Keywords
Forest exploitation
Energy-intensive industries
Energy transition
Industrial investment
Lesser Poland
Early modern period
Categories
How to Cite
Number of views: 11
Number of downloads: 13
Abstract
Complaints about the devastation of Polish forests appeared from the 16th century in publicist writings, economic treatises, and legal acts. The economic dimension of this phenomenon - its connection with the decline of industrial branches dependent on wood as fuel - has not yet been systematically analyzed.
This article analyzes the fuel crisis in Polish industry at the turn of the 16th and 17th centuries, examining the role of wood and charcoal as raw material and fuel in the main industrial branches (metallurgy, glassworks, saltworks, brickworks), the proliferation and subsequent decline of forges and glassworks, regional inequalities in forest exploitation, and a European comparison.
The analysis draws on the Archives of the Cracow Cathedral Chapter, the studies of Zientara (Małopolska metallurgy), Keckowa (saltworks), and the author's own earlier work (Szkło w Polsce), as well as statistics on the number of forges and glassworks reconstructed from archival sources.
The analysis shows that the number of forges in the Crown of Poland grew from 105 to 321 between the first and second halves of the 16th century, and the number of glassworks from 7 to 46. This proliferation produced a major increase in wood consumption and an imbalance in the forest environment, particularly severe in Lesser Poland (Voivodeship of Sandomierz). The resulting fuel shortage caused the decline of many forges and glassworks. The solution - coal, successfully adopted in England - was not introduced in Poland, owing to lack of capital and specialists required to convert the entire industrial apparatus. The crisis resulted from the relative shortage of fuel combined with the low interest of proprietors in long-term industrial investment.
References
AGAD – Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie - Archiwum Skarbu Koronnego (ASK), dział XLVI, sign. 42.
AGAD – Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie - Lustracje i rewizje, dział XVIII, sign. 23.
AKK Kr. – Archiwum Kapituły Katedralnej w Krakowie - Acta capituli, Vol. 13.
AKK Kr. – Archiwum Kapituły Katedralnej w Krakowie - Liber privilegiorum, Vols: 9; 10; 11.
AKK Kr. – Archiwum Kapituły Katedralnej w Krakowie - Inwentarz dóbr biskupstwa krakowskiego, 1645 r.
AKK Kr. – Archiwum Kapituły Katedralnej w Krakowie - Inwentarz dóbr biskupstwa krakowskiego, 1668 r.
WAP Wawel – Archiwum Państwowe Miasta Krakowa i Województwa Krakowskiego. Oddział na Wawelu - Teutonicalia, sign. 69.
Małecki, J. (ed.) (1964) Lustracja województwa krakowskiego 1564. Part. II. Warszawa: PWN.
Turska, J. (ed.) (1960) ‘Inwentarz żup samborskich z 1558 r.’, in Pazdur, J. (ed.) Studia z dziejów górnictwa i hutnictwa. Vol. I. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, pp. 294–318.
Baker, J.N.L. (1963) ‘England in the Seventeenth Century’, in Darby, H.C. (ed.) An Historical Geography of England before A.D. 1800. Fourteen Studies. Cambridge: Cambridge University Press, pp. 387–443.
Baranowski, I. (1908) ‘Lasy pod względem prawno-historycznym’, in Wielka Encyklopedia Powszechna Ilustrowana. Ser. 1. Vol. XLI–XLII: Królestwo Polskie (c.d.)–Lath (symbol). Warszawa: Komitet Redakcyjny, pp. 1003–1007.
Baranowski, I.T. (1919) Przemysł polski w XVI wieku. Edited by Tymieniecki, K. Warszawa: M. Arct.
Bogucka, M. (1962) Gdańsk jako ośrodek produkcyjny w XIV–XVII wieku. Warszawa: PWN.
Devèze, M. (1961) La vie de la forêt française au XVIe siècle. Vol. II. Paris: Service d'Édition et de Vente des Publications de l'Éducation Nationale.
Górzyński, S. (1935) Obraz gospodarki leśnej w Polsce w XV i XVI wieku (na tle stosunków handlowych). Warszawa: Świat Współczesny.
Hładyłowicz, K. (1932) Zmiany krajobrazu i rozwój osadnictwa w Wielkopolsce od XIV do XIX wieku. Warszawa–Lwów: Kasa im. Rektora J. Mianowskiego, Instytut Popierania Polskiej Twórczości.
Johannsen, O. (1953) Geschichte des Eisens. Düsseldorf: Verlag Stahleisen.
