Keywords
Workforce sources
Capitalist relations
Industrial proletariat
Peasant mobility
Pre-emancipation era
Categories
How to Cite
Number of views: 1
Number of downloads: 0
Abstract
The article examines the process of forming a wage labor market in the textile industry of the Kingdom of Poland during the period 1815–1864. The author analyzes structural changes associated with the transition from a feudal to a capitalist system, as well as the political and economic factors influencing the development of the industrial region known as the Łódź textile district.
The aim of the study is to trace the sources of labor, their social and geographic origins, and to analyze the mechanisms of labor regulation and employment forms. The research is based on a wide range of sources: census records, administrative reports, migration acts, and statistical tables covering the key provinces of Kalisz and Mazovia.
The author identifies two main stages in the formation of the labor market: the first marked by the dominance of small-scale and craft production, and the second by the gradual predominance of capitalist employment forms and the factory system. Internal migration played a significant role, particularly from villages and small towns, along with the influx of skilled workers from Greater Poland, Silesia, Bohemia, and Saxony.
The main findings include a rapid increase in the number of workers, especially in Łódź; the participation of women and children in production; the replacement of feudal labor forms with capitalist ones; and the beginning of proletarianization among artisans. The study emphasizes that these processes laid the foundation for the emergence of the industrial working class in Poland during the early phase of industrialization.
References
AGAD – Archiwum Główne Akt Dawnych - Komisja Województwa Kaliskiego, Kalisz II 2233.
AGAD – Archiwum Główne Akt Dawnych - Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych (KRSW), 6976, 7088.
AGAD – Archiwum Główne Akt Dawnych - Rada Stanu, 484.
APŁ Mm. Ł. – Archiwum Państwowe w Łodzi - Magistrat m. Łodzi, 2326, 3842, 3895, 3897, 4871, 5410, 747, Źródła I (Mm. P.).
APŁ Mm. Ł. – Archiwum Państwowe w Łodzi - Księgi ludności stałej.
APŁ Mm. Ł. – Archiwum Państwowe w Łodzi - Rząd Gubernialny Piotrkowski, 189.
Deutsches Zentral-Archiv Merseburg - AA Rep 1 No. 48 Vol. 1.
Unknown archive. Archival documents referenced by the author without identifying the archive - Akta magistratów miast przemysłowych.
Unknown archive. Archival documents referenced by the author without identifying the archive - Komisja Rządowa Przychodów i Skarbu (KRPS).
Bandurka, M., Kołodziejczyk, M. and Trela, J. (eds) (1966) Źródła do historii przemysłu włókienniczego okręgu łódzkiego w XIX wieku. Series Materiały do historii miast, przemysłu i klasy robotniczej okręgu łódzkiego w XIX w. Gąsiorowska, N. (ed.). Vol. III. Warszawa: Książka i Wiedza.
Karwowski, S. (ed.) [1913] Pamiętniki Franciszka z Błociszewa Gajewskiego, pułkownika wojsk polskich 1802–1831. Vol. II. Poznań–Lwów–New York: Z. Rzepecki, H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende, Polish Book Importing Co.
Lorentz, Z. (ed.) (1929) ‘Trzy raporty Rajmunda Rembielińskiego, prezesa Komisji Województwa Mazowieckiego, z objazdu obwodu łęczyckiego w roku 1820’, Rocznik Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Historycznego, I, pp. 43–70.
Missalowa, G. (ed.) (1957) Źródła do historii klasy robotniczej okręgu łódzkiego. Series Materiały do historii miast, przemysłu i klasy robotniczej okręgu łódzkiego w XIX w. Gąsiorowska, N. (ed.). Vol. I. Warszawa: Książka i Wiedza.
Sprawozdanie Rady Stanu Królestwa Polskiego dla Sejmu za r. 1829 [1830].
DPKP – Dziennik Praw Królestwa Polskiego (1846) Vol. XXXVIII. Warszawa: s.n.
Kodeks Napoleona.
Zbiór przepisów administracyjnych Królestwa Polskiego. Vol. 1, part 2: Warszawa: s.n.
Breyer, A. (1941) Deutsche Tuchmachereinwanderung in den ostmitteleuropäischen Raum von 1550 bis 1830. Leipzig–Posen: Verlag von G. Hirze, Historische Gesellschaft im Warthegau.
Deresiewicz, J. (1951) ‘Z badań nad początkami układu kapitalistycznego w przemyśle poznańskim w drugiej połowie XIX w.’, Przegląd Zachodni, 9–10, pp. 47–71.
Engels, F. (1952) Położenie klasy robotniczej w Anglii. Translated by Długosz, A. Warszawa: Książka i Wiedza.
