Deprecjacja kobiet w uwarunkowanych stereotypowo wypowiedziach mężczyzn w polskich dyskursach politycznych w latach 2016–2017
PDF

Słowa kluczowe

dyskurs polityczny
język polityki
strategie komunikacyjno-językowe
stereotyp
deprecjacja oponenta

Jak cytować

Osiński, S. (2021). Deprecjacja kobiet w uwarunkowanych stereotypowo wypowiedziach mężczyzn w polskich dyskursach politycznych w latach 2016–2017. Przegląd Politologiczny, (1), 39–57. https://doi.org/10.14746/pp.2021.26.1.3

Abstrakt

Celem artykułu jest przeanalizowanie językowych sposobów jawnej deprecjacji kobiet przez polskich polityków i publicystów w kontekście wypowiedzi wymierzonych przeciwko zaostrzeniu przepisów o aborcji. Osoby sprzeciwiające się zmianom w tej ustawie zdecydowały się na organizację manifestacji ulicznych, nazwanych „czarnymi protestami”. Zdecydowaną większość manifestantów stanowiły kobiety. Seksualność człowieka postrzegana jest między innymi przez pryzmat kultury, w której stereotyp odgrywa dominującą rolę. W polskim dyskursie publicznym kobieta jest obrazowana przede wszystkim w oparciu o dwa stereotypy: matki i feministki. Stały się one podstawą metodologicznej konstrukcji tego artykułu. Analizie zostały poddane wypowiedzi odnoszące się do wartościowania poglądów i postaw kobiet biorących udział w akcjach protestacyjnych. Z badanych tekstów wynika, iż w dyskursie politycznym coraz trudniej o zachowania oparte na normach obowiązującej dotychczas grzeczności językowej. Batalia pomiędzy mężczyznami a kobietami nie zawsze odbywa się z zachowaniem zasad kultury i wzajemnego szacunku. Choć wydaje się, że dostęp do powszechnego udziału polskich kobiet w przestrzeni politycznej został otwarty, to przytoczone przykłady pokazują, że w rozumieniu wielu parlamentarzystów polityka to wciąż „męska sprawa”: podstawowe ustalenia zapadają pomiędzy mężczyznami, tylko oni wiedzą, co jest ważne. Stereotypowo mężczyźni są racjonalni, kobiety natomiast kierują się głównie emocjami. W ostatnich latach można jednak zauważyć, iż mężczyźni dyskredytują kobiety za pomocą technik, które wcześniej przypisywano głównie kobietom, gdyż to cecha „słabego” (słaby broni się emocjonalnie). Świadczy o tym choćby silna wulgaryzacja języka przytoczonych w niniejszym artykule wypowiedzi polityków-mężczyzn.

https://doi.org/10.14746/pp.2021.26.1.3
PDF

Bibliografia

Alichniewicz A., Michałowska M. (2016), „Dama w opałach” i „rycerz bez trwogi”: stereotypy genderowe w dyskursie biomedycznym i bioetycznym, „Przegląd Filozoficzny”, nr 2, s. 177–185.

Anusiewicz J. (1999), Problematyka językowego obrazu świata w poglądach niektórych językoznawców i filozofów niemieckich XX wieku, w: Językowy obraz świata, red. J. Bartmiński, Lublin, s. 261–289.

Anusiewicz J., Handke K. (1994), Język a kultura. Płeć w języku i kulturze, t. 9, Wrocław.

Aronson E., Willson T. D., Akert R. M. (1997), Psychologia społeczna, tłum. A. Bezwińska, W. Domachowski, M. Draheim, E. Hornowska, M. Kowalczyk, Z. Kowalik, M. Zakrzewska, Poznań.

Bartmiński J. (2006), Językowe podstawy obrazu świata, Lublin.

Bartmiński J. (2008), Polski stereotyp „matki”, „Postscriptum Polonistyczne”, nr 1, s. 33–53.

Bralczyk J. (1990), Antytotalitarny metajęzyk, „Teksty Drugie”, nr 4, s. 45–47.

Broniarek W. (2005), Gdy ci słowa zabraknie. Słownik synonimów, Warszawa.

Budrowska K., Kobieta i stereotypy. Obraz kobiety w prozie polskiej po roku 1989, Białystok 2000.

Cross S. E., Markus H. R. (2002), Płeć w myśleniu, przekonaniach i działaniu: podejście poznawcze, w: Kobiety i mężczyźni: odmienne spojrzenie na różnice, red. B. Wojciszke, Gdańsk, s. 107–127.

Dereń E., Polański E. (2008), Wielki słownik języka polskiego, Kraków.

Dębiński A. (2009), Łacińskie paremie prawnicze a współczesna praktyka prawnicza, „Monitor Prawniczy”, nr 4.