Kamieńska, Z. (1964) Manufaktura szklana w Urzeczu 1737–1846. Warszawa: PWN.
Keckowa, A. (1969) Żupy krakowskie w XVI–XVIII wieku do 1772 roku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo.
Klich, A. (1965) ‘Rozwój konstrukcji urządzeń wyciągowych w górnictwie węgla kamiennego w Polsce do połowy XIX wieku’, in Pazdur, J. (ed.) Studia z dziejów górnictwa i hutnictwa. Vol. IX. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, pp. 70–261.
Kociszewski, L. and Kruppé, J. (1973) Badania fizykochemiczne ceramiki warszawskiej XIV–XVII wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo.
Liederwald, A.E. (1957–1958) ‘Thüringische Gläser des 16. Jahrhunderts’, Wissenschaftliche Zeitschrift der Friedrich-Schiller-Universität Jena. Gesellschafts- und Sprachwissenschaftliche Reihe, VII(2–3), pp. 345–356.
Miklaszewski, J. (1928) Lasy i leśnictwo w Polsce. Vol. I. Warszawa: Związek Zawodowy Leśników Rzeczypospolitej Polskiej.
Monkielewicz, L. and Pflaum, H. (1964) Użytkowanie lasu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne.
Musioł, L. and Płuszczewski, S. (1960) ‘Wykaz zakładów dawnego hutnictwa żelaza na Górnym Śląsku od XIV do połowy XIX wieku’, in Pazdur, J. (ed.) Studia z dziejów górnictwa i hutnictwa. Vol. V. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, pp. 7–88.
Nef, J.U. (1954) La Naissance de la civilisation industrielle et le monde contemporain. Paris: A. Colin.
Nowicki, A. (1902) ‘Węglarstwo’, in Encyklopedia Rolnicza. Vol. XI: Węgiel–Żywokost szorstki. Warszawa: Gebethner i Wolff, pp. 6–14.
Pischel, F. (1928) Thüringische Glashüttengeschichte. Weimar: Verlag Glas und Apparat, R. Wagner Sohn.
Powell, H.J. (1923) Glass-Making in England. Cambridge: University Press.
Radwan, M. (1963) Rudy, kuźnice i huty żelazne w Polsce. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne.
Romano, R. (1971) Tra due crisi. L’Italia del Rinascimento. Torino: G. Einaudi.
Rybarski, R. (1932) Wielickie żupy solne w latach 1497–1594. Warszawa: Dom Książki Polskiej.
Samsonowicz, H. (1954) Rzemiosło wiejskie w Polsce XIV–XVI w. Warszawa: PWN.
Stieber, K.L. (1922) Technologia drewna: z uwzględnieniem kory, łyka i soków drzewnych. Lwów: Księgarnia Polska Bernarda Połonieckiego.
Stieda, W. (1909) Thüringische Glashütten in der Vergangenheit. Leipzig: Edelmann.
Szpak, J. (1968) ‘Odlewnia kul działowych w Ryjewie. Przyczynek do dziejów przemysłu zbrojeniowego za Stefana Batorego’, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 16(4), pp. 691–705.
Thorpe, W.A. (1929) A History of English and Irish Glass. Vol. I. London: The Medici Society.
Thorpe, W.A. (1949) English Glass. London: Adam and Charles Black.
Więcko, E. (1948) ‘Zmiany lesistości i zagospodarowanie lasów na ziemiach polskich w świetle rozwoju polityki leśnej’, Sylwan, 92(2–4), pp. 126–166.
Wyrobisz, A. (1967) ‘Aleksander Gwagnin i cudzoziemscy fachowcy w hutach szkła w Polsce w XVI i XVII w.’, Przegląd Historyczny, 58(4), pp. 679–682.
Wyrobisz, A. (1968) Szkło w Polsce od XIV do XVII wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo.
Wyrobisz, A. (1972) ‘Próby znormalizowania wymiarów ceramiki budowlanej w Polsce w XVI wieku’, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 20(1), pp. 62–70.
Zientara, B. (1954) Dzieje małopolskiego hutnictwa żelaznego, XIV–XVII wiek. Warszawa: PWN.
Żabko-Potopowicz, A. (1954) ‘Zagadnienie lasów w Polsce przed rozbiorami od schyłku XV do połowy XVIII wieku’, Sylwan, 98(5), pp. 363–388.
Żabko-Potopowicz, A. (ed.) (1965) Dzieje lasów, leśnictwa i drzewnictwa w Polsce Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne.