Keywords
National Land Fund
peasant landownership
state farms
agricultural circles
agricultural socialisation
Categories
How to Cite
Number of views: 0
Number of downloads: 0
Abstract
The agrarian structure of a socialist state differs fundamentally from that of capitalist countries through the coexistence of several socio-economic sectors under the planned direction of the state. In People's Poland, a comprehensive legal analysis of this structure in its totality and evolution covering the years 1944-1970 has not yet been undertaken.
This article analyzes the formation of the agrarian structure in People's Poland from 1944 to 1970, examining successively: the PKWN agrarian reform and the National Land Fund, the five forms of land ownership (individual peasant, communal, Agricultural Circles, cooperatives, state), the state farms (PGR), the agricultural cooperatives, and the process of progressive socialization of individual farms.
The analysis draws on Polish legislation (Dziennik Ustaw 1944-1970), general censuses of 1950, 1960, and 1970, the Roczniki Statystyczne, and the author's own legal studies (Prawo rolne PRL, Poznań 1968) and works by specialists in socialist agrarian law (Selwa, Stelmachowski, Paliwoda, Rybicki).
The analysis distinguishes two major periods. During the first (1944-1949), People's Poland implemented the PKWN agrarian reform: large properties (over 100 ha, or 50 ha in certain regions) were confiscated without compensation and redistributed via the National Land Fund; as a result, 87% of arable land passed into the hands of individual owners. During the second period (1950-1970), five forms of agrarian management coexist: individual, communal, Agricultural Circles (Kółka Rolnicze), agricultural cooperatives, and state farms. The state farms (PGR), occupying 13.8% of arable land, serve as pilot farms. The progressive socialization of individual farms proceeds in three stages, following the basic principle adopted at the Fifth Congress of the Polish United Workers' Party: linking the growth of agricultural production with socio-economic transformation of the countryside.
References
Uchwała V Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (1968) Nowe Drogi, 12, pp. 89–147.
Decyzja Centralnego Związku Kółek Rolniczych z dnia 1 marca 1961 r.
Decyzja Rady Centralnego Związku Kółek Rolniczych z dnia 8 maja 1962 r. w sprawie zasad statutowych rolniczych spółdzielni produkcyjnych.
Decyzja Rady Centralnego Związku Kółek Rolniczych z dnia 4 marca 1970 r. zmieniająca zasady statutowe rolniczych spółdzielni produkcyjnych.
Decyzja nr XI/79/70 Zarządu Centralnego Związku Kółek Rolniczych z dnia 2 października 1970 r. w sprawie wynagradzania pracy członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych.
Dz.U. 1944 No 1 item 1 – Dziennik Ustaw, Ustawa z dnia 21 lipca 1944 r. o utworzeniu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego.
Dz.U. 1945 No 3 item 13 – Dziennik Ustaw, Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 19 stycznia 1945 w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Dz.U. 1946 No 49 item 279 – Dziennik Ustaw, Dekret z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na Obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska.
Dz.U. 1948 No 30 item 199, z póź. zm. – Dziennik Ustaw, Ustawa z dnia 21 marca 1948 r. o Centralnym Związku Spółdzielczym i centralach spółdzielni.
Dz.U. 1950 No 25 item 232 – Dziennik Ustaw, Obwieszczenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z 20 maja 1950 w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 29 października 1920 r. o spółdzielniach.
Dz.U. 1951 No 30 item 236 – Dziennik Ustaw, Ustawa z dnia 26 maja 1951 r. o organizacji władz naczelnych w dziedzinie rolnictwa.
Dz.U. 1951 No 21 item 168 – Dziennik Ustaw, Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 28 marca 1951 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia budynków.
Dz.U. 1952 No 33 item 232 – Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej uchwalona przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r.
Dz.U. 1954 No 32 item 135 – Dziennik Ustaw, Obwieszczenie Ministra Rolnictwa z dnia 26 czerwca 1954 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 28 czerwca 1950 r. o powszechnej elektryfikacji wsi i osiedli.
Dz.U. 1955 No 23 item 143 – Dziennik Ustaw, Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 8 czerwca 1955 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu dekretu z dnia 30 czerwca 1951 r. o podatku gruntowym.
Dz.U. 1956 No 54 item 242 – Dziennik Ustaw, Ustawa z dnia 13 listopada 1956 r. o zmianie organizacji naczelnych organów administracji publicznej w zakresie rolnictwa.