Duszak A., Fairclough N. (2008), Krytyczna analiza dyskursu. Interdyscyplinarne podejście do komunikacji społecznej, Kraków.

Fras J. (2005), Komunikacja polityczna. Wybrane zagadnienia gatunków i języka wypowiedzi, Wrocław.

Friedan B. (2012), Mistyka kobiecości, tłum. A. Grzybek, Warszawa.

Gajda S. (1993), Współczesne przemiany w polskiej sytuacji językowej, w: Języki słowiańskie wobec współczesnych przemian w Europie, Materiały konferencji z 23–25.09.1992 r., red. S. Gajda, Opole, s. 9–14.

Gąsior-Marek M. (2015), Kobiety w polityce, w: Feminizm, red. M. Marczewska-Rytko, D. Maj, M. Pomarański, Lublin, s. 255–265.

Głowacka L. (2015), Apel sfrustrowanej pani domu, czyli krytycznie o mistyce kobiecości, w: Feminizm, red. M. Marczewska-Rytko, D. Maj, M. Pomarański, Lublin, s. 457–468.

Głowiński M. (1980), Język a społeczeństwo, Warszawa.

Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia (1984), red. R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel, Warszawa.

Grochowski M. (2008), Słownik polskich przekleństw i wulgaryzmów, Warszawa.

Habermas J. (1999), Teoria działania komunikacyjnego, t. I: Racjonalność działania a racjonalność społeczna, tłum. A. Kanikowski, Warszawa.

Handke K. (1994), Język a determinanty płci, w: Język a kultura. Płeć w języku i kulturze, t. 9, red. J. Anusiewicz, K. Handke, Wrocław, s. 15–31.

Helios J., Jedlecka W. (2016), Wpływ feminizmu na sytuację społeczno-prawną kobiet, Wrocław.

Kamińska-Szmaj I. (1994), Judzi, zohydza, ze czci odziera. Język propagandy politycznej w prasie 1919–1923, Wrocław.

Karwat M. (2006), O złośliwej dyskredytacji. Manipulowanie wizerunkiem przeciwnika, Warszawa.

Kiklewicz A. (2011), Reguły konwersacji H.P. Grice’a: pragmatyka czy semantyka?, „Linguistica Copernicana”, nr 2, s. 25–38.

Kita M. (1991), Ekspansja potoczności, „Prace Językoznawcze 19, Studia Polonistyczne”, s. 83–90.

Kołodziejek E. (1994), Językowe środki zwalczania przeciwnika, czyli o inwektywach we współczesnych tekstach politycznych, w: Język a kultura, t. 11: Język polityki a współczesna kultura polityczna, red. J. Anusiewicz, B. Siciński, Wrocław, s. 69–74.

Kuczyńska A., Dzikowska E. K. (2004), Zrozumieć płeć. Studia interdyscyplinarne II, Wrocław.

Kudlińska I. (2011), Społeczne konstruowanie roli (złej) matki – na przykładzie badań nad bezradnością opiekuńczo-wychowawczą, w: Społeczne konteksty i dylematy realizacji ról płciowych, red. E. Malinowska, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica”, nr 39, s. 53–72.

Lakoi T. R. (1980), Język a sytuacja kobiety, w: Język w świetle nauki, tłum. T. Holówka, Warszawa, s. 270.

Laskowska E. (2004), Dyskurs parlamentarny w ujęciu komunikacyjnym, Bydgoszcz.

Leary M. (2002), Wywieranie wrażenia na innych. O sztuce autoprezentacji, tłum. A. Kacmajor, M. Kacmajor, Gdańsk.

Lisowska-Magdziarz M. (2006), Analiza tekstu w dyskursie medialnym. Przewodnik dla studentów, Kraków.

Maćkiewicz J. (1999), Kategoryzacja a językowy obraz świata, w: Językowy obraz świata, red. J. Bartmiński, Lublin, s. 47–56.

Malinowska E. (2011), Kapitał ludzki w ujęciu genderowym – koncepcja teoretyczna, w: Społeczne konteksty i dylematy realizacji ról płciowych, red. E. Malinowska, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica”, nr 39, s. 3–16.

Marcjanik M. (1997), Polska grzeczność językowa, Kielce.

Nelson T. D. (2003), Psychologia uprzedzeń, tłum. A. Nowak, Gdańsk.

Pakszys E. (2000), Między naturą a kulturą: kategoria płci / rodzaju w poznaniu, Poznań.

Pateman C. (2014), Kontrakt płci, tłum. J. Mikos, Warszawa.

Pawlak-Hejno E. (2015), Feministki, sufrażystki i grumpy cat, w: Feminizm, red. M. Marczewska-Rytko, D. Maj, M. Pomarański, Lublin, s. 443–456.

Peisert M. (2004), Formy i funkcje agresji werbalnej. Próba typologii, Wrocław.

