Keywords
Joint-stock companies
Economic concentration
Management forms
Foreign capital
Partition era
Categories
How to Cite
Number of views: 1
Number of downloads: 0
Abstract
This study focuses on the structural evolution of modern enterprises in the textile industry in the Polish territories between approximately 1850 and 1913. The historical context is defined by uneven industrial development across the three partition zones: Prussia, Austria, and Russia. The emergence of joint-stock companies is highlighted as a key indicator of capitalist transformation.
The main objective of the article is to analyze the origins, organization, legal forms, and economic impact of modern textile enterprises, with particular emphasis on joint-stock companies. The authors base their research on a wide range of sources, including official statistical data, corporate charters, commercial legislation (commercial codes), and Polish and foreign economic literature.
The study identifies two main pathways for the formation of large enterprises: the evolution of preexisting manufacturing establishments and the creation of entirely new, modern units financed by domestic or foreign capital. The data reveal a rapid increase in capital concentration, especially after 1880, and a growing dominance of joint-stock companies in textile production, particularly in cotton, linen, and jute sectors.
The authors also emphasize the structuring role of economic cycles in the dynamics of company formation, the diversity of management models, and the penetration of foreign capital, particularly from France. This foreign involvement stimulated technical modernization while also leading to the outflow of profits. The article concludes that the Polish textile industry underwent a profound structural transformation during this period, despite following a dependent and asymmetrical development model.
References
APŁ – Archiwum Państwowe w Łodzi - Izba Skarbowa Guberni Piotrkowskiej, 4587, 4602.
Ilyina, N.P. and Langovogo, N.P. (1888) ‘Otchet N.P. Ilyina and N.P. Langovogo’, in Otchety chlenov komissii po issledovaniyu fabrichnoy promyshlennosti v Carstwie Polskom. Vol. 2. Sankt-Peterburg: Typ. V. Kirszbauma [in Russian].
Janżul, I.I. (1888) ‘Otczot I.I. Janżula po issledowaniu fabriczno-zawodskiej promyszliennosti w Carstwie Polskom’, in Otchety chlenov komissii po issledovaniyu fabrichnoy promyshlennosti v Carstwie Polskom. Vol. 1. Sankt-Peterburg: Typ. V. Kirszbauma [in Russian].
Orlov, P.A. (ed.) (1881) Ukazatelʹ fabrik i zavodov Rossii i Tsarstva Polʹskogo (za 1879 god). Sankt-Peterburg: Tip. bratʹev Panteleevykh [in Russian].
Orlov, P.A. (ed.) (1887) Ukazatelʹ fabrik i zavodov Rossii i Tsarstva Polʹskogo (za 1884 god). Sankt-Peterburg: Tip. R. Golike [in Russian].
Orlov, P.A. (ed.) (1895) Ukazatelʹ fabrik i zavodov Rossii i Tsarstva Polʹskogo (za 1893 god). Sankt-Peterburg: Tip. V. Kirshbauma [in Russian].
Annuaire statistique de la France (1909) Vol. 29. Paris.
Annuaire statistque de la Belgique 1898 (1899) Vol. 29. Bruxelles.
[ar] (1901) ‘Przemysł, handel i statystyka’, Przegląd Techniczny, no. 22, p. 209.
Afeltowicz, T. (1963) Studia nad historią banków śląskich (do r. 1918). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo.
Allerhand, M. (1935) Kodeks handlowy – komentarz. Lwów: Kodeks Spółka Wydawnicza.
Blumberg, H. (1960) ’Zur Finanzierung der Aktiengesellschaften‘, in Mottek, H., Blumberg, H., Wutzmer, H. and Becker, W. Studien zur Geschichte der industriellen Revolution in Deutschland. Series Veröffentlichungen des Instituts für Wirtschaftsgeschichte an der Hochschule für Oeconomie Berlin–Karlhorst, 1. Berlin: Akademie Verlag, pp. 173–189.
Cierniewski, F. (1947) Okręg bielski przemysłu wełnianego. Poznań: Akademia Handlowa.
Dmitriev-Mamonov, V.A. (1903) Ukazatel' deystvuyushchikh v Imperii aktsionernykh predpriyatii. Sankt-Peterburg: Tipografiya Isidora Goldbergа [in Russian].
Fijałek, J. (1969) Działalność inspekcji fabrycznej w przemyśle Królestwa Polskiego (na przykładzie włókiennictwa) w latach 1886–1894. Łódź–Warszawa: s.n., manuscrit dactylographié de la thèse d’habilitation/typescript of the habilitation thesis.
