Abstract
Research into the economic specificity of historical Polish regions for the 16th-18th centuries faces the absence of precise statistical data. The voivodeships of Łęczyca and Sieradz with the Wieluń Land have not yet been the subject of a comprehensive regional economic analysis, although their transitional character between the major Polish regions has been recognized in the literature since Rybarski's work on Polish trade in the 16th century.
This article analyzes the economic specificity of Central Poland - the voivodeships of Łęczyca, Sieradz, and the Wieluń Land - from the 16th to the 18th century, examining branches of agricultural and livestock production and handicrafts, as well as the transitional character of this territory between Lesser Poland, Greater Poland, Kujawy, and Mazovia.
The study draws on archival sources from the Central Archives of Historical Records (Archiwum Skarbu Koronnego), judicial registers of the voivodeships of Łęczyca and Sieradz and the Wieluń Land, and earlier specialized studies by Libiszowska, Sobczak, Rosin, and the author himself.
The analysis shows that this territory had a clearly transitional character between four major Polish regions, yet possessed its own economic specificity. The cloth industry was particularly developed until the mid-17th century, as was the iron industry of the Wieluń area, which exported iron to Greater Poland, Kujawy, and Mazovia. Milling was highly developed, with one mill per 15 km2 in the Łęczyca district in 1578. Glass production, stone cutting, and lime production were also notable. Cattle breeding and sheep rearing reached level 4, while pond fish farming and the production of flour for export to Silesia contributed to the regional profile. The shoemaking and tailoring of certain towns (Piotrków, Łask, Brzeziny) surpassed local needs and served markets of neighboring regions.
References
AGAD Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie: Archiwum Skarbu Koronnego (ASK), oddział XLVI: Lustracje, rewizje i inwentarze królewszczyzn, sygn. 106.
AGAD Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie: Księgi grodzkie łęczyckie, varia, sygn. 10.
AGAD Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie: Komisja Porządkowa Cywilno-Wojskowa ziemi wieluńskiej i powiatu ostrzeszowskiego, sygn. 16.
Łabęcki, H. (1841) Górnictwo w Polsce: opis kopalnictwa i hutnictwa polskiego pod względem technicznym, historyczno-statystycznym i prawnym. Vol. 1. Warszawa: Drukarnia Juljana Kaczanowskiego.
Łubieński, W. (1740) Świat we wszystkich swoich częściach większych i mniejszych. Wrocław: Drukarnia Jezuitów.
Pstrokoński, A. (1836) ‘Kuźnice żelazne i rudy w byłym województwie sieradzkim i jego okolicy, z dawnych ksiąg ziemskich i grodzkich zebrane’, Tygodnik Rolniczo-Technologiczny, p. 288.
Rzączyński, G. (1721) Historia naturalis curiosa Regni Poloniae, Magni Ducatus Lituaniae annexarumque provinciarum in tractatus XX divisa. Sandomiriae: Typis Collegii Societatis Jesu.
Stawiski, E. (1858) Poszukiwania do historyi rolnictwa krajowego. Warszawa: Samuel Orgelbrand.
Szaniawski, J. (1851) ‘O dawnem województwie sieradzkiem’, Biblioteka Warszawska, 4, p. 371.
Wąsicki, J. (1962) Opisy miast polskich z lat 1793–1794. Vol. 2. Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza.
Arnekker, E. (1925) ‘System nakładowy w krawiectwie Brzezin’, Rocznik Wyższej Szkoły Handlowej, 2(2), pp. 6–69.
Baranowski, B. (1957a) ‘Chów bydła w drugiej połowie XVII i w XVIII wieku w Łęczyckiem i na terenach sąsiednich’, Studia z Dziejów Gospodarstwa Wiejskiego, 1, pp. 198–258.
Baranowski, B. (1957b) ‘Wielkość folwarków szlacheckich w Łęczyckiem w XVIII w.’, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego. Seria I, 5, pp. 51–65.
Baranowski, B. (1958) Gospodarstwo chłopskie i folwarczne we wschodniej Wielkopolsce w XVIII wieku. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Baranowski, B. (1959a) ‘Chów trzody chlewnej w Łęczyckiem w drugiej połowie XVII i w XVIII w.’, Studia z Dziejów Gospodarstwa Wiejskiego, 2, pp. 375–417.
Baranowski, B. (1959b) ‘Owczarstwo w Łęczyckiem w XVIII w.’, Prace i Materiały Etnograficzne, 13, pp. 99–148.
Baranowski, B. (1962) ‘Dawne Łęczyckie i Sieradzkie’, Literatura Ludowa, 6(1–2), pp. 4–9.
