Holding Central Public Authorities Accountable for Air Pollution in Poland
Journal cover Przegląd Politologiczny, no. 4, year 2025
PDF

Keywords

air pollution
smog
public authorities’ accountability
air protection policy
right of access to court in environmental matters

How to Cite

Sakson-Boulet, A. (2025). Holding Central Public Authorities Accountable for Air Pollution in Poland. Przegląd Politologiczny, (4), 263–275. https://doi.org/10.14746/pp.2025.30.4.18

Abstract

In view of growing public awareness of the health consequences of exposure to smog, revisions of EU directives regulating air quality management, and granting EU citizens the right of access to justice in matters concerning air quality, the aim of this article is to examine whether the central public authorities in Poland have so far been held to account for substandard air quality. The article focuses on a review of the results of audits conducted by the Supreme Audit Office on various aspects of public authorities’ activities in the area of air protection policy and an analysis of the first smog lawsuit in Poland. Answers to the research questions: (1) how have Polish citizens held public authorities to account for their obligation to protect air quality? and (2) what results have Polish citizens had in court cases concerning breathing in air that did not comply with legally permitted standards? lead to the conclusion that citizens do seek compensation (and even damages) from the State Treasury over the violation of their personal rights (especially the right to health) as a result of exposure to excessive concentrations of air pollutants which is a consequence of unlawful neglect by public authorities. An attempt to answer the research questions was made using the method of legal analysis.

https://doi.org/10.14746/pp.2025.30.4.18
PDF

References

Badanie świadomości i zachowań ekologicznych mieszkańców Polski. Raport z badania trackingowego (2024), Ministerstwo Klimatu i Środowiska.

ClientEarth Prawnicy dla Ziemi (2024), Czy smog zatruwa zdrowie i życie? Zdecyduje o tym sąd, 26 November 2024, https://www.clientearth.pl/najnowsze-dzialania/artykuly/skarb-panstwa-pozwany-za-brak-skutecznej-walki-ze-smogiem/, 21.07.2025.

Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee of the Regions COM (2021) 400. Pathway to a Healthy Planet for All. EU Action Plan: ‘Towards Zero Pollution for Air, Water and Soil’ (2021), European Commission, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52021DC0400&qid=1623311742827, 29.06.2025.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2024/2881/UE z dnia 23 października 2024 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy (wersja przekształcona), Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L (OJEU L), 20.11.2024.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/50/WE z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy, 2008, Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L (OJEU L) 152/1, 11.06.2008.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/107/WE z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie arsenu, kadmu, rtęci i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w otaczającym powietrzu (2004), Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L (OJEU L) 23/3, 26.01.2005.

European Environment Agency (2024), Harm to human health from air pollution in Europe: burden of disease status, Briefing no. 21/2024, https://www.eea.europa.eu/en/analysis/publications/harm-to-human-health-from-air-pollution-2024, 29.06.2025.

Flash Eurobarometer 360. Attitudes of Europeans towards Air Quality. Report (2013), TNS Political & Social commissioned by the European Commission.

Jędrak J., Konduracka E., Badyda A., Dąbrowiecki P. (2017), Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, Krakowski Alarm Smogowy, Kraków.

Jędrzejczyk A. (2020), Sąd Okręgowy w Gliwicach pyta Sąd Najwyższy o prawo do życia w czystym środowisku, 24.01.2020, https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/s%C4%85d-okregowy-w-gliwicach-pyta-sad-najwyzszy-o-prawo-do-zycia-w-czystym-srodowisku, 11.07.2025.

Jędrzejewska Z., Jodłowski K. et al. (2019), Ziemianie atakują!, Kantar report, Warszawa, https://ziemianieatakuja.pl, 23.06.2025.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., JoL of 1997, no. 78, item 483.

Mazurek H. (2018), Smog. Zagrożenie dla zdrowia czy moda na ekologię?, ITEM Publishing, Warszawa.

Najwyższa Izba Kontroli, delegatura w Krakowie (2024), Informacja o wynikach kontroli. Działania na rzecz odpowiedniej jakości powietrza w uzdrowiskach, Warszawa.

Najwyższa Izba Kontroli, Departament Środowiska (2022), Informacja o wynikach kontroli. Wdrażanie Programu Priorytetowego „Czyste Powietrze”, Warszawa.

Najwyższa Izba Kontroli, delegatura w Krakowie (2018), Informacja o wynikach kontroli. Ochrona powietrza przed zanieczyszczeniami, Warszawa.

