Ключевые слова
czeskie kontakty językowe
leksyka nacechowana chronologicznie
leksyka polszczyzna współczesna i historyczna
zapożyczenie językowe
Как цитировать
Аннотация
Podstawowym celem artykułu jest charakterystyka nacechowanych czasowo bohemizmów, będących spuścizną po silnych w przeszłości związkach historyczno-kulturowych między Polską i Czechami. Przedmiotem uwagi w szkicu są notowane w Uniwersalnym słowniku języka polskiego pod redakcją S. Dubisza oraz Wielkim słowniku współczesnej polszczyzny PAN pod redakcją P. Żmigrodzkiego zapożyczenia bezpośrednie, np.: drab, kapalin, kusza, przyłbica, rusznica, oraz wyrazy, w których przejęciu czeszczyzna pośredniczyła, np.: baszta, herb, kacerz, koncerz, pop, puklerz. Zaprezentowany materiał słownikowy dowodzi bogactwa historycznych form językowych, co przekłada się na liczbę rzeczywiście funkcjonujących w żywej mowie wyrazów czeskiego pochodzenia. Wszystkie omówione leksemy stanowią ciekawy dokument językowy życia w odległych epokach. Zapisane w nich minione realia odzwierciedlają istotę polsko-czeskich kontaktów językowych.
Библиографические ссылки
BRÜCKNER, Aleksander. (1957). Dzieje kultury polskiej, t. 1: Od czasów przedhistorycznych do r. 1506. Warszawa: Książka i Wiedza.
BRÜCKNER, Aleksander. (1974). Początki i rozwój języka polskiego. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
BUTTLER, Danuta. (1978). Rozwój semantyczny wyrazów polskich. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
CZARNECKI, Tomasz. (1970). Pośrednictwo czeskie w staropolskich pożyczkach z niemieckiego. Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej, 9, 37–44.
FAŁOWSKI, Adam. (2020). Polskie etymologie: 1. ancymon, ancymonek; 2. szubrawiec, szudrawiec. W: Szczyrbak, M. i Tereszkiewicz, A. Kontakty językowe. Księga jubileuszowa ofiarowana Profesor Elżbiecie Mańczak-Wohlfeld z okazji 70. Urodzin (s. 133–144). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
KLEMENSIEWICZ, Zenon. (1999). Historia języka polskiego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
KLICH, Edward. (1927). Polska terminologia chrześcijańska. Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk.
KREJA, Bogusław. (1997). Wyraz pacierz jako nazwa miary czasu. W: Popowska-Taborska H. (red.). Leksyka słowiańska na warsztacie językoznawcy (s. 145–158). Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
LEHR-SPŁAWIŃSKI, Tadeusz. (1978). Język polski. Pochodzenie, powstanie, rozwój. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
LEHR-SPŁAWIŃSKI, Tadeusz. (1938). Wzajemne wpływy językowe polsko-czeskie. W: Idem. Rozprawy i szkice z dziejów kultury Słowian (s. 91–104). Lwów–Warszawa: Książnica-Atlas.
MALICKI, Jarosław. (2014). O kilku nowszych bohemizmach w polszczyźnie. Acta Universitatis Wratislaviensis. Slavica Wratislaviensia 159: Wyraz i zdanie w językach słowiańskich. Opis, konfrontacja, przekład, 8, 255–268.
ORŁOŚ, Teresa Zofia. (1980). Polsko-czeskie związki językowe. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
ORŁOŚ, Teresa Zofia. (1993). Tysiąc lat czesko-polskich związków językowych. Kraków: Universitas.
