Keywords
linguistic borderlands
linguistic contacts
new prospects
dialectology
How to Cite
Abstract
The Polish region of Spisz is an example of a border region that has changed its nationality many times. For many centuries it remained under the control of the Hungarian and Slovak political systems. Its culture also bears traces of German and Walachian influences. Historical conditions, as well as processes of migration and globalisation, have made the region a place where different language codes have come into contact and coexisted over time, both at the national and local level. This issue is explored using material from the Korpus Spiski – a database of texts and dialect recordings. The description of specified linguistic oppositions and types of interlingual communication has opened up new research perspectives.
References
Biały Z. (1987), Polski Spisz. Historyczne uwarunkowania kultury ludowej tego regionu i sposoby jej badania po II wojnie światowej, [w:] Polski Spisz. Jedność kultury ludowej i jej historyczne uwarunkowania. Środowisko naturalne – warunki gospodarowania. Antropologia. Gwary, red. tenże, Kraków, s. 7–57.
Bubak J. (1983), Stan badań nad gwarami na Spiszu, „Język Polski”, z. 4–5, s. 322–334.
Grochola-Szczepanek H. (2012), Język mieszkańców Spisza. Płeć jako czynnik różnicujący, Kraków.
Grochola-Szczepanek H., Górski R.L., von Waldenfels R., Woźniak M. (2019), Korpus języka mówionego mieszkańców Spisza, „LingVaria”, t. 14, nr 27, s. 165–180. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.14.2019.27.11
Kąś J., Rak M. (2024–2025), Ilustrowany słownik gwary i kultury spiskiej, t. 1: A–J, t. 2: K-Ó, Kraków. DOI: https://doi.org/10.12797/9788383683515
Klimkowski T. (2021), Współczesne języki wołoskie, „Balcanica Posnaniensia. Acta et studia”, t. 28, nr 1, s. 363–394. DOI: https://doi.org/10.14746/bp.2021.28.15
Korpus Spiski (2015–2019), https://spisz.ijp.pan.pl, 15.12.2024–30.03.2025.
Kostecka-Sadowa A. (2019), Zapożyczenia niemieckie w gwarze spiskiej (na podstawie materiału zgromadzonego w Korpusie spiskim), „Gwary Dziś”, t. 11, s. 123–134. DOI: https://doi.org/10.14746/gd.2019.11.10
Kroh A. (2000), Spisz, Spiš, Zips, Szepes, [w:] Spisz. Wielokulturowe dziedzictwo, red. tenże, Sejny, s. 9–24.
Krzywda P. (2012), Charakterystyka geograficzno-historyczna obszaru zamieszkiwanego przez Górali Spiskich, [w:] Kultura ludowa Górali Spiskich, red. U. Janicka-Krzywda, Kraków, s. 7–34.
Kurek H. (1995), Przemiany językowe wsi regionu krośnieńskiego. Studium socjolingwistyczne, Kraków.
Németh M. (2008), Zapożyczenia węgierskie w gwarze orawskiej i drogi ich przenikania, Kraków.
Nieporowski P., Steciąg M., Zábranský L. (2019), Lingua receptiva czy lingua franca? Wybór modelu komunikacji językowej na polsko-czeskim pograniczu (na podstawie badań ankietowych z kraju hradeckiego i ziemi kłodzkiej z Wałbrzychem), „Socjolingwistyka”, t. 33, s. 59–75. DOI: https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.33.4
Oskaar E. (1990), Language contact and culture contact: towards an integrative approach in second language acquisition research, [w:] Current trends in European Second Language Acquisition Research, „Multilingual Matters”, red. H.W. Dechert, Clevendon, s. 230–243.
Pelcowa H. (2019), Pogranicze językowe i kulturowe polsko-wschodniosłowiańskie w obliczu tendencji globalizacyjnych (na materiale gwar Lubelszczyzny), „Rozprawy Komisji Językowej ŁTN”, t. 67, s. 263–275. DOI: https://doi.org/10.26485/RKJ/2019/67/18
Pilch K. (2018), Có sify prziniesły, czyli wpływ języka angielskiego na gwarę spiską (na podstawie danych z Korpusu Spiskiego), nieopublikowany referat wygłoszony na konferencji Języki i dialekty na pograniczach, kresach i peryferiach in memoriam Professoris Slavomiri Gala (Łódź, 7–8 grudnia 2018), udostępniony dzięki uprzejmości Autora.
Popowska-Taborska H. (1986), Losy niektórych karpatyzmów w gwarach polskich, „Slavia Occidentalis”, t. 43, s. 193–200.
Rak M. (2016), Badania dialektologiczne na Polskim Spiszu, „Wierchy”, t. 82, s. 135–144.
Sadowski A. (2008), Pogranicze – pograniczność – tożsamość pograniczna, „Pogranicze. Studia Społeczne”, t. 14, s. 17–30.
Sikora K. (2010), Spisz – kraina wielu kultur, fot. Ł. Olszewski, Łapsze Niżne–Tarnów.
