Rosyjski konserwatyzm jako prawo do usprawiedliwienia wojny z perspektywy fundamentów moralnych J. Haidta i syndromu myślenia grupowego I. L. Janisa
Okładka czasopisma Przegląd Politologiczny, nr 4, rok 2024
PDF (English)

Słowa kluczowe

rosyjski konserwatyzm
podstawy moralne
syndrom grupowego myślenia

Jak cytować

Pieszak, E. (2024). Rosyjski konserwatyzm jako prawo do usprawiedliwienia wojny z perspektywy fundamentów moralnych J. Haidta i syndromu myślenia grupowego I. L. Janisa. Przegląd Politologiczny, (4), 381–395. https://doi.org/10.14746/pp.2024.29.4.25

Abstrakt

W artykule autor podejmuje próbę zreferowania czegoś, co nazywamy rosyjskim konserwatyzmem. Następnie zastanawia się, dlaczego społeczeństwo rosyjskie może ulegać takim ideom, do czego wiara w propagandę Kremla może prowadzić i czy są przesłanki do tego, aby sądzić, że mamy już dowody na to, że społeczeństwo rosyjskie zmierza w jakimś konkretnym kierunku.
Autor odwołuje się tutaj do dwóch badaczy i ich rozumienia procesów grupowych. Pierwszym będzie Jonathan Haidt, a drugim Irving L. Janis.
Do J. Haidta odnoszę się ze względu na badania dotyczące zachowań moralnych. W swej książce (Haidt, 2014) z 2012 roku – Prawy umysł – zadaje on w podtytule pytanie: Dlaczego dobrych ludzi dzieli religia i polityka? Można je sparafrazować: dlaczego dobrzy ludzie przez religię i politykę są w stanie mordować innych dobrych ludzi? Odwołamy się tutaj do ideologii Kremla, jaką jest konserwatyzm w Rosji, i zadamy sobie pytanie: czy istnieje dla niego jakaś przeciwwaga?
Następnie zastanowimy się, czy rzeczywiście społeczeństwo rosyjskie tak się spolaryzowało, że nie ma w nim równowagi między osobami o konserwatywnym a np. liberalnym podejściu, aby odwołując się do badań I. L. Janisa (Janis, 1982) dotyczących zachowań grupowych, w tym szerokich badań poświęconych syndromowi myślenia grupowego, zgłębić, czy można uznać, że w Rosji doszło już do tego rodzaju myślenia.

https://doi.org/10.14746/pp.2024.29.4.25
PDF (English)

Bibliografia

Aronson E., Wilson T. D., Akert R. M. (1997), Psychologia społeczna. Serce i umysł, Zysk i S-ka, Poznań.

Awerjanow W., Twaszow L., Narocznickaja N., Prochanow A. (eds.) (2014), Putin. Zamkowyj kamien’ rossijskoj gosudarstwiennosti, Kniznyj Mir, Moskwa.

Баландин С. (2009), Основы научного антисемитизма, Алгоритм, Москва.

Bauman Z. (2012), Nowoczesność i zagłada, Wydawnictwo Literackie, Kraków.

Bratkiewicz J. (1998), Rosyjscy nacjonaliści w latach 1992–1996. Od detradycjonalizacji do retradycjonalizacji, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa, s. 50–53.

Churska K. (2007), Marketing polityczny jako instrument demokracji masowej, in: Marketing polityczny. Szansa czy zagrożenie dla współczesnej demokracji, ed. P. Pawełczyk, Wydawnictwo UAM, Poznań.

Czajkowski A. (2001), Demokratyzacja Rosji w latach 1987–1999, Atla 2, Wrocław.

Danilewski N. J. (1991), Rossija i Jewropa, Kniga, Moskwa.

Diec J. (2013), Konserwatywny nacjonalizm. Studium doktryny w świetle myśli politycznej Igora Szafariewicza, Księgarnia Akademicka, Kraków.

Doroszczyk J. (2018), Rosyjski konserwatyzm jako narzędzie rosyjskiej polityki ideologicznej w Europie Zachodniej, „Chorzowskie Studia Politologiczne”, no. 15.

