Keywords
Mercantile capital
Hired labour
Industrial mechanisation
Agrarian hinterland
Prussian Pomerania
Categories
How to Cite
Number of views: 10
Number of downloads: 9
Abstract
The shipbuilding industry in the Pomeranian ports (Gdańsk, Elbląg, Szczecin) between the Odra and Pasłęka rivers has been studied in regional monographs for individual ports, but a comparative synthesis covering all three centers from the 17th to the 19th century and placing the Pomeranian specificity within the broader context of German industrialization has been lacking.
This article analyzes the conditions and trends of shipbuilding development in the Pomeranian ports from the 17th to the 19th century, examining the organizational transition from guild craft to manufacture and capitalist enterprise, the role of mercantile capital, the impact of political changes (Royal Prussia, West Prussia, Prussian annexations), market fluctuations, and the transition from wooden to iron steam-powered ships.
The study draws on the author's earlier monograph on the Elbląg shipbuilding industry (1961), Binerowski's study of Gdańsk shipbuilding, Bogucka's study of Gdańsk as a production centre, and the Dzieje Szczecina (History of Szczecin, ed. Labuda, 1963).
The analysis shows that the characteristic feature of Pomeranian shipbuilding was the dominance of mercantile capital financing ship construction, with shipwrights undergoing transformation from guild masters to hired labor through the 17th-18th centuries. The manufacture system emerged in Gdańsk at the turn of the 16th-17th centuries in the context of the guild crisis. The enrichment of master shipwrights gave rise to capitalist shipyard owners (Klawitter in Gdańsk 1827, Schichau in Elbląg 1855, Nüscke and Vulcan in Szczecin). The Pomeranian shipbuilding industry had two specific features: its 'insular' character in an agrarian region and cheap labor. The abolition of Sund tariffs in 1857 and German militarist naval expansion temporarily maintained the leading position of Pomeranian yards; ultimately, Hamburg and Bremen, as major ports of the Reich, became the dominant shipbuilding centres.
References
WAPG – Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Gdańsku (now held at the Archiwum Państwowe w Gdańsku) Archival collection: not indicated in the cited source - sign. I/6, 645.
Bericht über den Handel und die Schiffahrt zu Danzig für das Jahr 1852 (1853) Danzig: Edwin Groening.
Bericht über den Handel und die Schiffahrt zu Danzig für das Jahr 1854 (1855) Danzig: Edwin Groening.
Bericht über den Gang des Handels, der Gewerbe und der Schiffahrt zu Elbing im Jahre 1858 (1859) Elbing: Edwin Groening.
Elbinger Jahres-Bericht pro 1848 ueber den Gang des Handels, der Schiffahrt und Industrie (1849) Elbing: Agathon Wernich.
Altenburg, O. (1915) Geschichte der Firma Nüscke und Co. Schiffswerft, Kesselschmiede u. Maschinenbauanstalt Aktien-Gesellschaft Stettin. Anlasslich ihres 100 jährigen Bestehens. Stettin: s.n.
Binerowski, Z. (1963) Gdański przemysł okrętowy od XVII do początku XIX wieku. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe.
Binerowski, Z. (1968) ‘Materiały statystyczne produkcji okrętowej stoczni Schichau z lat 1855–1943’, Libri Gedanenses, 1, pp. 107–127.
Bogucka, M. (1962) Gdańsk jako ośrodek produkcyjny w XIV–XVII w. Warszawa: PWN.
Busley, C. (1890) Die Entwicklung der Schiffsmaschine in den letzten Jahrzehnten. Berlin: J. Springer.
Cieślak, E. (ed.) (1972) Historia budownictwa okrętowego na Wybrzeżu Gdańskim. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie.
Dobrzycki, E. (1961) ‘Problemy ekonomiczne portu szczecińskiego na tle polityki gospodarczej Prus na przełomie XIX i XX wieku’, Szczecin, 9–10, pp. 5–20.
Dobrzycki, E. (1962) ‘Zaplecze portu szczecińskiego a walka konkurencyjna Szczecina z Hamburgiem na przełomie XIX i XX w.’, Szczecin, 5–6, pp. 33–45.