Skawiński M. (2003), Ludność współczesnego polskiego Spiszu, [w:] Terra Scepusiensis. Stan badań nad dziejami Spiszu, red. R. Gładkiewicz, M. Homza, Levoča–Wrocław, s. 953–957.
Smułkowa E. (2002a), Białoruś – Polska. Zagadnienia społeczno-polityczne, [w:] taż, Białoruś i pogranicza. Studia o języku i społeczeństwie, Warszawa, s. 481–582.
Smułkowa E. (2002b), Pogranicze językowe jako przedmiot współczesnej dialektologii, [w:] taż, Białoruś i pogranicza. Studia o języku i społeczeństwie, Warszawa, s. 425–431.
Sobierajski Z. (1963), Z morfologicznych wpływów słowackich na polskie gwary spiskie, [w:] Prace na V Międzynarodowy Kongres Slawistów w Sofii 1963, „Z Polskich Studiów Slawistycznych”, seria 2: Językoznawstwo, red. W. Doroszewski, Warszawa, s. 319−330.
Sobierajski Z. (1983), Geolingwistyczna analiza związków międzysłowiańskich na Spiszu, [w:] Prace na IX Międzynarodowy Kongres Slawistów w Kijowie 1983, „Z Polskich Studiów Slawistycznych”, seria VI: Językoznawstwo, red. M. Basaj i in., Warszawa, s. 383–403.
Sokołowska J. (2003), Leksykalne wpływy węgierskie na polskie gwary spiskie, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego. Językoznawstwo”, z. 1, s. 112–122.
Stachowski M. (2005), Karpatyzm leksykalny, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Językoznawcze”, z. 122 (2004), s. 179–188.
Steciąg M. (2018), Lingua receptiva czy lingua franca – zachowania językowe mieszkańców polsko- czeskiego pogranicza, „Zielonogórskie Seminaria Językoznawcze”, r. 2017: Wokół dziejów używania polszczyzny – wspólnoty, potrzeby, zachowania komunikatywne, s. 363–375.
Steciąg M. (2020), Lingua receptiva. Wyzwania wielojęzycznej komunikacji receptywnej w Europie, „Postscriptum Polonistyczne”, t. 26, nr 2, s. 31–42. DOI: https://doi.org/10.31261/PS_P.2020.26.02
Szyfer A. (1962), Słownictwo pasterskie Tatr i Podhala, [w:] Pasterstwo Tatr Polskich i Podhala, t. 4: Historia osadnictwa i organizacja społeczna pasterstwa oraz słownictwo pasterskie Tatr Polskich i Podhala, red. W. Antoniewicz, Wrocław–Warszawa–Kraków, s. 107–162.
Witalisz A. (2016), Przewodnik po anglicyzmach w języku polskim, Kraków.
Wolak B. (2022), Magyar jövevényszavak a Szepesi nyelvjárásban és azok használata, praca magisterska obroniona na Wydziale Filologicznym UJ, Kraków, https://www.ap.uj.edu.pl/diplomas/160395/, 5.03.2025.
Wolnicz-Pawłowska E. (1998), Nazewnictwo obszarów pogranicznych. Wprowadzenie, [w:] Polskie nazwy własne. Encyklopedia, red. E. Rzetelska-Feleszko, Warszawa–Kraków, s. 397–399.
Woźny A. (2012), Pasterstwo i gospodarka hodowlana, [w:] Kultura ludowa Górali Spiskich, red. U. Janicka-Krzywda, Kraków, s. 65–92.
Zaręba A. (1978), Kontakty leksykalne na pograniczu językowym polsko-czeskosłowackim, [w:] Prace na VIII Międzynarodowy Kongres Slawistów w Zagrzebiu 1978, „Z Polskich Studiów Slawistycznych”, seria V: Językoznawstwo, red. M. Basaj i in., Warszawa, s. 333–341.
License
Copyright (c) 2025 Ilona Kulak
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Authors
Authors of texts accepted for publication in „Gwary Dziś" are required to complete, sign and return to the editor's office the Agreement for granting a royalty-free license to works with a commitment to grant a CC sub-license.
Under the agreement, the authors of texts published in „Gwary Dziś" grant the Adam Mickiewicz University in Poznań a non-exclusive, royalty-free license and authorize the use of Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0) Creative Commons sub-license.
The authors retain the right to continue the free disposal of the work.
Users
Interested Internet users are entitled to use works published in „Gwary Dziś" since 2016 under the following conditions:
- attribution - obligation to provide, together with the distributed work, information about the authorship, title, source (link to the original work, DOI) and the license itself.
- no derivatives - the work must be preserved in its original form, without the author's consent it is not possible to distribute the modified work, such as translations, publications, etc.
Copyrights are reserved for all texts published before 2015.
Miscellaneous
Adam Mickiewicz University in Poznań retains the right to magazines as a whole (layout, graphic form, title, cover design, logo etc.).