Gąsiorowska, N. (1957) ‘Przedmowa’, in Missalowa, G. (ed.) Źródła do historii klasy robotniczej okręgu łódzkiego. Series Materiały do historii miast, przemysłu i klasy robotniczej okręgu łódzkiego w XIX w. Gąsiorowska, N. (ed.). Vol. I. Warszawa: Książka i Wiedza, pp. X–XIV.
Jażdżyńska, J. (1954) Monografia miasta przemysłowego. Aleksandrów w latach 1822–1870. Łódź: Uniwersytet Łódzki.
Kieniewicz, S. (1959a) ‘Kwestia agrarna w zaborze rosyjskim’, in Kieniewicz, S. and Kula, W. (eds) Historia Polski. Vol. II: 1764–1864, part 3: 1831–1864. Warszawa: PWN, pp. 337–346.
Kieniewicz, S. (1959b) Sprawa włościańska w powstaniu styczniowym. Wrocław: Zakład imienia Ossolińskich. Wydawnictwo.
Kowalczyk, E. (1962) Organizacja i przebieg branki 1863 r. w Królestwie Polskim. Łódź: Uniwersytet Łódzki, maszynopis pracy magisterskiej/master’s thesis typescript.
Kula, W. (1956) Szkice o manufakturach w Polsce XVIII w. Vol. I–II. Warszawa: PWN.
Łepkowski, T. (1956) Początki klasy robotniczej Warszawy. Warszawa: PWN.
Łepkowski, T. (1960) Przemysł warszawski u progu epoki kapitalistycznej. Warszawa: PWN.
Lipson, E. (1921) The History of the Woollen and Worsted Industries. London: A.&C. Black.
Łuczak, C. (1959) Przemysł Wielkopolski w latach 1815–1870. Warszawa: PWN.
Łukasiewicz, J. (1963) Przewrót techniczny w przemyśle Królestwa Polskiego 1852–1886. Warszawa: PWN.
Missalowa, G. (1953) ‘Rozwój form wytwórczości przemysłowej w Pabianicach w latach 1820–1865’, Przegląd Nauk Historycznych i Społecznych, III, pp. 270–307.
Missalowa, G. (1964) Studia nad powstaniem łódzkiego okręgu przemysłowego 1815–1870. Vol. I: Przemysł. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie.
Missalowa, G. (1967) Studia nad powstaniem łódzkiego okręgu przemysłowego. Vol. II: Klasa robotnicza. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie.
Nagiel, N. (1880) ‘Rys przemysłu tkackiego w Królestwie Polskim od 1815 r.’, Ekonomista, 18, pp. 1–12.
Rodecki, F. (1830) Opis geograficzno-statystyczny Królestwa Polskiego. Warszawa: nakładem autora.
Rusiński, W. (1949) Tkactwo lniane na Śląsku do 1850 r. Poznań: Instytut Zachodni.
Rynkowska, A. (1951) Działalność gospodarcza władz Królestwa Polskiego na terenie Łodzi przemysłowej w latach 1821–1830. Łódź: Łódzkie Towarzystwo Naukowe.
Śmiałowski, J. (1971) ‘Uwagi w sprawie rozwoju kapitalizmu w rolnictwie Królestwa Polskiego (1815–1864)’, in Stankiewicz, Z. (ed.) Materiały na sesję naukową z okazji pięćdziesięciolecia Archiwum Państwowego w Radomiu. Radom: s.n., pp. 132–180.
Śmiałowski, J. (1973) Zarobkowanie pozarolnicze ludności rolniczej w Królestwie Polskim w latach przeduwłaszczeniowych (1815–1864). Łódź: Uniwersytet Łódzki.
Śreniowski, S. (1956) ‘O zarobkowaniu chłopów pańszczyźnianych w Królestwie Polskim w latach 40-tych i 50-tych XIX w.’, Kwartalnik Historyczny, 4–5, pp. 159–179.
Stankiewicz, Z. (1970) ‘W sprawie dróg rozwoju kapitalizmu w rolnictwie’, Kwartalnik Historyczny, 3, pp. 684–701.
Stankiewicz, Z. (1971) ‘Likwidacja publicznej własności ziemskiej w Polsce środkowej’, in Stankiewicz, Z. (ed.) Materiały na sesję naukową z okazji pięćdziesięciolecia Archiwum Państwowego w Radomiu. Radom: s.n., pp. 85–109.
Villermé, L. (1840) Tableau de l’état physique et moral des ouvriers dans les manufactures de coton, de laine et de soie. Paris: J. Renouard et Cie.