Fohlen, C. (1956) L’Industrie textile au temps du second Empire. Paris: Plon.
Galos, A. (1960) ‘Przemysł tekstylny w Kłodzkiem 1849–1914’, Studia i Materiały z Dziejów Śląska, III, pp.151–265.
Ihnatowicz, I. (1965) Przemysł łódzki w latach 1860–1900. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo.
Izdebski, Z. and Tudrej, J. (1963) Kierownicy przedsiębiorstw kapitalistycznych. Łódź: PWN.
Jezierski, J. (1967) Handel zagraniczny Królestwa Polskiego w latach 1815–1914. Warszawa: PWN.
Jezierski, J. (1970, volume for 1969) ‘The role of Eastern Markets in the Development of Polish Industry in the Light of the Balance of Trade Estimate of Nineteenth Century Poland’, Studia Historiae Oeconomicae, 4, pp. 13–28. DOI: https://doi.org/10.14746/sho.1970.04.1.002
Kieniewicz, S. (1969) Historia Polski 1795–1918. Warszawa: PWN.
Koszutski, S. (1901) Rozwój przemysłu wielkiego w Królestwie Polskim. Warszawa: Redakcja Gazety Handlowej.
Koszutski, S. (1905) Nasz przemysł wielki na początku XX stulecia. Warszawa: Księgarnia Naukowa.
Kromov, P.A. (1950) Ekonomicheskoe razvitie Rossii v XIX i XX veka. Moskva. Gospolitizdat [in Russian].
L’Industrie Textile (1904) no. 238, p. 399.
Levy-Laboyer, M. (1968) ‘Les processus d'industrialisation: les cas de l'Angleterre et de la France’, Revue Historique, vol. 239(2), pp. 281–298.
Lewy, M. (1921) Życie ekonomiczne Królestwa Polskiego. Vol. II. Warszawa: F. Hoesick.
Mendelson, L. (1960) Teoria i historia kryzysów i cykli ekonomicznych. Vol. II. Warszawa: PWN.
Pazhitnov, K.A. (1958) Ocherki istorii tekstil'noy promyshlennosti dorevolyutsionnoi Rossii. Moskva: Akad. Nauk SSSR.
Pełka, B. (1967) ‘Kapitał krajowy i obcy oraz pierwsze spółki akcyjne w przemyśle włókienniczym Królestwa Polskiego w latach 1878–1886’, Rocznik Łódzki, pp. 13–22.
Pełka, B. (1971) Działalność francuskiego przedsiębiorstwa Allart-Rousseau i S-ka w Łodzi w latach 1879–1944. Łódź, manuskrypt pracy doktorskiej/doctoral thesis typescript.
Pietrzak-Pawłowska, I. (1955) Królestwo Polskie w początkach imperializmu 1900–1905. Warszawa: PWN.
Pietrzak-Pawłowska, I. (ed.) (1970) Uprzemysłowienie ziem polskich w XIX i XX wieku. Studia i materiały. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo.
Puczyński, B. (1961) „Częstochowianka”. Gospodarka kapitału francuskiego oraz hitlerowskiego zarządu powierniczego w latach 1900–1944. Częstochowa: s.n.
Puś, W. (1971) ‘Rola spółek akcyjnych w przemyśle włókienniczym Królestwa Polskiego na przełomie XIX i XX wieku’, in Pamiętnik X Pow. Zjazdu Historyków Polskich w Lublinie 1969. Vol. IV. Warszawa: Polskie Towarzystwo Historyczne, pp. 142–145.
Puś, W. (no date) Przemysł włókienniczy Królestwa Polskiego 1870–1900, manuscrit dactylographié de thèse de doctorat/doctoral thesis typescript.
Pytlas, S. (no date) Monografia zakładów J. Heinzla w Łodzi, manuskrit dactylographié de thèse de licence/bachelor’s thesis typescript.
Rusiński, W. (1971) Zarys historii gospodarczej powszechnej. Warszawa: Książka i Wiedza.
Rzepecki, B. (1929) ‘Przemysł włókienniczy’, Rocznik informacyjny о spółkach akcyjnych w Polsce, position no. 904.
Sobalski, F. (1967) ‘Okręg włókienniczy częstochowsko-sosnowiecki’, Rocznik Łódzki, XII, pp. 91–99.
Sroka В. (ed.) (no date) Przemysł i handel za lata 1909 i 1913.
Sroka, A.R. (ed.) (no date) Przemysł i handel Królestwa Polskiego za rok 1913.
The World’s Wool (no date) London, p. 537.
Unger, J. (ed.) (1898) Kalendarz Ilustrowany.