org/10.3138/9781442656550
Boissonnade, P. (1912) Histoire des premiers essais de relations économiques directes entre la France et l’État prussien pendant le règne de Louis XIV (1643–1715). Paris: Honoré Champion.
Boissonnade, P. and Charliat, P. (1930) Colbert et la Compagnie de commerce du Nord (1661–1689). Paris: Marcel Rivière.
Bonnassieux, P. (1892) Les grandes compagnies de commerce. Étude pour servir à l’histoire de la colonisation. Paris: Plon-Nourrit.
Charliat, P. (1931) ‘Colbert et la Baltique’, w: La Pologne et la Baltique. Paris: Gebethner et Wolff, s. 35–47.
Cichocki, M. (1928) Medjacja Francji w rozejmie altmarskim. Kraków: Polska Akademja Umiejętności.
Cieślak, E. (1962) ‘Memoriał z r. 1772 o handlu Polski z Francją przez Gdańsk’, Zapiski Historyczne, 27(1), pp. 79–97.
Cieślak, E. and Rumiński, J. (eds) (1964) Raporty rezydentów francuskich w Gdańsku w XVIII wieku (1715–1719). Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe.
Czapliński, W. (1960) ‘Le problème baltique aux XVIe et XVIIe siècles’, in XIe Congrès international des sciences historiques. Rapports, vol. 4: Histoire moderne. Göteborg–Stockholm–Uppsala: Almqvist & Wiksell, pp. 25–47.
de la Bizardière, M. (1699) Histoire de la scission ou division arrivée en Pologne le XXVII juin MDCXCVII au sujet de l’élection d’un roy. Paris: Jean Jombert.
Delavaud, L. (1912) ‘Un projet d’établissement commercial français à Arkhangel (1664–1672)’, Revue des Sciences Politiques, 28, pp. 313–332.
Dzieduszycki, W. (1843) ‘Podróż dla doświadczenia spławu Dniestrowego w roku 1785’, Przyjaciel Ludu, 10(9), pp. 66–70; 10(10), pp. 78–80; 10(12), pp. 95–96; 10(13), pp. 102–104; 10(14), pp. 108–112; 10 (15), pp. 119–120; 10(17(, pp. 134–135; 10(18), pp. 142–144; 10(19), pp. 150–152.
F. L. P. (1573) Briefve description du pays et royaume de Poloigne…. Lyon: Benoist Rigaud.
Feldman, J. (1935) Na przełomie stosunków polsko-francuskich 1774–1787. Vergennes wobec Polski. KrakówPolska Akademja Umiejętności.
Feldman, J. (1938) ‘Projekty handlu polsko-francuskiego w XVIII w.’, w: Studia historyczne ku czci Stanisława Kutrzeby, t. II. Kraków: nakładem Komitetu, s. 247–263.
Finkel, L. (1887) ‘Opis Rzeczypospolitej Polskiej z roku 1574-go według relacyi Ludwika Gonzagi, ks. de Nevers i Rhétel’, Biblioteka Warszawska, t. IV, s. 169–191, 376–393.
Fredro, A.M. (1652) Gestorum populi Poloni sub Henrico Valesio, Polonorum postea vero Galliae rege. Gdańsk: Georg Förster.
Fuchs (1792) ‘Von dem Vorhaben in Elbing eine Französische Handlung zu etabliren’, Preussisches Archiv, 3(2).
Gierowski, J.A. (1965) Traktat przyjaźni Polski z Francją w 1714 r. Studium z dziejów dyplomacji. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Hauser, H. (1931) ‘Un Français dans la Baltique au XVIe siècle: Charles de Danzay’, w: La Pologne et la Baltique. Paris: Gebethner et Wolff, s. 13–33.
Hauser, H. (1944) La pensée et l’action économiques du cardinal de Richelieu. Paris: Presses Universitaires de France.
Hoszowski, S. (1960) ‘Handel Gdańska w okresie XV–XVIII wieku’, Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Krakowie. Prace z zakresu historii gospodarczej, 11, pp. 3–71.
