Résumé
Drugi Sobór Watykański w programie tzw. aggiornamento, czyli w ważnych kwestiach dotyczących odnowy duszpasterskiej Kościoła, zaproponował odnowione zrozumienie wymiaru hierarchicznego w Kościele. Tak jak to przedstawia Rozdział III Konstytucji dogmatycznej o Kościele, zwany również Lumen gentium, właściwa wizja dotycząca pasterzy Kościoła nie odnosi się tylko do centralnej roli papieża w Kościele. Sobór przypomniał, że – tak jak to funkcjonowało zwłaszcza w pierwszym tysiącleciu chrześcijaństwa – niezastąpioną i fundamentalną dla Kościoła funkcję pełnią również wszyscy biskupi. Jako pasterz każdy z nich jest głową Kościoła partykularnego (diecezji). Konsekracja biskupów jest najwyższym stopniem sakramentu święceń i włącza ich do grona sukcesorów Kolegium apostolskiego (KK 20 i 21). Biskupi w kolegium tym, jak wyjaśnia dalej Sobór, „stanowią również razem ze swoją głową, Biskupem Rzymu, a nigdy bez niego, podmiot najwyższej i pełnej władzy nad całym Kościołem” (KK 22b). Niniejsze studium przedstawia skomplikowaną historię dyskusji i redakcji tekstu nauczania ostatniego Soboru w tej kwestii. Temat, który przeszedł do historii pod hasłem kolegialności episkopalnej, był podejmowany podczas II i III sesji Soboru. W tym czasie dyskusja podzieliła ojców Soboru na dwa obozy, na tzw. mniejszość i większość. „Większość” była za przyjęciem przez Sobór doktryny o kolegialności episkopalnej, natomiast „mniejszość” za jej ograniczeniem czy wręcz odrzuceniem. W czasie wielu sporów do dyskusji włączał się również papież Paweł VI. To z jego inicjatywy, tuż przed ostatecznym głosowaniem nad Konstytucją Lumen gentium i jej promulgacją, w celu wypracowania pełnego konsensusu wokół kolegialności episkopalnej dodano wiążący komentarz zwany Wstępną Notą Wyjaśniającą – Nota Explicativa Praevia. Komentarz ten nie rozwiązał jednak antagonizmów interpretacji wokół kolegialności episkopalnej jeszcze przez długie lata po Soborze.
Références
V: Objections à la doctrine de la collégialité et réfutation de ces objections, in: Primauté…, pp. 147–159.
Atlas historyczny Soboru Watykańskiego II, red. A. Melloni, tłum. P. Borkowski, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 2015.
Beschluss der Koordinierungskommission zum Schema „De Ecclesia“ (manus. „Definitive Weisung der Koordinierungs Kommission [Jan 1963])“, in: EAM Kardinal-Döpfner-Archiv, Konzilsakten n° 3527.
Carnets conciliaires de l’évêque de Namur A.-M. Charue, éd. L. Declerck, C. Soetens, (Cahiers de la Revue Theologique de Louvain, n° 32), Publications de la Faculté de Théologie Louvain-la-Neuve, Louvain-la-Neuve 2000.
Doc. IX, Rapport de G. Philips concernant les observations transmises à la Commission doctrinale par le Saint-Père, 12.11.1964, in: Primauté…, pp. 114–115.
Doc. XI, Lettre de Mgr A. Dell’Acqua à G. Philips, 10.11.1964, in: FConc. Philips n° 1908, 1893.
Dogmatic Constitution on the Church Lumen Gentium, https://bit.ly/3oRdmAU (Original website name: https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19641121_lumen-gentium_en.html [accessed: 15.1.2022]).
Eyt P., La collégialité, in: Le deuxième Concile du Vatican (1959–1965), (Collection de l’École française de Rome, n° 113), Rome 1989, pp. 539–548.
Gagnebet M.R., DOC. XI. Requête de F.M.R. Gagnebet, chap. III : le Dossier de G. Philips. Annexes faisant suite aux „Notes pour servir”, in: Primauté…, pp. 119–124.
