Słowa kluczowe
narracje historyczne
peryferia
okupacja
kolonializm
dziedzictwo sowieckie
literaturoznawstwo ukraińskie
Jak cytować
Abstrakt
Współczesne ukraińskie badania literatury w kontekście wojny rosyjsko-ukraińskiej ujawniają dwa główne problemy: 1) brak odpowiedniego języka naukowego dla opisu bieżących wydarzeń; 2) brak świadomości własnego doświadczenia historycznego jako skolonizowanego. Jedną z głównych przyczyn obecnej sytuacji jest to, że społeczeństwo nie uznało dwóch niezwykle istotnych faktów z historii Ukrainy z ostatnich kilku wieków: okupacji i kolonializmu. Doświadczenia okupacji i kolonizacji często były traktowane w rosyjskim dyskursie imperialnym, a następnie sowieckim, jako narracja peryferyjna. To doprowadziło do wykreowania wśród Ukraińców poczucia niższości i drugorzędności, a także uformowało refleksyjny charakter praktyk naukowych w dziedzinie literaturoznawstwa. Uświadomienie sobie własnej historii kolonialnej umożliwia przezwyciężenie traumy kolonialnej poprzez tworzenie własnej narracji o autentycznym doświadczeniu historycznym. We wnioskach można stwierdzić, że należy opracować nowe, niezależne ramy metodologiczne dla ukraińskiego literaturoznawstwa.
Bibliografia
Aheieva V., Za lashtunkamy imperii. Esei pro ukrainsko-rosiiski kulturni vidnosyny, Kyiv: Vikhola, 2021.
Culler J., Literary theory: A very short introduction, Oxford: Oxford University Press, 1997.
Eagleton T., Literary theory: An introduction, University of Minnesota Press, 1983.
Eagleton T., Literary theory: An introduction (second edition), University of Minnesota Press, 1996.
Fizer I., Zustrichi chy zitknennia ukrainskoi filolohii iz zakhidnymy metodolohichnymy stratehiiamy, „Slovo i chas”, 2006, no 4, s. 3–9.
Hrabovych H., Deiaki teoretychni problemy ukrainskoho literaturoznavstva, [v:] Hrabovych H., Do istorii ukrainskoi literatury. Doslidzhennia, esei, polemika, Kyiv: Krytyka, 2003, s. 17–24.
Hrabovych H., Do istorii ukrainskoi literatury. Doslidzhennia, esei, polemika, Kyiv: Krytyka, 2003.
Hundorova T., Metodolohichnyi tysk, „Krytyka”, 2002, no. 12 (62), s. 14–17. DOI: https://doi.org/10.2307/25574498
Kun T., Struktura naukovykh revoliutsii, per. z anhl. O. Vasylieva, Kyiv: Port-Royal, 2001.
Riabchuk M., Bila shkira, chorna mova. Travmatychnyi dosvid kolonialnoho upokorennia, „Zbruč”, 2021, Bila shkira, chorna mova | Zbruch (zbruc.eu).
Shils E., Centre and periphery, [v:] In the logic of personal knowledge: Essays presented to Michael Polanyi, Routledge & Kegan Paul, 1961, s. 117–130.
Thomposon E., Trubadury imperii. Rosiiska literatura i kolonializm, per. z. anhl. M. Korchynska, Kyiv: Nash Format, 2023.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Łesia Demska-Budzulak
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
- Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do Utworu oraz że nie są one ograniczone w zakresie objętym niniejszą Umową, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób.
- Autor udziela Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji na korzystanie z Utworu bez ograniczeń terytorialnych i przez czas nieokreślony na następujących polach eksploatacji:
2.1. wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy Utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
2.2. wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy Utworu;
2.3. publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;
2.4. włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;
2.5. wprowadzanie Utworu w postacie elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu, Intranetu, Extranetu lub innej sieci;
2.6. rozpowszechnianie Utworu w postaci elektronicznej w Internecie, Intranecie, Extranetu lub innej sieci, w pracy zbiorowej jak również samodzielnie;
2.7. udostępnianie Utworu w wersji elektronicznej w taki sposób, by każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, w szczególności za pośrednictwem Internetu, Intranetu, Extranetu lin innej sieci;
2.8. udostępnianie Utworu zgodnie z wzorcem licencji Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons. - Autor zezwala Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na:
3.1. nieodpłatne korzystanie i rozporządzanie prawami do opracowań Utworu i tymi opracowaniami.
3.2. wysyłanie metadanych Utworu oraz Utworu do komercyjnych i niekomercyjnych baz danych indeksujących czasopisma. - Autor upoważnia i zobowiązuje Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu do udzielania osobom trzecim dalszych licencji (sublicencji) do Utworu oraz do innych materiałów, w tym utworów zależnych lub opracowań zawierających lub powstałych w oparciu o Utwór, przy czym postanowienia takich sublicencji będą tożsame z wzorcem licencji Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons Tym samym uprawnia wszystkich zainteresowanych do korzystania z utworu wyłącznie w celach niekomercyjnych pod następującymi warunkami:
4.1. uznanie autorstwa czyli obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, doi) oraz samej licencji;
4.2. na tych samych warunkach, wolno rozpowszechniać utwory zależne jedynie na licencji identycznej to tej, na jakiej udostępniono utwór oryginalny. - Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu jest zobowiązany do:
5.1. udostępniania Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym bez ograniczeń technicznych;
5.2. poprawnego informowania osób, którym Utwór będzie udostępniany o udzielonych im sublicencjach w sposób umożliwiający odbiorcom zapoznanie się z nimi.
Pozostałe postanowienia
- Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).