Baranowski, B. (1966) Struktura produkcji roślinnej w Księstwie Warszawskim. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Baranowski, B. and Sobczak, T. (1966) ‘Regiony gospodarki hodowlanej na ziemiach polskich w XVI–XIX w.’, Studia z Dziejów Gospodarstwa Wiejskiego, 8, pp. 177–186.
Baruch, M. (1903) Pabianice, Rzgów i wsie okoliczne: monografia historyczna dawnych dóbr Kapituły Krakowskiej w sieradzkiem i łęczyckiem. Warszawa: [publisher not identified]. [Printed by Rubieszewski i Wrotnowski; distributed by Księgarnia E. Wende i S-ka.]
Berezowski, S. (1964) Wstęp do regionalizacji gospodarczej. Warszawa: Szkoła Główna Planowania i Statystyki.
Dekowski, J.P. (1963) ‘Kaszarze stobieccy, brzeźniccy i działoszyńscy’, Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. Seria Etnograficzna, 7, pp. 129–148.
Grabski, W. (1904) Historya Towarzystwa Rolniczego 1858–1861 r. Vol. 1. Warszawa: Gebethner i Wolff; Kraków: G. Gebethner i Spółka.
Grossman, H. (1925) ‘Struktura społeczna i gospodarcza Księstwa Warszawskiego na podstawie spisów ludności 1808 i 1810 r.’, Kwartalnik Statystyczny, 2(1), pp. 1–108.
Hoszowski, S. (1951) ‘Dynamika rozwoju zaludnienia Polski w epoce feudalnej (X–XVIII w.)’, Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych, 13, pp. 137–198.
Janczak, J.K. (1964) Rozmieszczenie produkcji roślinnej i zwierzęcej na Śląsku na przełomie XVIII i XIX wieku. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Janczak, J.K. (1969a) Okręgi rolnicze Polski zachodniej i północnej w pierwszej połowie XIX wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Janczak, J.K. (1969b) Zmiany w stanie ilościowym i rejonizacja hodowli w Poznańskiem w XIX i na początku XX w. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe (Studia z Dziejów Gospodarstwa Wiejskiego, 11(2)).
Janiszewski, M. (1959) Regiony geograficzne Polski. Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych.
Konferowicz, S. (1961) Fryderyk Józef Moszyński – statystyk doby Sejmu Czteroletniego. Warszawa: Szkoła Główna Planowania i Statystyki.
Korzon, T. (1897) Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta (1764–1794): badania historyczne ze stanowiska ekonomicznego i administracyjnego. Vol. 1. 2nd edn. Kraków: Księgarnia L. Zwolińskiego i Spółki; Warszawa: Księgarnia T. Paprockiego i Spółki.
Kula, W. (1951) ‘Stan i potrzeby badań nad demografią historyczną dawnej Polski (do początków XIX wieku)’, Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych, 13, pp. 23–110.
Kula, W. (1956) Szkice o manufakturach w Polsce XVIII wieku. Vol. 2, part 3. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Libiszowska, Z. (1959) ‘Wiejski przemysł spożywczy w województwie łęczyckim w XVI–XVIII wieku’, Studia z Dziejów Gospodarstwa Wiejskiego, 2, pp. 503–550.
Madurowicz, H. and Podraza, A. (1958) Regiony gospodarcze Małopolski zachodniej w drugiej połowie XVIII wieku. Wrocław–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Mączak, A. (1955) Sukiennictwo wielkopolskie XIV–XVII wiek. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Mielczarski, S. (1962) Rynek zbożowy na ziemiach polskich w drugiej połowie XVI i pierwszej połowie XVII wieku: próba rejonizacji. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe.
Missalowa, G. (1964) Studia nad powstaniem łódzkiego okręgu przemysłowego 1815–1870. Vol. 1: Przemysł. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie.
Müller, M. (1897) Die Getreidepolitik, der Getreideverkehr und die Getreidepreise in Schlesien während des 18. Jahrhunderts. Weimar: Emil Felber.
Nawrocki, S. (1956) ‘Kontrakt o wybudowanie i dzierżawę huty żelaznej w starostwie grabowskim w końcu XVIII w.’, Studia i Materiały do Dziejów Wielkopolski i Pomorza, 1(2), pp. 227–239.
Rawita-Witanowski, M. (1898) Monografia Łęczycy. Kraków: Published by the author.
Rawita-Witanowski, M. (1904) Kłodawa i jej okolice pod względem historyczno-ludoznawczym. Warszawa: Kasa Pomocy dla Osób Pracujących na Polu Naukowem im. dr. Józefa Mianowskiego.
