Keywords
brain
religion
neuroscience
theology
methodology
How to Cite
Abstract
The article presents neurotheology as an interdisciplinary field studying the relationship between religious experiences and brain activity. It discusses its methodology, history, and key researchers. The relationship between neurotheology and theology is analyzed, along with critical perspectives on its assumptions. Potential directions for the field’s development are outlined. The article also presents the scope of cooperation between theology and neurotheology, as well as the potential benefits of this collaboration for the former field.
References
Ashbrook J., Neurotheology: The Working Brain and the Work of Theology, „Zygon. Journal of religion and science” 30 (1984) nr 19, s. 331‒350. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-9744.1984.tb00934.x
Austin J.H., Zen and the Brain: Toward an Understanding of Meditation and Consciousness, Cambridge 1998. DOI: https://doi.org/10.7551/mitpress/7347.001.0001
D’Aquili E.G., The Neurobiological Bases of Myth and Concepts of Deity, „Zygon. Journal of religion and science” 13 (1978) nr 4, s. 257‒274. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-9744.1978.tb00338.x
Devinsky J., Schachter S., Norman Geschwind’s contribution to the understanding of behavioral changes in temporal lobe epilepsy: The February 1974 lecture, „Epilepsy & Behavior” 15 (2009) nr 4, s. 417‒424. DOI: https://doi.org/10.1016/j.yebeh.2009.06.006
Dulewicz M., Neuroteologiczne wyjaśnienia przeżyć religijnych. Analiza krytyczna, „Humaniora. Czasopismo Internetowe” (2013) nr 2, s. 115‒121.
Eschatologia, w: Encyklopedia PWN, https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/eschatologia;3898602.html [dostęp: 30.04.2024].
Gall F., Józefa Galla frenologja czyli sztuka poznawania ludzi i zebrana w skróceniu: szczególniej pod względem ułatwienia poznawania w dzieciach szkodliwych skłonności, celem wczesnego ich tłumienia, tłum. J.N. Kurkowski, Warszawa 1865.
Inzlicht M., Tullett A.M., Reflecting on God: Religious primes can reduce neurophysiological response to errors, „Psychological Science” 21 (2010) nr 6, s. 1184‒1190. DOI: https://doi.org/10.1177/0956797610375451
Izuma K., Holbrook C., Neuromodulation of group prejudice and religious belief, „Social Cognitive and Affective Neuroscience” 11 (2016) nr 3, s. 387‒394. DOI: https://doi.org/10.1093/scan/nsv107
James W., Doświadczenia religijne: studium natury ludzkiej, tłum. J. Hempel, Kraków 2011.
Kawalec P., Misja teologii w kontekście przewrotu kognitywistycznego w naukach społecznych, w: Misja teologii w uniwersytecie, red. M. Jodkowski, A. Nalewaj, M. Piechocka-Kłos, Olsztyn 2015, s. 101‒112.
Kowalczyk K., Neuroteologia ‒ naturalistyczna konceptualizacja doświadczenia religijnego, „Hybris” 17 (2012), s. 51‒75. DOI: https://doi.org/10.18778/1689-4286.17.03
Krafft-Ebing R. von, Lehrbuch der Gerichtlichen Psychopathologie: mit Berücksichtigung der Gesetzgebung von Oesterreich, Deutschland und Frankreich, Stuttgart 1881.
Long J., Evidence of the Afterlife: The Science of Near-Death Experience, San Francisco 2010.
Misja teologii w uniwersytecie, red. M. Jodkowski, A. Nalewaj, M. Piechocka-Kłos, Olsztyn 2015.
Napiórkowski S.C., Jak uprawiać teologię, Wrocław 2002.
Newberg A.B., Principles of Neurotheology, Farnham 2010.
Newberg A.B., Neurotheology: how science can enlighten us about spirituality, New York 2018. DOI: https://doi.org/10.7312/newb17904
Newberg A.B., D’Aquili E.G., Why God Won’t Go Away, New York 2008.
Newberg A.B., Waldberg M.R., How God Changes Your Brain: Breakthrough Findings from a Leading Neuroscientist, New York 2009.
Newberg A.B. [i in.], The measurement of regional cerebral blood flow during the complex cognitive task of meditation: A preliminary SPECT study, „Psychiatric Research: Neuroimaging” 106 (2001) nr 2, s. 113‒122. DOI: https://doi.org/10.1016/S0925-4927(01)00074-9
Persinger M.A., Neuropsychological Bases of God Beliefs, New York 1987.
Ramachandran V.S., Blakeslee S., Phantoms in the Brain: Probing the Mysteries of the Human Mind, London 1998.
Religia, w: Religia. Encyklopedia PWN, red. T. Gadacz, B. Milerski, t. 8, Warszawa 2003, s. 393‒403.
Senderecka M., Mózg a wiara. Neuronalne korelaty przekonań religijnych, „Zagadnienia filozoficzne w nauce” 61 (2016), s. 168‒173. DOI: https://doi.org/10.59203/zfn.61.380
Smurzyńska A., Anima quodammodo cerebrum. Neurobiologia i filozofia o duchowości, „Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów UJ. Nauki Humanistyczne” 16 (2017) nr 1, s. 9‒17.
Teogonia, w: Encyklopedia PWN, https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/teogonia;3986482.html [dostęp: 12.04.2024].
Wójcik B., Neuroteologia ‒ fakty i mity, „Zagadnienia filozoficzne w nauce” 33 (2003), s. 152‒153.
License
Copyright (c) 2025 Alicja Grygiel, Katarzyna Owczarek, Franciszek Romaniuk, Weronika Patelska, Patrycja Rybicka, Przemysław Strzyżyński, Michał Woźny
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Autorzy
Autorzy tekstów przyjętych do publikacji w czasopiśmie Filozofia Chrześcijańska są zobowiązani do wypełnienia, podpisania i odesłania na adres redakcji umowy o udzielenie nieodpłatnej licencji do utworów, z zobowiązaniem do udzielania sublicencji CC.
Zgodnie z umową, autorzy tekstów opublikowanych w czasopiśmie Filozofia Chrześcijańska udzielają Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji oraz zezwalą na użycie sublicencji Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0).
Autorzy zachowują prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2015 roku w Filozofia Chrześcijańska pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa - obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem, informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych - utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2015 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).