Abstract
In July 2023, Poland commemorated the 80th anniversary of the Genocide of Poles in Volhynia and Eastern Galicia – a crime committed by the Organization of Ukrainian Nationalists and the Ukrainian Insurgent Army during the Second World War. On 11 July, the Sejm of the Republic of Poland adopted a resolution honoring the memory of the victims. The Discourse-Historical Approach to Critical Discourse Analysis was applied to identify the discursive strategies pursued in the mentioned document. In discussing the strategies of nomination and predication, the author has used the analytical categories described by Theo van Leeuwen. The first section of the paper provides the extralinguistic, socio-political and historical context in which the analysed act emerged. The statements of other representatives of the state, which, on the eve of the anniversary celebrations, aroused the strongest – not necessarily positive – reactions, are also quoted therein. The article shows that the Sejm’s resolution of 11 July, like no other, respected the sensibilities of Borderland circles. However, the message it contained was at odds with the narrative articulated by the President of the Republic of Poland and the Polish Minister of Foreign Affairs. This discrepancy raised doubts whether there was deeper strategic thinking behind Polish historical policy.
Funding
The paper is a result of the project “Katyn Forest Massacre and the Massacres of Poles in Volhynia in Polish Politics of Memory (1990–2019)” supported by the National Science Centre (Poland), on the basis of decision no. UMO-2019/33/N/HS5/02879.
References
Bartkiewicz A. (2023), Sondaż: Polacy chcą nieograniczonych ekshumacji ofiar rzezi wołyńskiej, „Rzeczpospolita”, 16.07.2023, http://tinyurl.com/2asxawkm, 11.11.2023.
Chwedoruk R. (2018), Polityka historyczna, PWN, Warszawa.
Czubaj-Kuźmin S. (2019), Rocznice katyńskie w latach 1990–2010. Funkcje rytuału politycznego w polskiej kulturze pamięci, Wydawnictwo Naukowe WNPiD UAM, Poznań.
Duda A. (2023), Wywiad dla Radia Zet, 30.06.2023, oficjalna strona Prezydenta RP, http://tinyurl.com/fcfv2vws, 10.11.2023.
Filar W. (1999), Eksterminacja ludności polskiej na Wołyniu w drugiej wojnie światowej, Światowy Związek Żołnierzy AK, Warszawa.
Finkel E. (2010), In Search of Lost Genocide: Historical Policy and International Politics in Post-1989 Eastern Europe, „Global Society”, vol. 24, no. 1. DOI: https://doi.org/10.1080/13600820903432027
FO (2023), Premier Morawiecki odwiedził groby Polaków wymordowanych przez UPA na Ukrainie, PCh24.pl, 7.07.2023, http://tinyurl.com/4t3f98xx, 10.11.2023.
Głogowska-Balcerzak A. (2013), Kulturowy wymiar zbrodni ludobójstwa, „Studia Prawno-Ekonomiczne”, vol. 89.
Głowacka-Grajper M. (2016), Transmisja pamięci. Działacze „sfery pamięci” i przekaz o Kresach Wschodnich we współczesnej Polsce, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323525950
Hryciuk G. (2005), Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931–1948, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń.
Kaczyński L. (2009), Wystąpienie podczas obchodów 65. rocznicy pacyfikacji Huty Pieniackiej, oficjalna strona Prezydenta RP, 28.02.2009, http://tinyurl.com/2s4dmcar, 7.11.2023.
Kohlhammer S. (2001), Ludobójstwo. Względy moralne a interesy współczesnego świata, „Przegląd Polityczny”, no. 52/53.
Kordas J. (2017), Polska – Ukraina: polityka historyczna w latach 2015–2017, „Studia de Securitate et Educatione Civili”, no. 7.
Korzeniewski B. (2006), Polityczne rytuały pokuty w perspektywie zagadnienia autonomii jednostki, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań.
Leśkiewicz R. (2024), Komunikat Instytutu Pamięci Narodowej w sprawie wniosków na prowadzenie prac poszukiwawczych i ekshumacyjnych w Ukrainie, ipn.gov.pl, 18.09.2024, https://tinyurl.com/784nphkm, 8.01.2025.
Leśkiewicz R. (2023), Oświadczenie Instytutu Pamięci Narodowej w związku z wywiadem z Antonem Drobowyczem, dyrektorem ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, który ukazał się 16 czerwca 2023 r. w portalu internetowym glavcom.ua, ipn.gov.pl, 19.06.2023, https://tinyurl.com/ym7t78eb, 8.01.2025.
Lipiński A. (2020), Podejścia jakościowe w badaniach nad populizmem: analiza ideologii, teoria dyskursu i podejście dyskursywno-historyczne, in: Badania nad dyskursem populistycznym: wybrane podejścia, eds. A Stępińska, A. Lipiński, Wydawnictwo Naukowe WNPiD UAM, Poznań.