Ringelblum, E. (1934) Projekty i próby przewarstwienia Żydów w epoce stanisławowskiej. Warszawa: Offprint from Sprawy Narodowościowe, 8(1) and 8(2–3).
Rosin, R. (1958) ‘Sukiennictwo w Łęczyckiem, Sieradzkiem i Wieluńskiem od XIII w. do lat siedemdziesiątych XVI w.’, Rocznik Łódzki, 1(4), pp. 233–258.
Rosin, R. (1961) Ziemia wieluńska w XII–XVI w.: studia z dziejów osadnictwa. Łódź: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Rosin, R. (1963) Słownik historyczno-geograficzny ziemi wieluńskiej w średniowieczu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Rybarski, R. (1928) Handel i polityka handlowa Polski w XVI stuleciu. Vol. 1: Rozwój handlu i polityki handlowej. Poznań: Towarzystwo Miłośników Miasta Poznania.
Sobczak, T. (1955) ‘Zmiany w stanie posiadania dóbr ziemskich w województwie łęczyckim od XVI do XVIII w.’, Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych, 17, pp. 166–191.
Sobczak, T. (1959) ‘Stan ilościowy hodowli owiec na ziemiach Polski środkowej w XIX w.’, Studia z Dziejów Gospodarstwa Wiejskiego, 2, pp. 419–451.
Sobczak, T. (1961) Zmiany w stanie ilościowym i rejonizacji hodowli na ziemiach Polski środkowej w XIX wieku. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe (Studia z Dziejów Gospodarstwa Wiejskiego, 4(3)).
Sobczak, T. (1964) ‘O pierwszej statystyce użytków rolnych w Królestwie Polskim’, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 12(3), pp. 429–449.
Stebelski, A. (1928) ‘Przeszłość administracyjna ziem województwa łódzkiego’, Rocznik Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Historycznego, 1, pp. 1–42, 99–110.
Stieber, Z. (1933) Izoglosy gwarowe na obszarze dawnych województw łęczyckiego i sieradzkiego. Kraków: Polska Akademja Umiejętności.
Straszewicz, L. (1956) ‘Stan i rozmieszczenie hodowli na Śląsku w drugiej połowie XVIII wieku’, Czasopismo Geograficzne, 27(2), pp. 161–176.
Sucheni-Grabowska, A. (1959) ‘Materiały do dziejów kultury materialnej chłopów w województwie sieradzkim i ziemi wieluńskiej w XVI wieku’, Studia z Dziejów Gospodarstwa Wiejskiego, 2, pp. 217–340.
Szczygielski, W. (1958) ‘Zmiany w stanie posiadania i w strukturze własnościowej szlachty powiatu wieluńskiego od połowy XVI do końca XVIII wieku’, Rocznik Łódzki, 1(4), pp. 259–281.
Szczygielski, W. (1963) Produkcja rolnicza gospodarstwa folwarcznego w Wieluńskiem od XVI do XVIII wieku. Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Szczygielski, W. (1965) Gospodarka stawowa na ziemiach południowo-zachodniej Rzeczypospolitej w XVI–XVIII w.: studium z dziejów postępu w dawnym gospodarstwie wiejskim. Łódź: Uniwersytet Łódzki.
Szczygielski, W. (1967) Z dziejów gospodarki rybnej w Polsce w XVI–XVIII wieku. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe (Studia z Dziejów Gospodarstwa Wiejskiego, 9(2)).
Szczygielski, W. (1969) Dzieje ziemi wieluńskiej. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie.
Topolski, J. (1958) Gospodarstwo wiejskie w dobrach arcybiskupstwa gnieźnieńskiego od XVI do XVIII wieku. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Turnau, I. (1962) Zmiany w polskiej produkcji włókienniczej XVIII wieku. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Wawrzyńczyk, A. (1967) Gospodarstwo dworskie w dobrach Pabianice 1559–1570. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Wróbel, A. (1956) Kryteria i metody delimitacji regionów gospodarczych. Warszawa: Instytut Geografii Polskiej Akademii Nauk (Dokumentacja Geograficzna, 3).
Wróbel, A. (1965) Pojęcie regionu ekonomicznego a teoria geografii. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Zajączkowski, S. (1951) Studia nad terytorialnym formowaniem ziemi łęczyckiej i sieradzkiej. Łódź: Łódzkie Towarzystwo Naukowe.
Zajączkowski, S. (1957) ‘O produkcji żelaza na dawnych ziemiach łęczyckiej i sieradzkiej do połowy XVI w.’, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego. Seria I, 5, pp. 35–49.
Zientara, B. (1954) Dzieje małopolskiego hutnictwa żelaznego XIV–XVII w. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.