Ключові слова
воєнна наративність
волонтерство
солдатки
гнів
страх
солідарність
дієздатність
Україна
російсько-українська війна
Як цитувати
Анотація
У статті досліджуються багатовимірні ролі українських жінок у контексті російсько-української війни, з особливим акцентом на їхню активну участь як на передовій, так і в цивільному тилу. Автор аналізує, як війна кидає виклик традиційним уявленням про жіночу роль, показуючи жінок не лише як жертв, а як солдаток, медикинь, волонтерок, журналісток і хроністок подій. Окрема увага приділяється емоційним реакціям жінок на війну – страху, гніву та рішучості – а також їхній ролі в мобілізації опору, формуванні солідарності та національної ідентичності. Українські жінки формують нову воєнну наративність, яка поєднує мужність, дієздатність і турботу про майбутнє своєї спільноти.
Посилання
Aleksijewicz S., Wojna nie ma w sobie nic z kobiety, przeł. J. Czech, Wołowiec: Czarne, 2015.
Amelina V., Istoriia odniiei peremohy, [w:] Vakulenko V., Ya peretvoriuius… Shchodennyk okupatsii. Vybrani virshi, Kharkiv: Vivat, 2024, s. 7–23.
Amelina V., Svidchennia, Lviv: Vydavnytstvo Staroho Leva, 2024.
An J., Wang T., Chen B., Oleksiyenko A., Lin Ch., Mental health of residents of Ukraine exposed to the Russia-Ukraine conflict, „JAMA Network Open” 2025, nr 8, https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2830228? DOI: https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2024.59318
Babkina K., Perezhyty teleport, [w:] 77 dniv liutoho. Ukraina mizh dvoma symvolichnymy datamy rosiiskoi ideolohii viiny, uporządk. M. Paplauskaite, Kyiv: Laboratoriia, 2023, s. 38–49.
Balachuk I., V Iziumi zakinchyly ekshumatsiiu – pidnialy 447 til, sered nykh bahato zhinok, ye dity, „Ukrainska pravda”, 23.09.2022, https://www.pravda.com.ua/news/2022/09/23/7368817/
Barsukova O., U Minoborony rozpovily, skilky zhinok sluzhat u ZSU stanom na 2024 rik, „Ukrainska pravda”, 8.03.2024, https://life.pravda.com.ua/society/skilki-zhinok-sluzhit-u-zsu-statistikaminoboroni-2024-300413/
Bartmiński J., Językowe podstawy obrazu świata, Lublin: Wdawnictwo UMCS, 2012.
Bezruk T., Yamy, [w:] 77 dniv liutoho. Ukraina mizh dvoma symvolichnymy datamy rosiiskoi ideolohii viiny, uporządk. M. Paplauskaite, Kyiv: Laboratoriia, 2023, s. 146–155.
Bierzanek R., Wojna a prawo międzynarodowe, Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1982.
Bondar H., 59-ta bryhada, de sluzhyt lehendarna „Ptashka”, otrymala bronovyk dlia zvilnennia Donechchyny, UNIAN, 1.10.2023, https://www.unian.ua/society/brigadi-v-yakiy-sluzhitlegendarna-ptashka-podaruvali-bronovaniy-avtomobil-12411333.html
Bruszewski M., Kozubel M., Szopa M., Wojna rosyjsko-ukraińska. Pierwsza faza, Warszawa: Bellona, 2023.
Bura D., Podobna Ye., Liutyi liutyi 2022. Svidchennia pro pershi dni vtorhnennia, Kharkiv: Folio, 2023.
Crang J.A., Sisters in arms: women in the British Armed Forces during the Second World War, Cambridge: Cambridge University Press, 2020. DOI: https://doi.org/10.1017/9781139004190
Dymarski M., To pierwsza wojna światowa przeobraziła sytuację społeczną kobiet, „Wszystko Co Najważniejsze” 12.02.2019, https://wszystkoconajwazniejsze.pl/prof-miroslaw-dymarski-kobieta-roku-1918/
Dziurdzińska N., Ołena Zełenska: żadna rodzina nie przygotowywała dziecka na wojnę, „Polska Agencja Prasowa”, 1.02.2024, https://www.pap.pl/aktualnosci/olena-zelenska-zadnarodzina-nie-przygotowywala-dziecka-na-wojne
Eurojust supports joint investigation team into alleged core international crimes in Ukraine, European Union Agency for Criminal Justice Cooperation, 31.01.2014, https://www.eurojust.europa.eu/news/eurojust-supports-joint-investigation-team-alleged-core-international-crimes-ukraine
Gordiejewa K., Zabierz moje cierpienie, tłum. A.L. Piotrowska, Katowice: Wydawnictwo Sonia Draga, 2024.
