»Obléct se od hlavy až k patě« / »Ubrać się od stóp do głów«. Nakrycia głowy w czeskiej i polskiej frazeologii – rekonesans badawczy

Balowska, G. (2025). »Obléct se od hlavy až k patě« / »Ubrać się od stóp do głów«. Headgear in Czech and Polish phraseology – a research reconnaissance. Bohemistyka, 25(4), 625–646. https://doi.org/10.14746/bo.2025.4.7

Abstract

The article presents a fragment of the world of clothing recorded in Czech and Polish phraseologisms containing the component HEADWEAR. This element of garment plays an extremely significant role – it protects the human head, which has been considered the seat of wisdom, reason, and knowledge since antiquity. Phraseological units containing noun components naming the above-mentioned items of clothing and their parts were selected for analysis: cz. bambule, baret, čapka, čepec, čepice, klobouk, přilba, šatek, věnec, věneček, vínek; p. beret, chusta, czapa, czapka, czepek, hełm, kapelusz, kokarda, wianek, wieniec. The linguistic material is discussed in the form of semantic subcategories, which are names of specific types of headgear, and the starting point is the lexical meaning of the phraseological component determined on the basis of a Slovík spisovného jazyka českého oraz Wielki słownik języka polskiego PWN.

https://doi.org/10.14746/bo.2025.4.7

PDF (Język Polski)

Downloads

Download data is not yet available.

References

ČERMÁK, F. i in. (1983). Slovník české frazeologie a idiomatiky. Přirovnání. Praha: Academia.

ČERMÁK, F. i in. (1988). Slovník české frazeologie a idiomatiky. Výrazy neslovesné. Praha: Academia.

ČERMÁK, F. i in. (1994). Slovník české frazeologie a idiomatiky. Výrazy slovesné, t. I i II. Praha: Academia.

ČERMÁK, F. i in. (2009). Slovník české frazeologie a idiomatiky. Výrazy větné. Praha: Academia.

FILIPEC, J. (red.). (2006). Slovník spisovné češtiny pro školu a veřejnost. Praha: Academia.

HAVRÁNEK, B. (red.). (1989). Slovík spisovného jazyka českého. Praha: Academia.

MRHAČOVÁ, E. i BALOWSKI, M. (2009). Česko-polský frazeologický slovník. Ostrava: Ostravská univerzita v Ostravě, Filozofická fakulta.

MÜLDNER-NIECKOWSKI, P. (2004). Wielki słownik frazeologiczny języka polskiego. Wyrażenia, zwroty, frazy. Warszawa: Świat książki.

ORŁOŚ, T.Z. i in. (2009). Wielki czesko-polski słownik frazeologiczny. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

ORŁOŚ, T.Z. i HORNIK, J. (1996). Czesko-polski słownik skrzydlatych słów. Kraków: Universitas.

SKORUPKA, S. (1977). Słownik frazeologiczny języka polskiego. Warszawa: Wiedza Powszechna.

ŻMIGRODZKI, P. (red.). (2025). Wielki słownik języka polskiego. Pobrane 12 kwietnia 2025 z https://wsjp.pl.

BAŃKO, M. (b.d.). Beret, biret. Pobrane 10 kwietnia 2025 z https://sjp.pwn.pl/ciekawostki/haslo/beret-biret;5031656.html.

BRALCZYK, J. (b.d.). Moherowe berety. Pobrane 10 kwietnia 2025 z https://sjp.pwn.pl/ciekawostki/haslo/moherowe-berety;5391678.html.

ČERMÁK, F. (2016). Frazeologie a idiomatika. Jejich podstata a proměnlivost názorů na ně. Časopis pro moderní filologii, 98(2), 199–217.

CHLEBDA, W. (2010). Skrzydlate słowa a frazeologia. W: S. Bąba, K. Skibski i M. Szczyszek (red.), Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Teoria. Zagadnienia ogólne (s. 9–20). Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

FLICIŃSKI, P. (red.). (2011). Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Wariantywność we frazeologii. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

HANZÍKOVÁ, L. (1989). O jménech klobouků dříve a dnes. Naše řeč, 72(5), 233–238.

IGNATOWICZ-SKOWROŃSKA, J. (2013). Związki frazeologiczne z komponentem kapelusz w słownikach i w tekstach. W: G. Dziamska-Lenart i J. Liberek (red.), Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Między teorią a praktyką frazeograficzną (s. 81–89). Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza.

JELÍNEK, T., KOPŘIVOVÁ, M., PETKEVIČ, V. i SKOUMALOVÁ, H. (2018). Variabilita českých frazémů v úzu. Časopis pro moderní filologii, 100(2), 151–175.

KORBUT, J. (2006). Czeskie i polskie nazewnictwo mody i kosmetyków w XIX w. Racibórz: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu.

KORBUT, J. (2010). Czeskie związki frazeologiczne z zapożyczeniami z zakresu mody i kosmetyki. Bohemistyka, 1, 39–66.

LEWICKI, A.M. i PAJDZIŃSKA, A. (1993). Frazeologia. W: J. Bartmiński (red.), Encyklopedia kultury polskiej XX wieku, t. 2, Współczesny język polski (s. 315–334). Wrocław: Wiedza o Kulturze.

ŁUCZAK, H. (2007). Moherowe berety. Kraków: Poligrafia ITS.

MEHRABIAN, A. i WIENER, M. (1967). Decoding of Inconsistent Communications. Journal of Personality and Social Psychology, 6(1), 109–114. DOI: https://doi.org/10.1037/h0024532

MITURSKA-BOJANOWSKA, J. (2018). Modyfikacje paremii NA ZŁODZIEJU CZAPKA GORE / НА ВОРЕ [И] ШАПКА ГОРИТ w polskich i rosyjskich mediach elektronicznych. Studia Rossica Posnaniensia, 43, 213–224. DOI: https://doi.org/10.14746/strp.2018.43.15

PIELA, A. (2016). Pozorna tożsamość: polskie tradycjonalizmy z semantycznym archaizmem. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

PRZYBYLSKA, R. (2009). Dwie rodziny frazeologiczne z komponentem KAPELUSZ. LingVaria, 2(8), 59–68.

SKORUPKA, S. (1982). Klasyfikacja jednostek frazeologicznych i jej zastosowanie w leksykografii. W: Z problemów frazeologii polskiej i słowiańskiej, t. 1 (s. 7–16). Wrocław.

TARCZYŃSKI, D. (2000). Zrozumieć człowieka z wyglądu. Psychologia ubioru. Białystok: Studio Astropsychologii.

License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

»Obléct se od hlavy až k patě« / »Ubrać się od stóp do głów«. Headgear in Czech and Polish phraseology – a research reconnaissance

Keywords

How to Cite

Download Citation

Abstract

Downloads

References

License