Dopierała, B. (1958) ‘Z dziejów przemysłu stoczniowego w Szczecinie’, Szczecin, 11–12, pp. 77–98.
Gierszewski, S. (1961) Elbląski przemysł okrętowy w latach 1570–1815. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe.
Gierszewski, S. (1970) Elbląg, przeszłość i teraźniejszość. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie.
Heckscher, E.F. (1963) An Economic History of Sweden. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Heidern, G. (1957–1958) ‘Bemerkungen zur ersten Flottenrüstung und Flottenpropaganda des deutschen Imperialismus’, Wissenschaftliche Zeitschrift der Universität Rostock. Series Gesellschafts- und Sprachwissenschaftliche Reihe, 7(1), pp. 1–14.
Junghänel, H. (1932) Marinehaushalt und Marineausgabenpolitik in Deutschland (1868–1930). Series Beiträge zur Finanzkunde, 8. Leipzig: Reinhold Berger.
Kamiński, A.J. (1950) ‘Z dziejów wilhelmińskiej bandery wojennej’, Przegląd Zachodni, 6(3–4), pp. 196–288.
Krauel, R. (1907) ‘Die Ablösung des Sundzolles und die preußische Politik’, Hansische Geschichtsblätter, 2, pp. 319–341.
Kretschmer, J. (1911) ‘Schwedische Handels-Kompanien und Kolonisationsversuche im 16. und 17. Jahrhundert’, Hansische Geschichtsblätter, 17, pp. 215–246.
Labuda, G. (ed.) (1963) Dzieje Szczecina. Wiek X–1805. Warszawa: PWN.
Małecki, J. (1972) ‘Elbląska galeona Zygmunta Augusta w świetle ostatnich badań’, Rocznik Elbląski, 5, pp. 77–112.
Nabiel, E. (1959) O specyfice rozwoju imperializmu niemieckiego. Warszawa: PWN.
Peters, M. (1899) Die Entwicklung der deutschen Rhederei seit Beginn des 19. Jahrhunderts bis zur Begründung des deutschen Reichs. Vol. 1. Jena: Gustav Fischer.
Piotrowski, K. (1969) Zaplecze portu szczecińskiego w dobie kapitalizmu wolnokonkurencyjnego 1818–1890 (w świetle przewozów kolejowych i wodnych). Szczecin: Instytut Zachodniopomorski.
Satori-Neumann, B.T. (1933) Elbing im Biedermeier und Vormärz. Ernstes und Heiteres aus der Guten Alten Zeit (1815–1848). Elbing: Saunier Leon.
Scheffler, W.F. and Fischer, K. (1944) Hundert Jahre Danziger Werft 1844–1944. Danzig.
Die Schichauwerke in Elbing, Danzig und Pillau 1837–1912 (1912) Berlin: Meisenbach Riffarth und Co.
Die Schiffs-Werft und Maschinenfabrik von J. W. Klawitter zu Danzig. Festschrift (1906) Berlin: Eckstein Verlag.
Wielopolski, A. (1959) Gospodarka Pomorza Zachodniego w latach 1800–1918. Szczecin–Poznań: Szczecińskie Towarzystwo Naukowe, PWN.
Wielopolski, A. (1966) ‘Stosunki gospodarcze i społeczne na Pomorzu Zachodnim w XIX wieku’, in Golczewski, K. (ed.) Tysiąc lat nad Odrą i Bałtykiem. Szczecin: Komitet Wojewódzki PZPR. Wojewódzki Ośrodek Propagandy Partyjnej.
Wielopolski, A. (1970) ‘Rozwój handlu i żeglugi bałtyckiej w XIX i na początku XX wieku – główne rysy’, Zapiski Historyczne, 35(2), pp. 67–79.
Wojewódka, C. (1967) ‘Zmiany w warunkach rozwoju przemysłu okrętowego w XIX i XX wieku ze szczególnym uwzględnieniem Niemiec i Pomorza Gdańskiego’, Przegląd Zachodniopomorski, 6, pp. 95–120.