Słowa kluczowe
język polski
jednostka frazeologiczna
znaczenie leksykalne
kategoria semantyczna
nakrycie głowy
Jak cytować
Abstrakt
Artykuł prezentuje wycinek świata ubioru zarejestrowany w czeskich i polskich frazeologizmach z komponentem NAKRYCIE GŁOWY. Powyższy element garderoby pełni niezwykle istotną rolę – chroni głowę człowieka, uznawaną już od starożytności za siedzibę mądrości, rozumu i wiedzy. Do analizy zostały wybrane jednostki frazeologiczne, zawierające rzeczownikowe komponenty nazywające powyższe części odzienia oraz ich części: cz. bambule, baret, čapka, čepec, čepice, klobouk, přilba, šatek, věnec, věneček, vínek; p. beret, chusta, czapa, czapka, czepek, hełm, kapelusz, kokarda, wianek, wieniec. Materiał językowy omawiany jest w postaci podkategorii semantycznych, będących nazwami określonych rodzajów nakrycia głowy, a wyjściowe jest tu znaczenie leksykalne komponentu frazeologicznego ustalone w oparciu o Slovík spisovného jazyka českého oraz Wielki słownik języka polskiego PWN.
Bibliografia
ČERMÁK, F. i in. (1983). Slovník české frazeologie a idiomatiky. Přirovnání. Praha: Academia.
ČERMÁK, F. i in. (1988). Slovník české frazeologie a idiomatiky. Výrazy neslovesné. Praha: Academia.
ČERMÁK, F. i in. (1994). Slovník české frazeologie a idiomatiky. Výrazy slovesné, t. I i II. Praha: Academia.
ČERMÁK, F. i in. (2009). Slovník české frazeologie a idiomatiky. Výrazy větné. Praha: Academia.
FILIPEC, J. (red.). (2006). Slovník spisovné češtiny pro školu a veřejnost. Praha: Academia.
HAVRÁNEK, B. (red.). (1989). Slovík spisovného jazyka českého. Praha: Academia.
MRHAČOVÁ, E. i BALOWSKI, M. (2009). Česko-polský frazeologický slovník. Ostrava: Ostravská univerzita v Ostravě, Filozofická fakulta.
MÜLDNER-NIECKOWSKI, P. (2004). Wielki słownik frazeologiczny języka polskiego. Wyrażenia, zwroty, frazy. Warszawa: Świat książki.
ORŁOŚ, T.Z. i in. (2009). Wielki czesko-polski słownik frazeologiczny. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
ORŁOŚ, T.Z. i HORNIK, J. (1996). Czesko-polski słownik skrzydlatych słów. Kraków: Universitas.
SKORUPKA, S. (1977). Słownik frazeologiczny języka polskiego. Warszawa: Wiedza Powszechna.
ŻMIGRODZKI, P. (red.). (2025). Wielki słownik języka polskiego. Pobrane 12 kwietnia 2025 z https://wsjp.pl.
BAŃKO, M. (b.d.). Beret, biret. Pobrane 10 kwietnia 2025 z https://sjp.pwn.pl/ciekawostki/haslo/beret-biret;5031656.html.
BRALCZYK, J. (b.d.). Moherowe berety. Pobrane 10 kwietnia 2025 z https://sjp.pwn.pl/ciekawostki/haslo/moherowe-berety;5391678.html.
ČERMÁK, F. (2016). Frazeologie a idiomatika. Jejich podstata a proměnlivost názorů na ně. Časopis pro moderní filologii, 98(2), 199–217.
CHLEBDA, W. (2010). Skrzydlate słowa a frazeologia. W: S. Bąba, K. Skibski i M. Szczyszek (red.), Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Teoria. Zagadnienia ogólne (s. 9–20). Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
FLICIŃSKI, P. (red.). (2011). Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Wariantywność we frazeologii. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
HANZÍKOVÁ, L. (1989). O jménech klobouků dříve a dnes. Naše řeč, 72(5), 233–238.
IGNATOWICZ-SKOWROŃSKA, J. (2013). Związki frazeologiczne z komponentem kapelusz w słownikach i w tekstach. W: G. Dziamska-Lenart i J. Liberek (red.), Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Między teorią a praktyką frazeograficzną (s. 81–89). Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza.
JELÍNEK, T., KOPŘIVOVÁ, M., PETKEVIČ, V. i SKOUMALOVÁ, H. (2018). Variabilita českých frazémů v úzu. Časopis pro moderní filologii, 100(2), 151–175.
KORBUT, J. (2006). Czeskie i polskie nazewnictwo mody i kosmetyków w XIX w. Racibórz: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu.
KORBUT, J. (2010). Czeskie związki frazeologiczne z zapożyczeniami z zakresu mody i kosmetyki. Bohemistyka, 1, 39–66.
LEWICKI, A.M. i PAJDZIŃSKA, A. (1993). Frazeologia. W: J. Bartmiński (red.), Encyklopedia kultury polskiej XX wieku, t. 2, Współczesny język polski (s. 315–334). Wrocław: Wiedza o Kulturze.
ŁUCZAK, H. (2007). Moherowe berety. Kraków: Poligrafia ITS.
MEHRABIAN, A. i WIENER, M. (1967). Decoding of Inconsistent Communications. Journal of Personality and Social Psychology, 6(1), 109–114. DOI: https://doi.org/10.1037/h0024532
MITURSKA-BOJANOWSKA, J. (2018). Modyfikacje paremii NA ZŁODZIEJU CZAPKA GORE / НА ВОРЕ [И] ШАПКА ГОРИТ w polskich i rosyjskich mediach elektronicznych. Studia Rossica Posnaniensia, 43, 213–224. DOI: https://doi.org/10.14746/strp.2018.43.15
PIELA, A. (2016). Pozorna tożsamość: polskie tradycjonalizmy z semantycznym archaizmem. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
PRZYBYLSKA, R. (2009). Dwie rodziny frazeologiczne z komponentem KAPELUSZ. LingVaria, 2(8), 59–68.
SKORUPKA, S. (1982). Klasyfikacja jednostek frazeologicznych i jej zastosowanie w leksykografii. W: Z problemów frazeologii polskiej i słowiańskiej, t. 1 (s. 7–16). Wrocław.
TARCZYŃSKI, D. (2000). Zrozumieć człowieka z wyglądu. Psychologia ubioru. Białystok: Studio Astropsychologii.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Grażyna Balowska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.