Najwyższa Izba Kontroli, delegatura w Katowicach (2017), Informacja o wynikach kontroli. Eliminacja niskiej emisji z kotłowni przydomowych i gminnych w województwie śląskim, Warszawa.

Polski Alarm Smogowy (a), Historia, https://polskialarmsmogowy.pl/historia/, 25.06.2025.

Polski Alarm Smogowy (b), Mapa Polskich Alarmów Smogowych, https://polskialarmsmogowy.pl/lokalne-alarmy-smogowe/, 25.06.2025.

Prokuratura Krajowa (2022), Skarga nadzwyczajna od wyroku odszkodowawczego za naruszenie dóbr osobistych w związku z zanieczyszczeniem powietrza, 15.09.2022, https://www.gov.pl/web/prokuratura-krajowa/skarga-nadzwyczajna-od-wyroku-odszkodowawczego-za-naruszenie-dobr-osobistych-w-zwiazku-z-zanieczyszczeniem-powietrza, 16.07.2025.

Rzecznik Praw Obywatelskich Adam Bodnar (2018), Pismo procesowe Rzecznika Praw Obywatelskich, sygn. III Ca 1548/18, 30.11.2018, https://bip.brpo.gov.pl/sites/default/files/pismo%20procesowe%20RPO%20ws%20smogu%20w%20Rybniku%2C%2030.11.2018.pdf, 11.07.2025.

Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek (2022), Odpowiedź Rzecznika Praw Obywatelskich na skargę nadzwyczajną, sygn. III WSNc 1/22, III Ca 1548/18, https://bip.brpo.gov.pl/sites/default/files/2022-11/Odpowiedz_RPO_skarga_nadzwyczajna_PG_smog_9.11.2022_wymazany.pdf, 16.07.2025.

Special Eurobarometer 524. Attitudes of Europeans towards Air Quality. Report (2022), Kantar on behalf of the European Commission.

Szatanowska A., Kotlewska K., Licznerska M., Samociuk K. (2018), Trackingowe badanie świadomości i zachowań ekologicznych mieszkańców Polski. Raport z badania, Ministerstwo Środowiska.

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, Dz. U. (JoL) of 2001, no. 62, item 627.

Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych, Dz. U. (JoL) of 2005, no. 167, item 1399.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 2021 w sprawie III CZP 27/20 I (2021), https://www.sn.pl/orzecznictwo/SitePages/Najnowsze_orzeczenia.aspx?ItemSID=1366-301f4741-66aa-4980-b9fa-873e90506a11&ListName=Zagadnienia_prawne&Rok=2021, 11.07.2025.

World Health Organization (2021), WHO global air quality guidelines: particulate matter ( PM2.5 and PM10) , ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide, Geneva.

Wyrok Sądu Najwyższego w sprawie II NSNc 247/23 (2025), https://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/Orzeczenia3/II%20NSNc%20247-23.pdf

Wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 9 grudnia 2021 w sprawie III Ca 1548/18 (2021), Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych, https://orzeczenia.ms.gov.pl/details/$N/151515000001503_III_Ca_001548_2018_Uz_2021-12-09_003, 15.07.2025.

Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie V Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 10 września 2021 w sprawie V Ca 1607/19 (2021), Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych, https://orzeczenia.ms.gov.pl/content/smog/154505000001503_V_Ca_001607_2019_Uz_2021-09-22_001, 20.07.2025.

Wyrok Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z dnia 14 stycznia 2021 r. w sprawie I C 1368/19 (2021), Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych, https://orzeczenia.ms.gov.pl/content/smog/152510100000303_I_C_001368_2019_Uz_2021-02-11_001, 20.07.2025.

Wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie z dnia 24 stycznia 2019 r. w sprawie VI C 1043/18 (2019), Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych, https://orzeczenia.ms.gov.pl/content/smog/154505300003003_VI_C_001043_2018_Uz_2019-01-24_002, 20.07.2025.

Wyrok Sądu Rejonowego w Rybniku II Wydział Cywilny z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie II C 1259/15 (2018), Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych, https://orzeczenia.ms.gov.pl/content/$N/151515250001003_II_C_001259_2015_Uz_2018-05-30_001, 9.07.2025.

Żółciak T., Jóźwiak Z., Baca-Pogorzelska K. (2018), Wyzwali władze na pojedynek, “Dziennik Gazeta Prawna”, dated November 16–18, 2018.