Hoffmann S., Thoughts on fear in global society, „Social Research: An International Quarterly”, 2004, t. 71, nr 4, s. 1023–1036. DOI: https://doi.org/10.1353/sor.2004.0043
Jessa J., Wiktoria zginęła, wykonując swoją pracę. Rosja oddała ciało ukraińskiej dziennikarki bez części organów, „Gazeta Wyborcza”, 30.04.2025, https://wyborcza.pl/7,75399,31898732,wiktoria-zginela-wykonujac-swoja-prace-rosja-oddala-cialo.html
Kiec I., Jamrożek J., Wiktor Bater. Wesoły rajski ptak, Warszawa: Marginesy, 2022.
Kilkist’ zhinok v armii na pochatok sichnia 2024 roku stanovyla maizhe 70 tysiach – Nataliia Kalmykova, Ministerstvo Oborony Ukrainy, 1.05.2024, https://mod.gov.ua/news/kilkist-zhinok-v-armii
Kisza S., Histeria sztuki. Niemy krzyk obrazów, Kraków: Znak, 2024.
Kobiety a konflikty zbrojne, Ośrodek Informacji ONZ w Warszawie, maj 2004, https://www.unic.un.org.pl/rozbrojenie/kobiety-konflikty_zbrojne.php
Kozliuk S., Musaieva S., Horpinchenko A., Proiekt „Viktoriia”. Istoriia polonu ta katuvan’, shcho perezhyla zhurnalistka Roshchyna y tysiachi uviaznenykh Rosiieiu ukraintsiv, „Detektor media”, 29.04.2025, https://detector.media/community/article/240419/2025-04-29-proiektviktoriya-istoriya-polonu-ta-katuvan-shcho-perezhyla-zhurnalistka-roshchyna-y-tysyachiuvyaznenykh-rosiieyu-ukraintsiv/
Krippendorff K., Content analysis: An introduction to its methodology, Thousand Oaks: Sage Publications, 2019. DOI: https://doi.org/10.4135/9781071878781
Kryvachuk L., The influence of political processes and the war in Ukraine on the formation of Generation Alpha and the iGeneration (Z): Defining specific features, „Nowa Polityka Wschodnia”, 2022, nr 2, s. 66–89.
LeDoux J.E., Mózg emocjonalny: tajemnicze podstawy życia emocjonalnego, tłum. Andrzej Jankowski, Poznań: Media Rodzina, 2000.
Littell J., d’Agata A., Kłopotliwe miejsce, tłum. J. Giszczak, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2025.
Liubka A., Kraina molodykh vdiv, [w:] Liubka A., Viina z tylnoho boku, Chernivtsi: Merydian Chernovits, 2024, s. 239–242.
Maciejewski J., Wojna. Reportaż z Ukrainy, Kraków: Biały Kruk, 2022.
Maksymenko O., Na varti mizh zhyttiam i smertiu. Istorii medykiv Maidanu, Natsionalnyi memorialnyi kompleks Heoriv Nebesnoi sotni – Muzei Revoliutsii hidnosti, 21.06.2020, https://www.maidanmuseum.org/uk/node/1090
My „Hell” in Russian Captivity, YouTube, 15.09.2022, https://www.youtube.com/watch?v=7MbGOFOTt-E&t=2122s
Nowacki A., Wizerunek matki w twórczości Mykoły Chwylowego – tradycja czy nowatorstwo?, [w:] Wielkie tematy kultury w literaturach słowiańskich, red. I. Malej, Z. Tarajło-Lipowska, t. VI, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s. 181–189.
Nowak W., O gniewie. Z filozofii emocji, „Tarnowskie Studia Teologiczne”, 2019, nr 2, s. 67–80. DOI: https://doi.org/10.15633/tst.38202
Nowicka E., Świat człowieka – świat kultury, Warszawa: Wydawnictwo PWN, 2004.
Olbrycht P., Chmura P., Serwata K., Bezpieczeństwo i udział dzieci w działaniach militarnych po II wojnie światowej, „Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego”, 2019, t. 13, nr 2, s. 217–230.
Omelianchuk O., Khipo i komanda, [w:] 77 dniv liutoho. Ukraina mizh dvoma symvolichnymy datamy rosiiskoi ideolohii viiny, uporządk. M. Paplauskaite, Kyiv: Laboratoriia, 2023, s. 122–128.
Palace M., Zamazhii O., Terbeck S., Bokszczanin A., Berezovski T., Gurbisz D., Szwejka L., Mapping the factors behind ongoing war stress in Ukraine-based young civilian adults, „Applied Psychology: Health and Well-Being” 2024, t. 16, nr 3: War in Europe, again? Adversity, coping, and resilience, s. 868–885. DOI: https://doi.org/10.1111/aphw.12493
Paplauskaite M., Potiah prybuvaie za rozkladom. Istorii liudei i zaliznytsi, Kyiv: Laboratotiia, 2024.