Gérard C., Le Saint-Esprit et ses oeuvres dans la pensée de Monseigneur Gérard Philips, Thesis ad Doctoratum in Sacra Theologia totaliter edita, Pontificium Athenaeum Sanctae Crucis Facultas Theologiae, Rome 1995.
Kasprzak A.A., Kolegialność episkopalna na Soborze Watykańskim II. Początek długiej drogi odnowy hierarchii w Kościele, “Homo Dei” 343 (2022) n° 2, pp. 22–35.
Kasprzak A.A., La collégialité épiscopale interprétée comme coresponsabilité dans la pensée et l’action du cardinal Léon-Joseph Suenens. Une figure de pasteur dans la crise qui suit le Concile Vatican II, Atelier National de Reproduction des Thèses, Lille 2009.
Komonchak J., Vers une ecclésiologie de communion, Chap. IV, in: Histoire du Concile Vatican II. 1959–1965. Troisième période et Intersession (septembre 1964–septembre 1965), Cerf–Peeters, Paris–Louvain 2003, t. 4, pp. 11–122.
La collégialité épiscopale. Histoire et théologie, éd. Y. Congar, (Unam sanctam, n° 52), Les Éditions du Cerf, Paris 1965.
Melloni A., Le début de la deuxième session. Le grand débat ecclésiologique, in: Histoire du Concile Vatican II. 1959–1965. Le Concile adulte. La deuxième session et la deuxième intersession (septembre 1963–septembre 1964), Cerf–Peeters, Paris–Louvain 2000, t. 3, pp. 11–131.
Philips G., Deux tendances dans la théologie contemporaine, “Nouvelle Revue Théologique” 3 (1963), pp. 225–238.
Philips G., La « Nota Praevia » sur la collégialité de la Constitution conciliaire « Lumen Gentium », in: Primauté…, pp. 199–219.
Philips G., L’Église et son mystère au deuxième concile du Vatican: Histoire, texte et commentaire de la Constitution Lumen Gentium, Desclée de Brouwer, Paris 1967, t. I.
Pottmeyer H.J., Le rôle de la papauté au troisième millénaire. Une relecture de Vatican I et de Vatican II, Les Éditions du Cerf, Paris 2001.
Primauté et collégialité. Le dossier de Gérard Philips sur la Nota Explicativa Praevia (Lumen gentium, Chap. III), (Bibliotheca Ephemeridum Theologicarum Lovaniensium n° 72), présenté par J. Grootaers et G. Thils, Peeters/University Press, Leuven 1986.
Puyo J., Jean Puyo interroge le Père Congar. « Une vie pour la vérité », Centurion, Paris 1975.
Schema Const. Doctrinalis De Ecclesia propositum a Commissione theologica, s.d., 8 pp., in: FConc. Suenens n° 821.
Schema Constitutionis De Ecclesia…, in: FConc. Philips, n° 421, 15 pp. (copy for Y. Congar).
Schema Constitutionis De Ecclesia…, in: FConc. Philips, n° 422, 13 pp. (copy for Secretary of Unity).
Schema Constitutionis De Ecclesia…, in: FConc. Philips, n° 425, 11 pp. + 3 pp. (numerous Philips mss corrections).
Stellungnahme von Léon-Joseph Suenens, Erzbischof von Mechelen-Brüssel, Belgien, zum Schema „De Ecclesia“ in der Koordinierungskommission, in: EAM Kardinal-Döpfner--archiv. Konzilsakten, n° 3525.
Suenens L.-J., L’Église, communion de vie et de mission, “Pastoralia”, Supplément, [s.n.] (1969), 5 pp.
Suenens L.-J., Souvenirs et Espérances, Fayard, Paris 1991.
Suenens L.-J., L’unité de l’Église dans la logique de Vatican II [Interview by José de Broucker], “Informations Catholiques Internationales”, n° 336 (15.5.1969), pp. I–XVI.
Villemin L., Pouvoir d’ordre et pouvoir de juridiction. Histoire théologique de leur distinction, (Cogitatio Fidei, n° 228), Les Éditions du Cerf, Paris 2003.
Licence
© Artur Kasprzak 2022
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by-nc-nd/4.0/88x31.png)
Ce travail est disponible sous licence Creative Commons Attribution - Pas d'Utilisation Commerciale - Pas de Modification 4.0 International.