PIELA, Agnieszka. (2018). Pozorna tożsamość. Polskie tradycjonalizmy z semantycznym archaizmem. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
PIELA, Agnieszka. (2020). Kłopotliwe kwalifikatory chronologiczne w słownikach języka polskiego. Język Polski, 100(3), 58–72. DOI: https://doi.org/10.31286/JP.100.3.5
PIELA, Agnieszka. (2021). Żartobliwe archaizmy i anachronizmy w słownikach współczesnej polszczyzny. W: Horyń, E., Młynarczyk, E. i Żmigrodzki P. (red.). Język polski – między tradycją a współczesnością. Księga jubileuszowa z okazji stulecia Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego (s. 123–137). Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego. DOI: https://doi.org/10.24917/9788380846258.9
RECZEK, Józef. (1968). Bohemizmy leksykalne w języku polskim do końca XV wieku. Wybrane zagadnienia. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich–PAN.
RIEGER, Janusz i SIATKOWSKI, Janusz. (2001). Kontakty polszczyzny z językami słowiańskimi. W: Bartmiński J. (red.). Współczesny język polski (s. 541–553). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
SIATKOWSKI, Janusz. (1978). Zakres i charakter wpływu języka czeskiego na polski. Z Polskich Studiów Slawistycznych. Językoznawstwo, 5: Prace na VIII Międzynarodowy Kongres Slawistów w Zagrzebiu 1978, 307–314.
SIATKOWSKI, Janusz. (1990). Rola języka czeskiego w rozwoju polszczyzny literackiej. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Lingustica, 23, s. 137–144.
SIATKOWSKI, Janusz. (1996). Czesko-polskie kontakty językowe. Warszawa: Wydawnictwo Energeia.
SIATKOWSKI, Janusz. (1965–1970). Bohemizmy fonetyczne w języku polskim, t. 1–2. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
SIKORSKI, Dariusz. (2009). Najstarsza warstwa terminologii chrześcijańskiej w staropolszczyźnie – próba weryfikacji teorii o jej czeskim pochodzeniu. W: Górczak, Z. i. Jaskulski J. (red.).Wielkopolska – Polska – Czechy. Studia z dziejów średniowiecza ofiarowane Profesorowi Bronisławowi Nowackiemu (s. 347–370). Poznań: Instytut Historii UAM.
STIEBER, Zdzisław. (1955). Wpływ czeszczyzny na kształtowanie się polskiego języka literackiego. In: Kudělka M. (red.). Česko-polský sborník vědeckých prací (t. 2, s. 27–37). Praha: Státní pedagogické nakladatelství.
STIEBER, Zdzisław. (1956). O czechizmach w Kronice Galla. Poradnik Językowy, 7, 245–248.
TASZYCKI, Witold. (1927). Czechizmy w języku Reja. Prace Filologiczne, 12, 54–67.
URBAŃCZYK, Stanisław. (1978). Bogurodzica. Problem czasu powstania i tła kulturowego. Pamiętnik Literacki, 69(1), 35–70.
URBAŃCZYK, Stanisław. (1979a). Rola Wielkich Moraw i Czech w kulturze Polski średniowiecznej. W: Idem. Prace z dziejów języka polskiego (s. 63–74). Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
URBAŃCZYK, Stanisław. (1979b). Słownictwo staropolskie a wyższa kultura. W: Idem. Prace z dziejów języka polskiego (s. 85–96). Wrocław–Warszawa– Kraków–Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
WALCZAK, Bogdan. (1982). Z zagadnień etymologizacji zapożyczeń romańskich w języku polskim. W: Tokarski J. (red.). Język. Teoria-Dydaktyka: materiały V Konferencji Młodych Językoznawców-Dydaktyków, Nowa Wieś Szlachecka, 16–17 maja 1980 r. (s. 172–194). Kielce: Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Jana Kochanowskiego.
WALCZAK, Bogdan. (1999). Zarys dziejów języka polskiego. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
ŻMIGRODZKI, Piotr (oprac.). (2024). Wielki słownik języka polskiego PAN. Zasady opracowania. Kraków. Pozyskano 26.01.2025 z https://pliki.wsjp.pl/zasady_opracowania_wsjp.pdf.
Лицензия
Copyright (c) 2025 Agnieszka Piela
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution-NonCommercial-NoDerivatives» («Атрибуция — Некоммерческое использование — Без производных произведений») 4.0 Всемирная.