Phillips S.D., Martsenyuk T., Women’s agency and resistance in Russia’s war on Ukraine: From victim of the war to prominent force, „Women’s Studies International Forum”, 2023, nr 98, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0277539523000584?via%3Dihub DOI: https://doi.org/10.1016/j.wsif.2023.102731
Pokatis V., Nezlamni. Knyzhka pro sprotyv ukrainskykh zhinok u viini z rosiiskymy zaharbnykamy, Kyiv: Yakaboo Publishing, 2023.
Ponad 5500 zhinok sohodni sluzhat na peredovii – Serhii Melnyk, Ministerstvo Oborony Ukrainy, 8.03.2025, https://mod.gov.ua/news/ponad-5-500-zhinok-sogodni-sluzhat-na-peredovijsergij-melnik
Popularny słownik języka polskiego, Poznań: Ibis, 2009.
Racewicz J., To nie kraj, to ludzie. Historie zebrane na granicy, Warszawa: Purple Book, 2022.
Rozliczenie Rosji za zbrodnie wojenne, Komisja Europejska, 5.01.2024, https://commission.europa.eu/topics/eu-solidarity-ukraine/holding-russia-accountable_pl
Rzeżutka-Wróblewska W., Wojna największe krzywdy wyrządza kobietom, „Salam Lab”, 12.03.2022, https://salamlab.pl/pl/wojna-najwieksze-krzywdy-wyrzadza-kobietom/
Smahina A., Zakhyshchaiut, likuiut ta riatuiut: istorii zhinok, shcho nablyzhaiut peremohu Ukrainy, „Rubryka. Vse po polytsiakh”, 8.03.2023, https://rubryka.com/article/nablyzhayut-peremogu-ukrayiny/
Stelingowska B., „Wojna nie ma w sobie nic z kobiety”. Wokół reportażu Swietłany Aleksijewicz, „Doctrina. Studia Społeczno-Polityczne”, 2017, nr 14, s. 249–270.
Strykowska M., Psychologiczne mechanizmy zawodowego funkcjonowania kobiet, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 1992.
Sukhorukova N., #Mariupol, #Nadiia, Kyiv: Laboratoriia, 2023.
Ślęzak E., Przemiany w rolach społecznych kobiet i mężczyzn, „Prace Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Częstochowie”, 2003, nr 10, s. 197–198.
Wojna i pokój. Ukraińska tragedia, rosyjskie zbrodnie, polska pomoc, Warszawa: Agora, 2022.
Ліцензія
Авторське право (c) 2025 Albert Nowacki
Ця робота ліцензується відповідно до Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
- Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do Utworu oraz że nie są one ograniczone w zakresie objętym niniejszą Umową, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób.
- Autor udziela Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji na korzystanie z Utworu bez ograniczeń terytorialnych i przez czas nieokreślony na następujących polach eksploatacji:
2.1. wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy Utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
2.2. wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy Utworu;
2.3. publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;
2.4. włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;
2.5. wprowadzanie Utworu w postacie elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu, Intranetu, Extranetu lub innej sieci;
2.6. rozpowszechnianie Utworu w postaci elektronicznej w Internecie, Intranecie, Extranetu lub innej sieci, w pracy zbiorowej jak również samodzielnie;
2.7. udostępnianie Utworu w wersji elektronicznej w taki sposób, by każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, w szczególności za pośrednictwem Internetu, Intranetu, Extranetu lin innej sieci;
2.8. udostępnianie Utworu zgodnie z wzorcem licencji Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons. - Autor zezwala Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na:
3.1. nieodpłatne korzystanie i rozporządzanie prawami do opracowań Utworu i tymi opracowaniami.
3.2. wysyłanie metadanych Utworu oraz Utworu do komercyjnych i niekomercyjnych baz danych indeksujących czasopisma. - Autor upoważnia i zobowiązuje Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu do udzielania osobom trzecim dalszych licencji (sublicencji) do Utworu oraz do innych materiałów, w tym utworów zależnych lub opracowań zawierających lub powstałych w oparciu o Utwór, przy czym postanowienia takich sublicencji będą tożsame z wzorcem licencji Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons Tym samym uprawnia wszystkich zainteresowanych do korzystania z utworu wyłącznie w celach niekomercyjnych pod następującymi warunkami:
4.1. uznanie autorstwa czyli obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, doi) oraz samej licencji;
4.2. na tych samych warunkach, wolno rozpowszechniać utwory zależne jedynie na licencji identycznej to tej, na jakiej udostępniono utwór oryginalny. - Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu jest zobowiązany do:
5.1. udostępniania Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym bez ograniczeń technicznych;
5.2. poprawnego informowania osób, którym Utwór będzie udostępniany o udzielonych im sublicencjach w sposób umożliwiający odbiorcom zapoznanie się z nimi.
Pozostałe postanowienia
- Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).