Łuczewski M. (2017), Kapitał moralny. Polityki historyczne w późnej nowoczesności, Wydawnictwo OMP, Kraków.
MA (2022), Przeprosin za Wołyń nie było. Dlaczego Ukraina po raz kolejny „wystawiła” Polskę?, PCh24.pl, 12.07.2022, http://tinyurl.com/yzddky4s, 10.11.2023.
Makaruk K. (2008), Wołyń 1943. Komunikat z badań, CBOS, http://tinyurl.com/yc3jjvks.
Motyka G. (2011), Od rzezi wołyńskiej do akcji „Wisła”. Konflikt polsko-ukraiński 1943–1947, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
Motyka G. (2013), Cień Kłyma Sawura. Polsko-ukraiński konflikt pamięci, Muzeum II Wojny Światowej, Gdańsk.
Motyka G. (2016), Wołyń ‚43, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
Motyka G. (2020), Wołyń ‚43: polsko-ukraiński konflikt pamięci, in: Pamięć zbiorowa, pojednanie i stosunki międzynarodowe, eds. N. Maslowski, A. Szeptycki, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323540052.pp.51-70
Narbutt M. (2008), Kłamstwo o Kresach zabija drugi raz, „Rzeczpospolita”, 19.07.2008, http://tinyurl.com/3kcmmaeu, 7.11.2023.
Olszański T. A. (2013a), Miejsce UPA w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej. Dylematy polityki historycznej Ukrainy, Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia, Warszawa.
Olszański T. A. (2013b), Kresy Zachodnie. Miejsce Galicji Wschodniej i Wołynia w państwie ukraińskim, Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia, Warszawa.
Olszański T. A. (2017), Wielka dekomunizacja. Ukraińska polityka historyczna czasu wojny, Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia, Warszawa.
Oświadczenie Sejmu RP z 10 lipca 2003 r. w związku z 60. rocznicą tragedii wołyńskiej, M.P. 2003, No. 37, item 516, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WMP20030370516/O/M20030516.pdf.
PAP (2010), Z konsternacją przyjęliśmy uhonorowanie Bandery, oficjalna strona Prezydenta RP, 23.01.2010, https://www.prezydent.pl/kancelaria/archiwum/archiwum-bronislawa-komorowskiego/aktualnosci/wydarzenia/z-konsternacja-przyjelismy-uhonorowanie-bandery,13602,archive, 8.01.2025.
PKW (2019), Wybory do Sejmu i Senatu RP 2019, http://tinyurl.com/6heyanye, 4.11.2023.
Poliszczuk W. (1995), Gorzka prawda. Zbrodniczość OUN-UPA. (Spowiedź Ukraińca), Toronto–Warszawa–Kijów.
Poliszczuk W. (2000), Dowody zbrodni OUN i UPA. Integralny nacionalizm ukraiński jako odmiana faszyzmu, vol. 2: Działalność ukraińskich struktur nacjonalistycznych w latach 1920–1999, Toronto.
Rau Z. (2023), [@RauZbigniew], W 80. rocznicę #RzeźWołyńska..., Twitter, 11.07.2023, http://tinyurl.com/48jtrdv5, 15.11.2023.
Rebelińska A., Junko J. (2023), Prezydenci Polski i Ukrainy w Łucku: oddajemy hołd wszystkim niewinnym ofiarom Wołynia, PAP, 9.07.2023, http://tinyurl.com/ycx78ukn, 11.11.2023.
Reisigl M. (2011), Analiza retoryki politycznej, in: Jakościowa analiza dyskursu w naukach społecznych, eds. R. Wodak, M. Krzyżanowski, Łośgraf, Warszawa.
Scovil J. (2023), Stosunki polsko-ukraińskie 80 lat po Wołyniu. Komunikat z badań, CBOS, http://tinyurl.com/ycy4hz7e, 11.11.2023.
Sejm RP (2023a), Pełny zapis przebiegu posiedzenia Komisji Kultury i Środków Przekazu (nr 154) z dnia 7 lipca 2023 r., Sejm IX kadencji.
Sejm RP (2023b), Sprawozdanie Stenograficzne z 79. posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 11 lipca 2023 r., Sejm IX kadencji.
Siemaszko E., Siemaszko W. (1998), Terror ukraiński i zbrodnie przeciwko ludzkości dokonane przez OUN-UPA na ludności polskiej na Wołyniu w latach 1939–1945, Stowarzyszenie Upamiętnienia Ofiar Zbrodni Nacjonalistów Ukraińskich w Warszawie, Warszawa.
Siemaszko E., Siemaszko W. (2000), Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945, vol. I–II, Wydawnictwo von Borowiecky, Warszawa.
Sikorski R., Sybiha A. (2024), Wspólne oświadczenie Ministrów spraw zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej i Ukrainy Radosława Sikorskiego i Andrija Sybihy, gov.pl, 26.11.2024, https://tinyurl.com/fhs4xvbh, 8.01.2025.