Dz.U. 1958 No 12 item 61 – Dziennik Ustaw, Ustawa z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach.
Dz.U. 1958 No 17 item 71, z późn. zm. – Dziennik Ustaw, Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.
Dz.U. 1959 No 14 item 78 – Dziennik Ustaw, Obwieszczenie Ministra Rolnictwa z dnia 30 stycznia 1959 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
Dz.U. 1961 No 12 item 61 – Dziennik Ustaw, Ustawa z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach.
Dz.U. 1963 No 28 item 169 – Dziennik Ustaw, Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych.
Dz.U. 1964 No 16 item 93 – Dziennik Ustaw, Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
Dz.U. 1964 No 45 item 304 – Dziennik Ustaw, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych.
Dz.U. 1966 No 1 item 1 – Dziennik Ustaw, Obwieszczenie Ministra Rolnictwa z dnia 21 grudnia 1965 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o zaopatrzeniu emerytalnym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych, ich domowników oraz ich rodzin.
Dz.U. 1969 No 1 item 1 – Dziennik Ustaw, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie przekazywania nieruchomości rolnych i niektórych innych nieruchomości położonych na terenie gromad pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej.
Dz. Urz. Min. Roln. 1964 No 13 item 109 – Dziennik Urzędowy Ministra Rolnictwa, Zarządzenie Ministra Rolnictwa z 9 października 1966.
Dz. Urz. Min. Zdrowia 1954 No 6 item 29 – Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia.
M.P. 1951 No A-50 item 665, z późn. zm. – Monitor Polski, Uchwała nr 383 Rady Ministrów z dnia 26 maja 1951 r. w sprawie tymczasowej struktury organizacyjnej Ministerstwa Państwowych Gospodarstw Rolnych.
M.P. 1959 No A-75 item 398, z późn. zm. – Monitor Polski, Uchwała nr 350 Rady Ministrów z dnia 29 lipca 1959 r. w sprawie zniesienia wojewódzkich zarządów państwowych gospodarstw rolnych, przekazania wojewódzkim radom narodowym przedsiębiorstw podległych tym zarządom i utworzenia wojewódzkich zjednoczeń państwowych gospodarstw rolnych.
M.P. 1964 No 33 item 145 – Monitor Polski, Zarządzenie Ministrów Rolnictwa oraz Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 29 kwietnia 1964 r. w sprawie ustalenia wzoru statutu spółki dla zagospodarowania wspólnoty gruntowej.
Ludność, zasoby mieszkaniowe, indywidualne gospodarstwa rolne. Polska. Narodowy Spis Powszechny 8 XII 1970 (1971) Warszawa: GUS.
Rocznik Statystyczny 1969 (1969) Warszawa: GUS.
Rocznik statystyczny rolnictwa (1971) Warszawa: GUS.
Rolniczy Rocznik Statystyczny 1945–1965 (1966) Warszawa: GUS.
Bodnar, A. (1962) ‘Problemy społecznej przebudowy wsi polskiej’, Wieś Współczesna, 6, pp. 31–45.
Brzoza, A. (1964) ‘Indywidualna gospodarka chłopska jako system gospodarczy’, in Chołaj, H. (ed.) O socjalistyczny rozwój wsi. Dyskusja. Warszawa: Książka i Wiedza, pp. 11–37.
Dziewicka, M. (1964) ‘Chłopi-robotnicy a struktura społeczna wsi i perspektywy jej przebudowy’, in Chołaj, H. (ed.) O socjalistyczny rozwój wsi. Dyskusja. Warszawa: Książka i Wiedza, pp. 117–127.
Fiema, J. and Świątkowski, H. (1955) ‘Problematyka prawna rolnictwa’, in Kurowski, L. (ed.) Dziesięciolecie prawa Polski Ludowej 1944–1954. Zbiór studiów. Warszawa: PWN, pp. 237–275.
Gałęski, B. (1959) ‘Badania społecznej struktury wsi polskiej. Problematyka i metody (autoreferat pracy doktorskiej)’, Zagadnienia Ekonomiki Rolnictwa, 1, pp. 123–127.
Gałęski, B. (1964) ‘Perspektywy zmian społecznych wsi’, in Chołaj, H. (ed.) O socjalistyczny rozwój wsi. Dyskusja. Warszawa: Książka i Wiedza, pp. 306–321.