Poprawa M. (2009), Telewizyjne debaty polityków jako przykład dyskursu publicznego, Kraków.

Skudrzyk A. (2007), Normy grzecznościowych zachowań językowych (etykieta językowa, savoir-vivre, bon ton, dobre wychowanie, grzeczność językowa), w: Sztuka czy rzemiosło? Nauczyć Polski i polskiego, red. A. Achtelik, J. Tambor, Katowice, s. 105–121. Słownik języka polskiego (1902), red. J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, t. 2, Warszawa.

Słownik języka polskiego (1994), red. M. Szymczak, t. I, Warszawa.

Sobol E. (2002), Nowy słownik języka polskiego, Warszawa.

Sznajder A. (2007), Medialny wizerunek kobiety kandydującej w Polsce na urząd prezydenta w 2005 roku, Henryki Bochniarz, w: Media w wyborach. Kampanie wyborcze. Media w polityce, red. T. Sasińska-Klas, Toruń, s. 335–351.

Śliwiński W. (1990), Łączliwość składniowo-semantyczna przymiotników z rzeczownikami we współczesnym języku polskim, Kraków.

Walczewska S. (2000), Damy, rycerze i feministki. Kobiecy dyskurs emancypacyjny w Polsce, Kraków.

Walczewska S. (2005), Dwie dekady feminizmu, w: Feministki własnym głosem o sobie, red. S. Walczewska, Kraków, s. 5–20.

Wejland A. (1991), Obrazy grup społecznych. Studium metodologiczne, Warszawa.

Wielki słownik wyrazów bliskoznacznych PWN (2005), red. M. Bańko, Warszawa.

Wielki słownik wyrazów obcych (2008), red. A. Latusek, Kraków.

Wielkopolskie Roty Sądowe XIV–XV wieku (1959), t. 1: Roty Poznańskie, oprac. H. Kowalewicz, W. Kuraszkiewicz, Poznań–Wrocław.

Wojciszke B. (2003), Człowiek wśród ludzi. Zarys psychologii społecznej, Warszawa.

Ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, Dz. U. 2001, Nr 154, poz. 1792.

http://nczas.com/wiadomosci/polska/mocne-slowa-jakubiaka-feminizm-konczy-sie-kiedy-trzeba-wniesc-lodowke-na-czwarte-pietro-video/, 10.12.2018.

http://pikio.pl/polityk-o-protestujacych-kobietach-prostytutki-mordujace-ludzi-kuwia-sie-jak-zwierzeta-video/, 15.12.2018.

https://www.rmf24.pl/tylko-w-rmf24/wywiady/kontrwywiad, 10.12.2018.

https://twitter.com/R_A_Ziemkiewicz, 1.12.2018.

https://www.tvn24.pl/wiadomosci-z-kraju,3/witold-waszczykowski-w-jeden-na-jeden-o-czarnym-poniedzialku,681035.html, 6.12.2018.

http://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114884,20779905,kiedy-myslisz-ze-gorzej-byc-nie-moze-skandaliczny-atak-terlikowskiego.html, 6.12.2018.

https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/jaroslaw-kaczynski-o-aborcji-dzieci-z-zespolem-downa-musza-zyc/xplhqb, 25.11.2018.

http://wiadomosci.radiozet.pl/Polska/Sklepowicz-o-Czarnym-Wtorku-Ladne-laski-ida-na-dyskoteke-a-brzydkie-ktorych-nikt-nie-chce-bzykac-na-demonstracje, 6.12.2018.

http://wolnosc24.pl/2017/03/04/korwin-mikke-kontra-feministka-z-czarnego-protestu-kobiety-kiedys-rzadzily-teraz-sa-popychadlem-wideo/, 20.12.2018.

https://www.wprost.pl/kraj/10026119/Macierewicz-o-posiewie-nienawisci-jakim-zostaly-zatrute-kobiety.html, 1.12.2018.

http://wyborcza.pl/7,75399,21495625,janusz-korwin-mikke-ukarany-przez-szefa-europarlamentu-za-seksistowska.html?disableRedirects=true, 15.12.2018.

Polacy o prawach kobiet, „czarnych protestach” i prawie aborcyjnym, Komunikat z badań CBOS, nr 165/2016, Warszawa, listopad 2016, https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2016/K_165_16.PDF, 28.02.2021.

Słownik języka polskiego PWN, (online), http://sjp.pwn.pl, 15.12.2018.

Teksty opublikowane na łamach czasopisma "Przegląd Politologiczny" i udostępniane w formacie PDF objęte są licencją CC BY 4.0 (Creative Commons - Uznanie autorstwa). Kopiowanie i rozpowszechnianie dozwolone jest pod warunkiem uznania autorstwa.

Pobrania

Brak dostępnych danych do wyświetlenia.