Sowa A. L. (1998), Stosunki polsko-ukraińskie 1939–1947. Zarys problematyki, Towarzystwo Sympatyków Historii, Kraków.
Stępień S. (2003), Wołyń 1943 – historyczna retrospekcja oraz uroczystości po 60 latach, „Biuletyn Ukrainoznawczy”, no. 9.
Strzeszewski M. (2003), Rocznica zbrodni na Wołyniu – pamięć i pojednanie. Komunikat z badań, CBOS, http://tinyurl.com/3a3rd2fb, 8.11.2023.
Szaniawski P. (2018), Sondaż: Czy rzeź wołyńską należy nazywać ludobójstwem „Rzeczpospolita”, http://tinyurl.com/2ffrn3mn, 11.11.2023.
Szawłowski R. (2008), Trzy tematy z dziedziny „genocydologii”, in: Zbrodnie przeszłości. Opracowania i materiały prokuratorów IPN, vol. 2: Ludobójstwo, eds. R. Ignatiew, A. Kura, Warszawa.
Todorov T. (2003), Hope and Memory: Lessons from the Twentieth Century, Princeton University Press, Princeton.
Torzecki R. (1993), Polacy i Ukraińcy. Sprawa ukraińska w czasie II wojny światowej na terenie II Rzeczpospolitej, PWN, Warszawa.
Turowski J., Siemaszko W. (1990), Zbrodnie nacjonalistów ukraińskich dokonane na ludności polskiej na Wołyniu 1939–1945, Główna Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce. Instytut Pamięci Narodowej, Środowisko Żołnierzy 27 Wołyńskiej Dywizji Armii Krajowej w Warszawie, Warszawa.
Uchwała Sejmu RP z 11 lipca 2023 r. w 80. rocznicę Rzezi Wołyńskiej, M. P. 2023, item 733, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WMP20230000733/O/M20230733.pdf.
Uchwała Sejmu RP z 12 lipca 2013 r. w sprawie uczczenia 70. rocznicy Zbrodni Wołyńskiej i oddania hołdu Jej ofiarom, M.P. 2013, item 606, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WMP20130000606/O/M20130606.pdf.
Uchwała Sejmu RP z 13 kwietnia 2000 r. upamiętniająca 60. rocznicę zbrodni katyńskiej, M.P. 2000, no. 11, item 198, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WMP20000110198/O/M20000198.pdf.
Uchwała Sejmu RP z 15 lipca 2009 r. w sprawie tragicznego losu Polaków na Kresach Wschodnich, M.P. 2009, No. 47, item 684, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WMP20090470684/O/M20090684.pdf.
Uchwała Sejmu RP z 22 lipca 2016 r. w sprawie oddania hołdu ofiarom ludobójstwa dokonanego przez nacjonalistów ukraińskich na obywatelach II Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1943–1945, M.P. 2016, item 726, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WMP20160000726/O/M20160726.pdf.
Uchwała Senatu RP z 20 czerwca 2013 r. w 70. rocznicę Zbrodni Wołyńskiej, M.P. 2013, item 582, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WMP20130000582/O/M20130582.pdf.
Uchwała Senatu RP z 7 lipca 2016 r. w sprawie oddania hołdu ofiarom ludobójstwa dokonanego przez nacjonalistów ukraińskich na obywatelach II Rzeczypospolitej w latach 1939–1945, M.P. 2016, item 638, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WMP20160000638/O/M20160638.pdf.
Van Leeuwen T. (1996), The representation of social actors, in: Texts and practices: Readings in critical discourse analysis, eds. C. R. Caldas-Coulthard, M. Coulthard, Routledge, London.
Warzecha Ł. (2023), 11 lipca będzie dniem hańby?, YouTube, http://tinyurl.com/ywt2mcu8, 10.11.2023.
Wodak R. (2008), Dyskurs populistyczny: retoryka wykluczenia a gatunki języka pisanego, in: Krytyczna analiza dyskursu. Interdyscyplinarne podejście do komunikacji społecznej, eds. A. Duszak, N. Fairclough, Universitas, Kraków.
Wojnar M. (2022), Contemporary social actors of memory, vis-a-vis the 1939–47 Polish-Ukrainian conflict: typology and interactions, in: The Politics of Memory in Poland and Ukraine. From Reconciliation to De-Conciliation, eds. T. Stryjek, J. Konieczna-Sałamatin, Routledge, London–New York. DOI: https://doi.org/10.4324/9781003017349-6
Zhurzhenko T. (2012), Heroes into victims. The Second World War in post-Soviet memory politics, Eurozine, http://tinyurl.com/5c58wv4w, 5.11.2023.
License
Copyright (c) 2024 Katarzyna Głowacka

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.