Keywords
Recovery of alienated royal estates
Royal estate profitability
Quarter tax (kwarta)
Royal estate tenure under Sigismund II Augustus
Editing the Polish Crown Metrica
Categories
How to Cite
Number of views: 0
Number of downloads: 0
Abstract
The revision registers (lustrationes) of the Crown estates in Poland constitute one of the most important source series for the economic history of early modern Poland. Despite the systematic edition programme launched in 1959, a synthetic critical assessment of this source as a whole - its history, structure, gaps, and representativeness - had not yet been undertaken.
This article analyzes the revision registers of the royal domain in Poland from the 16th to the 18th century as a historical source, examining the political conditions of their institution, the evolution of their content over time, their representativeness and lacunae, and presenting the state of the critical edition programme.
The analysis draws on revision registers held in the Central Archives of Historical Records in Warsaw (Metryka Koronna, Treasury Archives), the Volumina Legum, and the volumes published since 1959 within the systematic edition programme.
The revisions were instituted by the Sejm of 1562-63 at the initiative of the executionist movement (szlachta średnia) to control the profitability of royal estates and finance the army of the quarte. The registers describe villages, farms, and mills with their revenues, distinguishing estates in direct management (ad fideles manus), held on lease (advitalitates), and entrusted to usufructuaries. In the 17th-18th centuries their content expanded to include data on agricultural production. Representativeness varies across regions and periods. The edition programme, begun in 1959, has produced approximately 26 volumes covering the main provinces of the Crown.
References
Archiwum Główne Akt Dawnych (AGAD) – Archiwum Skarbu Koronnego (ASK), Dział LIV, sign. 18.
Działyński, A.T. (ed.) (1861) Źródłopisma do dziejów Unii Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Part. 2, chapter 1. Poznań: Ludwik Merzbach.
Hoszowski, S. (ed.) (1961) Lustracja województwa pomorskiego 1565. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe.
Konopczyński, W. (ed.) (1911) Diariusze sejmowe z wieku XVIII. Diariusz sejmu z r. 1748. Warszawa: Towarzystwo Naukowe Warszawskie.
Konopczyński, W. (ed.) (1912) Diariusze sejmowe z wieku XVIII. Diariusz sejmu z r. 1746. Warszawa: Księgarnia E. Wende i S-ka.
Ochmański, W. (ed.) (1963) Lustracja województwa sandomierskiego 1564–1565. Wrocław–Warszawa: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo.
Volumina Legum (1859) Vol. II. Petersburg: Józafat Ohryzko.
Biskup, M. and Koc, K. (1961) Prusy Królewskie w drugiej połowie XVI wieku. Series Atlas historyczny Polski – Polska Akademia Nauk. Instytut Historii. Seria B, Mapy przeglądowe, 1. Warszawa: PWN.
Nycz, M. (1938) Geneza reform skarbowych Sejmu Niemego. Studium z dziejów skarbowo-wojskowych z lat 1697–1717. Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk.
Olszewski, H. (1961) Doktryny prawno-ustrojowe czasów saskich 1697–1740. Warszawa: PWN.
Pawiński, A. (1881) Skarbowość w Polsce i jej dzieje za Stefana Batorego. Warszawa: Księgarnia Gebethnera i Wolffa.
Rusiński, W. (1951) ‘Potrzeby w zakresie wydawnictw źródłowych do historii gospodarczej Polski na tle dotychczasowego dorobku wydawniczego’, Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych, 13, pp. 111–134.
Rutkowski, J. (1938) Badania nad podziałem dochodów w Polsce w czasach nowożytnych. Vol. 1: Rozważania teoretyczne – klasyfikacja dochodów wielkich właścicieli ziemskich. Kraków: Polska Akademia Umiejętności.
Rybarski, R. (1937) Skarbowość polska w dobie rozbiorów. Kraków: Polska Akademia Umiejętności.
Rybarski, R. (1939) Skarb i pieniądz za Jana Kazimierza, Michała Korybuta i Jana III. Warszawa: Towarzystwo Naukowe Warszawskie.
Senkowski, J. (1958) ‘Lustracje i rewizje dóbr królewskich’, in Karwasińska, J. (ed.) Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Przewodnik po zespołach. Vol. 1: Archiwa dawnej Rzeczypospolitej. Warszawa–Łódź: PWN, pp. 52–63.
Sucheni-Grabowska, A. (1965) ‘Walka o wymiar i przeznaczenie kwarty w końcu XVI i na początku XVII wieku’, Przegląd Historyczny, 56(1), pp. 24–45.
Sucheni-Grabowska, A. (1967a) Odbudowa domeny królewskiej w Polsce 1504–1548. Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich. Wydawnictwo.
Sucheni-Grabowska, A. (1967b) ‘Próby aukcji dochodów z dóbr domeny królewskiej w świetle lustracji z lat 1615–1620’, Przegląd Historyczny, 58(2), pp. 221–242.
Trzyna, E. (1962) ‘Królewszczyzny województwa krakowskiego w XVII wieku’, Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych, 24, pp. 9–68.
Wawrzyńczykowa, A. (1961) ‘Problem wysokości plonów w królewszczyznach mazowieckich w drugiej połowie XVI i pierwszej ćwierci XVII wieku’, Studia z Dziejów Gospodarstwa Wiejskiego, 4(1), pp. 39–129.
Wyczański, A. (1964) Studia nad gospodarką starostwa korczyńskiego 1500–1660. Warszawa: PWN.
Żytkowicz, L. (1959) ‘Prace nad wydawnictwem lustracji królewszczyzn’, Kwartalnik Historyczny, 66(1), pp. 269–272.