Gałęski, B. (1966) ‘O społecznej strukturze wsi w Polsce Ludowej’, in O socjalistyczny rozwój wsi. Dyskusji ciąg dalszy. Dyskusja. Warszawa: Książka i Wiedza, pp. 83–108.
Herer, W. (1964) ‘Planowanie rozwoju rolnictwa chłopskiego w państwie socjalistycznym’, in Chołaj, H. (ed.) O socjalistyczny rozwój wsi. Dyskusja. Warszawa: Książka i Wiedza, pp. 38–59.
Kargol, M. (1969) ‘Zadania produkcyjne dla służby rolnej i ocena efektów ich realizacji’, Nowe Rolnictwo, 14, pp. 35–37.
Lange, O. (1966) ‘Osiągnięcia w dziedzinie socjalistycznych przekształceń w rolnictwie’, in Chołaj, H. (ed.) O socjalistyczny rozwój wsi. Dyskusji ciąg dalszy. Warszawa: Książka i Wiedza, pp. 357–358.
Miękus, K. (1964) ‘Model socjalizacji rolnictwa w Polsce’, in Michna, W. Ekonomiczne podstawy metod przebudowy ustroju rolnego. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, pp. 11–17.
Mieszczankowski, M. (1964) ‘Stopniowa socjalizacja rolnictwa polskiego’, in Chołaj, H. (ed.) O socjalistyczny rozwój wsi. Dyskusja. Warszawa: Książka i Wiedza, pp. 476–503.
Okuniewski, J. (1966) ‘Drogi socjalistycznych przeobrażeń rolnictwa w jednym kraju mogą być różnorodne’, in Chołaj, H. (ed.) O socjalistyczny rozwój wsi. Dyskusji ciąg dalszy. Warszawa: Książka i Wiedza, 160–166.
Paliwoda, J. (1964) Przebudowa ustroju rolnego. Zakres działania administracji rolnej. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze.
Paśko, A. (1964) ‘Doświadczenia rolniczych spółdzielni produkcyjnych’, in Chołaj, H. (ed.) O socjalistyczny rozwój wsi. Dyskusja. Warszawa: Książka i Wiedza, pp. 221–232.
Pawlak, W. (1956) ‘Z problematyki prawniczej aktów planowania’, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Zeszyt Specjalny, 2, pp. 77–90.
Pawlak, W. (1968) Prawo rolne PRL. Vol. I: Przebudowa ustroju rolnego. Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza.
Pawlak, W. (1971) Prawo rolne PRL. Vol. II: Kształtowanie ustroju rolnego. Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza.
Piątowski, J.S. (1961) Problematyka prawna obrotu gruntami chłopskimi. Warszawa: PWN.
Rybicki, Z. (1968) Administracyjno-prawne zagadnienia gospodarki planowej. Warszawa: PWN.
Rychlik, T. (1964) ‘Problemy rozwoju państwowych gospodarstw rolnych’, in Chołaj, H. (ed.) O socjalistyczny rozwój wsi. Dyskusja. Warszawa: Książka i Wiedza, pp. 200–220.
Selwa, J. and Stelmachowski, A. (1970) Prawo rolne. Warszawa: PWN.
Szemberg, A. (1953) Reforma rolna PKWN. Warszawa: Książka i Wiedza.
Tejchma, J. (1968) ‘Niektóre zasady i problemy polityki rolnej’, Nowe Drogi, 9, pp. 3–13.
Tepicht, J. (1964) ‘Kółka rolnicze w świetle ogólnych spraw rolnictwa’, Ekonomista, 5, pp. 1073–1095.
Tokarzewski, T. (1965) ‘Społeczne formy zagospodarowania PFZ’, Ekonomista, 6, pp. 1399–1408.
Urban, M. (1964) ‘Możliwości i kierunki rozwoju gospodarki drobnotowarowej w rolnictwie’, in Chołaj, H. (ed.) O socjalistyczny rozwój wsi. Dyskusja. Warszawa: Książka i Wiedza, pp. 396–430.
Wielburski, R. (1966) ‘Uwagi w sprawie przebudowy struktury agrarnej’, in O socjalistyczny rozwój wsi. Dyskusji ciąg dalszy. Dyskusja. Warszawa: Książka i Wiedza, pp. 131–145.
Woś, A. (1965) ‘Polityka rolna’, in Polityka gospodarcza Polski Ludowej. Part II. Warszawa: Książka i Wiedza, pp. 3–77.