Graham J., Haidt J., Nosek B. A. (2009), Liberals and conservatives rely on different sets of moral foundations, “Journal of Personality and Social Psychology. American Psychological Association”, 96(5), pp. 1029–1046. DOI: https://doi.org/10.1037/a0015141

Haidt J. (2014), Prawy umysł. Dlaczego dobrych ludzi dzieli religia i polityka, Smak Słowa, Sopot.

Horbowski T. (2012), Nowa twarz Rosji?, Warszawa.

Janis I. L. (1972), Victims of groupthink: A psychological study of foreign-policy decisions and fiascoes, Houghton Mifflin.

Janis I. L. (1982), Grophthink, Houghton Mifflin, Boston.

Jerofiejew W., Encyklopedia duszy rosyjskiej, Czytelnik.

Kahneman D. (2022), Pułapki myślenia, O myśleniu szybkim i wolnym, Media Rodzina, Poznań.

Klepka R., Marketing polityczny: szansa czy zagrożenie dla demokracji?, „Rocznik Politologiczny” 2012/2013, no. 8/9, Kielce.

Kmieciak-Goławska A. (2019), Patostreaming jako narzędzie popularyzacji podkultury przemocy, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Kryminologicznego”, 25, pp. 171–183.

Kościński P. (2015), ‘Russkij mir’ – rosyjska polityka sąsiedztwa, „Sprawy Międzynarodowe”, 1, pp. 71–87, PISM.

Lazari A. de (1995), Narod-bogonosiec, in: Mentalność rosyjska. Słownik, ed. A. Lazari, Interdyscyplinarny Zespół Badań Sowietologicznych Uniwersytetu Łódzkiego, pp. 1–95, Katowice.

Lewinson A. (2015), Public Opinion and Propaganda in Russia, www.ecfr.eu/article/commentary_public_opinion_and_propaganda_in_russia3080, 12.08.2018.

Lucewicz O. (2016), Agents of Russian World. Proxy Groups in the Contested Neighbourhood, Russia and Eurasia Programme, Chatnam House, Londyn.

Piątkowski K. (2018), Konserwatyzm czy konserwatyzmy? Problemy współczesnych badań nad źródłami przekonań prawicowych, „Człowiek i Społeczeństwo”, 45, pp. 87–107. DOI: https://doi.org/10.14746/cis.2018.45.5

Putin W. (2013), Poslanije Federalnomu Sobraniju RF, http://kremlin.ru/events/president/news/19825, 11.05.2018.

Putin W. (2014), Poslanije Federalnomu Sobraniju RF, http://kremlin.ru/events/president/news/47173, 5.05.2018.

Roman Ł. (2017), Polemologia a obronność i bezpieczeństwo, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Gospodarki Euroregionalnej im. Alcide De Gasperi, Józefów.

Rudnicki Z. B. (2016), Kryzys w Unii Europejskiej a tożsamość europejska, „Przegląd Europejski”, 2(40), pp. 110–137. DOI: https://doi.org/10.31338/1641-2478pe.2.16.6

Szalimowa N. A. (2000), Russkij Mir A.N. Ostrowskowo, Jagtu, Jaroslaw.

Toczek E. (1992), Prywatyzacja w Rosji, Informacja nr 80, Kancelaria Sejmu, Biuro Studiów i Ekspertyz, Wydział Analiz Ekonomicznych i Społecznych, listopad.

Trybusiewicz J. (1968), De Maistre, Wiedza Powszechna, Warszawa.

Varese F. (2009), Mafia rosyjska: prywatna ochrona w nowej gospodarce rynkowej, Oficyna Naukowa, Warszawa.

Walicki A. (2015), Czy Wladimir Putin może stać się ideowym przywódcą światowego konserwatyzmu?, „Przegląd Polityczny”, 130, pp. 37–49.

Wielomski A. (2007), Konserwatyzm. Główne idee, nurty i postacie, Fijorr Publishing, Warszawa.

Wierzbicki A. (2011), Rosja. Etniczność i polityka, Oficyna Wydawnicza ASPRA JR, Warszawa.

Zimbardo P. (1994), Psychologia i życie, PWN, Warszawa.