Abstrakt
Współczesna wojna rosyjsko-ukraińska spowodowała zwrot od postmodernizmu w stronę metamodernizmu, którego zasady estetyczne opierają się na szczerości i entuzjazmie jako wyznacznikach i wartościach nowego światopoglądu. Wojna zreaktywowała również w literaturze ukraińskiej dziedzictwo i wartości filozofii egzystencjalnej, którą Jaryna Czornohuz uzasadnia mianem neoegzystencjalizmu – stylu, estetyki, filozofii, nadającej sens ludzkim wyborom i przeżytym traumatycznym doświadczeniom granicznym. Celem artykułu jest analiza wątków egzystencjalnych w wierszach Czornohuz. Wykorzystując takie metody, jak imagologia, mitopoetyka, intertekstualizm i krytyka feministyczna, zidentyfikowano i przeanalizowano poetykę manifestacji wątków egzystencjalnych w wierszach autorki. Wnioskuje się, że egzystencjalne motywy wyboru w wierszach Chornoguz można wywodzić z różnych perspektyw: żołnierza broniącego ojczyzny, kobiety, która postanawia wyjść poza tradycyjną rolę, jednostki zmagającej się z własnym bólem i traumatycznymi uczuciami, świadka wojny dokonującego wyboru, by pamiętać, dawać świadectwo i być obecnym. Motywy te wynikają z wojny, która również spowodowała zwrot w stronę neoegzystencjalizmu jako nurtu w ramach metamodernizmu.
Bibliografia
Bohovin O., Bazovi poniattia frantsuzkoi semiotychnoi shkoly u suchasnomu prochytanni, „Pivdennyi arkhiv. Filolohichni nauky”, 2018, no. 74, s. 136–139.
Chornohuz Ya., [dasein: oborona prysutnosti], Kyiv: Vikhola, 2023.
Chornohuz Ya., Filosofiia „pisliazhyttia”: Yaryna Chornohuz pro neoekzystentsialism v ukrainskyi literaturі, „Chytomo”, 2024, https://chytomo.com/filosofiia-pisliazhyttia-iaryna-chornohuz-pro-neoekzystentsializm-v-ukrainskij-literaturi/
Chornohuz Ya., „Iakshcho my z toboiu lyshymosia zhyvi”: dobirka poezii Yaryny Chornohuz, „PenUkraine”, 2023, https://pen.org.ua/yakscsho-my-z-toboyu-lyshymosya-zhyvi-dobirka-poezij-yaryny-chornohuz
Eliuar P., Vybrani virshi, Kyiv: Vydavnytstvo Zhupanskoho, 2011, https://coollib.cc/b/361880-pol-elyuar-vibrani-virshi/read
Evola Yu., Metafizyka viiny, Kyiv: Hurtom, 2008.
Frankl V., Liudyna v poshukakh spravzhnoho sensu. Psykholoh u kontstabori, per. O. Zamoiska, Kharkiv: Klub simeinoho dozvillia, 2020.
Havryliuk N., Poeziia frontovykiv: obrazy viiny v poezii Yaryny Chornohuz, „Scientific Collection «InterConf+»”, 2023, no. 32 (151), s. 274–285. DOI: https://doi.org/10.51582/interconf.19-20.04.2023.031
Horbach N., Svii, chuzhyi, inshyi – mezhi chutlyvosti v prozi pro Shoa, [v:] Holokost: khudozhni vymiry ukrainskoi prozy: monohrafiia, N. Horbach, N. Kozlenko, V. Nikolaienko, I. Pavlenko, O. Protsenko, T. Khomiak, za zah. red. I. Pavlenko, Dnipro: Ukrainskyi instytut vyvchennia Holokostu „Tkuma”, 2019, s. 70–95.
Hrebeniuk T., Spilnyi bil, viina i identychnist: natsionalna spetsyfika ukrainskoho literaturnoho Metamodernizmu, „Suchasni literaturoznavchi studii”, 2023, no. 20, s. 30–58.
Hrebeniuk T., Svoboda v literaturi metamodernoho svitu: ukrainskyi vymir, „Visnyk Kharkivskoho natsionalnoho universytetu im. V.N. Karazina. Seriia: «Filolohiia»”, 2018, no. 78, s. 160–164.
Kebuladze V., Prysutnist: viina, [v:] Chornohuz Ya., „[dasein: oborona prysutnosti]”, Kyiv: Vikhola, 2023.
Kior N., Literaturna imaholohiia: vyvchennia obraziv inshykh etnokultur u natsionalnii literaturi, „Pytannia literaturoznavstva”, 2010, no. 79, s. 290–299.
Kozlovskyi I., Liudyna na perekhresti: rozdumy pro ekzystentsiinyi intelekt, Kyiv: Koleso zhyttia, 2024.
Kutsyi I., Imaholohiia yak stratehiia doslidzhennia tsyvilizatsiinykh obraziv v ukrainskii istoriohrafii, „Naukovi zapysky Ternopilskoho derzhavnoho pedahohichnoho universytetu im. V. Hnatiuka. Seriia: Istoriia”, 2014, no. 2, 1, s. 240–247.
