Czy Włosi będą wybierali premiera w wyborach powszechnych? Propozycja reformy konstytucyjnej rządu Giorgii Meloni

Abstrakt

Artykuł analizuje propozycję reformy konstytucyjnej przedstawioną w 2023 roku przez rząd Giorgii Meloni, której centralnym elementem jest wprowadzenie bezpośrednich wyborów Prezesa Rady Ministrów. Projekt ten oznacza odejście od klasycznego modelu parlamentarno-gabinetowego i ustanowienie systemu premieratu (wł. premierato), w którym szef rządu zyskuje bezpośrednią legitymację wyborczą oraz konstytucyjną gwarancję większości parlamentarnej. W tekście omówiono genezę reformy, jej założenia ustrojowe oraz potencjalne konsekwencje dla włoskiej demokracji. Przedstawiono również argumenty zwolenników, wskazujących na potrzebę wzmocnienia stabilności rządów, jak również przeciwników, podkreślających ryzyko koncentracji władzy i osłabienia roli parlamentu. Analiza została osadzona w szerszym kontekście włoskich prób modernizacji systemu politycznego oraz doświadczeń nieudanych reform z lat 2005 i 2016. Artykuł ocenia także polityczne i proceduralne szanse przyjęcia reformy w świetle wymogów art. 138 włoskiej konstytucji oraz możliwego referendum. W konkluzji wskazano, że projekt premieratu stanowi najdalej idącą próbę transformacji egzekutywy od 1948 roku, lecz jego powodzenie zależy przede wszystkim od zdobycia szerokiej akceptacji społecznej i ponadpartyjnego konsensusu.