Słowa kluczowe
spartakiada
ciało
męskość
język
propaganda sukcesu
komentarz
Jak cytować
Abstrakt
Masowe zawody gimnastyczne, zwane spartakiadami, były najważniejszym świętem w Czechosłowacji. Od 1955 do 1985 roku odbywały się co pięć lat. Praktyka masowych pokazów gimnastycznych nadużywała ludzkiego ciała jako zmiennej ideologicznej. Jednak nacechowanie ideologiczne spartakiad nie powstrzymało ludzi przed udziałem w nich. Spartakiady stały się edukacją męskości poprzez ciało i język. Niniejszy tekst zajmuje się kryzysem męskości w Czechosłowacji w latach 70. i 80. XX wieku. Autor pokazuje, jak władze komunistyczne rozwiązały ten problem, wykorzystując wojsko w spartakiadach jako formację gimnastyczną. Żołnierze stali się symbolem męskości i nośnikiem prawdziwych i pożądanych cech męskich.
Bibliografia
ASSMANN, Jan. (2024). Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
BARTEKOVÁ, Danka i ŠTULAJTER, Matúš. (2013). Športovná diplomacia, Banská Bystrica: Belianum.
BOGDANOWSKA, Monika. (2003). Komentarz i komentowanie. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
DĚKANSKÝ, Jan. (2008). Sport, média a mýty, Praha: Dokořán
DUBISZ, Stanisław. (2003). Uniwersalny słownik języka polskiego, t. I–V. Warszawa: wydawnictwo PWN.
FIDELIUS, Petr. (2016). Řeč komunistické moci. Praha: Triáda.
GAJEWSKA, Grażyna. (2013). O przedmiotach nacechowanych erotycznie z perspektywy studiów nad rzeczami. Teksty Drugie, 2013(1–2), 45–59.
GĄSOWSKI, Tomasz. (2009). Sport i polityka – wzajemne relacje. Wprowadzenie do problematyki badawczej. W: Gąsowski, Tomasz i Bielański, Stefan (red.). Sport i polityka w dwudziestowiecznych państwach totalitarnych i autorytarnych (s. 9–20). Kraków: Instytut Historii UJ.
GĄSOWSKI, Tomasz i BIELAŃSKI, Stefan (red.), (2009). Sport i polityka w dwudziestowiecznych państwach totalitarnych i autorytarnych. Kraków: Instytut Historii UJ.
GŁOWIŃSKI, Michał. (1992). Rytuał i demagogia. Trzynaście szkiców o sztuce zdegradowanej. Warszawa: Open.
GODLEWSKI, Piotr. (2006). Sport w Polsce na tle politycznej rzeczywistości lat 1944–1956. Poznań: Akademia Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego.
GWIZDALANKA, Danuta. (1999). Muzyka i polityka. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne.
HAHUŁA, Agnieszka. (2013). Spartakiada – zawody sportowe w Czechosłowacji w dobie dominacji Związku Sowieckiego. Historia Slavorum Occidentis, 1(4), 179–185. DOI: https://doi.org/10.15804/hso130110
HAVELKOVÁ, Hana a OATES-INDRUCHOVÁ, Libora (eds.). Vyvlastněný hlas: proměny genderové kultury české společnosti 1948–1989. Praha: Sociologické nakladatelství.
HĄDZELEK, Kajetan (red.). (1987). Mała encyklopedia sportu, t. 2. Warszawa: Sport i Turystyka.
KALOUS, Jan a KOLÁŘ, František (eds.). Sport v komunistickém Československu 1945–1989. Praha: Ústav pro studium totalitních režimů.
KRAWCZYK, Zbigniew. (2000). Sport w zmieniającym się społeczeństwie, Warszawa: Akademia Wychowania Fizycznego im. Józefa Piłsudskiego.
LIPOŃSKI, Wojciech. (2012). Historia sportu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
MACURA, Vladimír. (2023). Šťastný věk a další studie o literatuře a kultuře dvacátého století. Praha: Academia.
MATKOWSKI, Artur. (2011). Sport a język współczesnego polskiego dyskursu społecznego, Racibórz: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu.
MORKES, František. (2010). Jak vzniklo slovo „spartakiáda“. Převzato 11. 4. 2025 z: https://plus.rozhlas.cz/jak-vzniklo-slovo-spartakiada-6646932.