Nitsshe F., Tak kazav Zaratustra, [v:] Tak kazav Zaratustra: Knyzhka dlia vsikh i ni dlia koho. Zhadannia vlady, per. A. Onyshko, P. Tarashchuk, Kyiv: Osnovy, 2003.
Ovsianytska H., Obrazy liubovi v poeziiakh viiskovykh (na materiali tvoriv Ya. Chornohuz y A. Dronia), [v:] Ukrainska literatura v prostori kultury i tsyvilizatsii: zbirnyk naukovykh prats studentiv, aspirantiv i molodykh vchenykh, red. N. Horbach, V. Nikolaienko, Zaporizhzhia: Zaporizkyi natsionalnyi universytet, 2025, s. 114–118.
Pavlenko I., Henderni proiektsii ukrainskykh pisen periodu rosiisko-ukrainskoi viiny, [v:] Literatura y istoriia: materialy Vseukrainskoi naukovoi konferentsii (14–15 lystopada 2024 r.), red. N. Horbach, V. Nikolaienko, I. Bakalenko ta in., Zaporizhzhia: Zaporizkyi natsionalnyi universytet, 2024, s. 279–282.
Pronkevych O., Mihel de Unamuno u vyhnanni: ekzystentsiino-khudozhnii vymir opratsiuvannia emihratsiinoi travmy, [v:] Literator-intelektual u mihratsiinykh protsesakh: vyklyky dlia pamiati ta identychnosti: monohrafiia, red. O. Pronkevych, Mykolaiv: Chornomorskyi natsionalnyi universytet im. Petra Mohyly, 2018, s. 120–144.
Shymchyshyn M., Rosiisko-ukrainska viina i struktura vidchuttia Metamodernizmu, „Suchasni literaturoznavchi studii”, 2022, no. 19, s. 57–62. DOI: https://doi.org/10.32589/2411-3883.19.2022.274081
Starsha Edda, per. V. Kryvonis, Kyiv: Vydavnytstvo Zhupanskoho, 2020.
Unamuno M., de, Myr u viini, per. B. Chuma, Lviv: Astroliabiia, 2019.
Yaspers K., Psykholohiia svitohliadiv, per. O Kysliuk, R. Ostapchuk, Kyiv: Yunivers, 2009.
Yermolenko V., Eros i Psykheia. Kokhannia i kultura v Yevropi, Lviv: Vydavnytstvo Staroho Leva, 2023.
Vermeulen T., Akker, van der, R., Notes on Metamodernism, „Journal of Aesthetics & Culture”, 2010, t. 2, s. 1–14. DOI: https://doi.org/10.3402/jac.v2i0.5677
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Hanna Owsianycka
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
- Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do Utworu oraz że nie są one ograniczone w zakresie objętym niniejszą Umową, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób.
- Autor udziela Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji na korzystanie z Utworu bez ograniczeń terytorialnych i przez czas nieokreślony na następujących polach eksploatacji:
2.1. wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy Utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
2.2. wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy Utworu;
2.3. publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;
2.4. włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;
2.5. wprowadzanie Utworu w postacie elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu, Intranetu, Extranetu lub innej sieci;
2.6. rozpowszechnianie Utworu w postaci elektronicznej w Internecie, Intranecie, Extranetu lub innej sieci, w pracy zbiorowej jak również samodzielnie;
2.7. udostępnianie Utworu w wersji elektronicznej w taki sposób, by każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, w szczególności za pośrednictwem Internetu, Intranetu, Extranetu lin innej sieci;
2.8. udostępnianie Utworu zgodnie z wzorcem licencji Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons. - Autor zezwala Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na:
3.1. nieodpłatne korzystanie i rozporządzanie prawami do opracowań Utworu i tymi opracowaniami.
3.2. wysyłanie metadanych Utworu oraz Utworu do komercyjnych i niekomercyjnych baz danych indeksujących czasopisma. - Autor upoważnia i zobowiązuje Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu do udzielania osobom trzecim dalszych licencji (sublicencji) do Utworu oraz do innych materiałów, w tym utworów zależnych lub opracowań zawierających lub powstałych w oparciu o Utwór, przy czym postanowienia takich sublicencji będą tożsame z wzorcem licencji Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons Tym samym uprawnia wszystkich zainteresowanych do korzystania z utworu wyłącznie w celach niekomercyjnych pod następującymi warunkami:
4.1. uznanie autorstwa czyli obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, doi) oraz samej licencji;
4.2. na tych samych warunkach, wolno rozpowszechniać utwory zależne jedynie na licencji identycznej to tej, na jakiej udostępniono utwór oryginalny. - Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu jest zobowiązany do:
5.1. udostępniania Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym bez ograniczeń technicznych;
5.2. poprawnego informowania osób, którym Utwór będzie udostępniany o udzielonych im sublicencjach w sposób umożliwiający odbiorcom zapoznanie się z nimi.
Pozostałe postanowienia
- Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).