Jekel, F. J. (1809) Pohlens Handelsgeschichte, t. I. Wien–Triest: Geistinger.
Komaszyński, M. (1954) ‘Działalność kupców francuskich w Gdańsku w XVII i XVIII wieku’, Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych, t. 16, s. 239–280.
Komaszyński, M. (1962) ‘Transakcja solą dworu francuskiego w Gdańsku (1636–1637)’, Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych, 24. 89–112.
Komaszyński, M. (1964) ‘Akcja eskadry francuskiej admirała Barta przeciw żaglowcom gdańskim w 1697 roku’, w: Studia gdańsko-pomorskie, s. 152–184.
Komaszyński, M. (1966) Stosunki handlowe między Francją a Rzecząpospolitą za panowania Ludwika XIV. Katowice: Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Katowicach.
Konopczyński, W. (1909) Polska w dobie wojny siedmioletniej, cz. 1: 1755–1758. Kraków: Drukarnia W.L. Anczyca i Spółki.
Konopczyński, W. (1947) Kwestia bałtycka do XX wieku. Gdańsk–Bydgoszcz–Szczecin: Instytut Bałtycki.
Kraushar, A. (1900) Bonneau. Ostatni konsul generalny Rzeczypospolitej Francuskiej za Stanisława Augusta (1759–1805). Lwów. Drukarnia Władysława Łozińskiego.
Léon, P. (1960) ‘L’industrialisation en France en tant que facteur de croissance économique, du début du XVIIIe siècle à nos jours’, w: Première Conférence internationale d’histoire économique. Contributions. Communications. Paris–La Haye: Mouton, s. 163–204. DOI: https://doi.org/10.1515/9783112316900-012
Lüthy, H. (1959) La banque protestante en France de la révocation de l’édit de Nantes à la Révolution, t. 1: Dispersion et regroupement (1685–1730). Paris: S.E.V.P.E.N.
Piwarski, K. (1932) ‘Polityka bałtycka Jana III w latach 1675–1679’, w: Księga pamiątkowa ku czci prof. dra Wacława Sobieskiego, t. I. Kraków, s. 197–265.
Piwarski, K. (1933/1934) ‘Jan III Sobieski wobec spraw bałtyckich w latach 1693–1694’, Rocznik Gdański, t. 7/8, s. 183–207.
Sée, H. (1930) Französische Wirtschaftsgeschichte, t. I. Jena: Gustav Fischer.
Sobieski, W. (1907) Henryk IV wobec Polski i Szwecyi 1602–1610. Kraków: Akademia Umiejętności.
Szelągowski, A. (1910) Z dziejów współzawodnictwa Anglii i Niemiec, Rosyi i Polski. Lwów: Towarzystwo Wydawnicze.
Topolski, J. (1959) ‘Zmiany w stanie i technice rolnictwa francuskiego w czasach nowożytnych’, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 7(4), pp. 737–774.
Waliszewski K. (1879) Archiwum Spraw Zagranicznych Francuskie do dziejów Jana Trzeciego (Archives Françaises des Affaires Etrangères pour l'histoire de Jean III), t. I, Kraków.
Waliszewski, K. (1879) Archiwum spraw zagranicznych francuskie do dziejów Jana Trzeciego, t. I. Kraków: Akademia Umiejętności.
Waliszewski, K. (1889) Polsko-francuzkie stosunki w XVII wieku 1644–1667. Opowiadania i źródła historyczne ze zbiorów archiwalnych francuzkich publicznych i prywatnych. Kraków: Towarzystwo Historyczno-Literackie w Paryżu.
Wilder, J. A. (1935/1936) ‘Projekt Franciszka Piłsudskiego odbudowy portu pod Połągą’, Rocznik Gdański, t. 9/10, s. XVII–LII.
Wilson, C. H. (1954) ‘The economic decline of the Netherlands’, w: E. M. Carus-Wilson (red.), Essays in Economic History, t. I. London: Edward Arnold, s. 254–269.
License
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 1968
OPEN ACCESS