NOWAKOWSKI, Andrzej. (2005). Zarządzanie kulturą fizyczną w Polsce w latach 1944–2001. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Oates-Indruchová, Libora. (2002). Genderově bezpříznakový diskurs? Tělo v teorii tělesné kultury. Filosofický časopis, 50(6), 971–989.
OATES-INDRUCHOVÁ, Libora. (2015). Řekni, kde ty traktoristky jsou? Kulturní reprezentace genderu v pozdním socialismu. In: Havelková, Hana a Oates-Indruchová, Libora (eds.). Vyvlastněný hlas: proměny genderové kultury české společnosti 1948–1989 (s. 393–426). Praha: Sociologické nakladatelství.
OLIVOVÁ, Věra. (1989). Odvěké kouzlo sportu, Praha: Olympia.
Příruční slovník českého jazyka (1935–1957). Převzato 10. 7. 2025 z: https://psjc.ujc.cas.cz/search.php?hledej=Hledej&heslo=spartakiáda&where=hesla&zobraz_ps=ps&zobraz_cards=cards&pocet_karet=3&ps_heslo=spartakiáda&ps_startfrom=0&ps_numcards=9&numcchange=no¬_initial=1.
ROUBAL, Petr. (2005). Krása a síla – genderový aspekt československých spartakiád. Gender, rovné příležitosti, výzkum 6(2), 10–14.
ROUBAL, Petr. (2006). Jak ochutnat komunistický ráj. Dvojí tvář československých spartakiád. Dějiny a současnost, 6, 38–41.
ROUBAL, Petr. (2015). Tělo národa: Československé spartakiády z pohledu generalderu. In: Havelková, Hana a Oates-Indruchová, Libora (eds.). Vyvlastněný hlas: proměny genderové kultury české společnosti 1948–1989 (s. 321–350). Praha: Sociologické nakladatelství.
ROUBAL, Petr. (2016). Československé spartakiády. Praha: Academia.
SEKOT, Aleš. (2008). Sociologické problémy sportu, Praha: Grada Publishing.
SKOTARCZAK, Dorota. (2015). Tematyka sportowa w kinie PRL. In: Skotarczak, Dorota i Bittner, Karolina (red.). W kręgu kultury PRL: Sport (s. 177–186). Poznań: Instytut Historii UAM.
SKOTARCZAK, Dorota i BITTNER, Karolina (red.). W kręgu kultury PRL: Sport. Poznań: Instytut Historii UAM.
Slovník spisovného jazyka českého. (1960–1972). Praha: Academia.
STASIAK, Marcin. (2009). Między „homo faber” a „homo ludens”. Wzorzec bohatera sportowego w polskich mediach w latach 1949–1955. In: GĄSOWSKI, Tomasz – BIELAŃSKI, Stefan (red.), Sport i polityka w dwudziestowiecznych państwach totalitarnych i autorytarnych (s. 75–86). Kraków: Instytut Historii UJ.
STRACHOVÁ, Milena. (2015). Organizace sportu v Československé republice v letech 1952–1989. In: Kalous, Jan a Kolář, František (eds.). Sport v komunistickém Československu 1945–1989 (s. 46–59). Praha: Ústav pro studium totalitních režimů.
SZULC, Paweł. (2015). Ideologizacja sportu w okresie stalinowskim na przykładzie Województwa Szczecińskiego. In: Skotarczak, Dorota i Bittner, Karolina (red.). W kręgu kultury PRL: Sport (s. 49–59). Poznań: Instytut Historii UAM.
SZYMCZAK, Mieczysław (red.). (1978). Słownik języka polskiego, t. 1. Warszawa: PWN.
SZYMAŃSKI, Karol (2019). Degeneration of the homosexual phantasm in the Czechoslovak „normalization” cinema. Soudobé dějiny, 26(2–3), 288–349. DOI: https://doi.org/10.51134/sod.2019.016
SZYMAŃSKI, Karol (2020). Krawiec, książę i chłopaki z brązu. Fantazmat homoseksualny w powojennym kinie czechosłowacki, Kraków: Universitas.
WAIC, Marek. (204). Tělovýchova a sport ve službách české národní emancipace, Praha: Karolinum
WINNICZUK, Lidia (2008). Ludzie, zwyczaje i obyczaje starożytnej Grecji i Rzymu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Roman Sliwka
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.