Rok 1989 – wokół pojęcia modernizmu

Main Article Content

Wojciech Włodarczyk

Abstrakt

The author argues that the significance of the year 1989 for Polish art was not determined by political changes, but by the rise of postmodernism. Until that moment, the term “modernism” usually referred in academic art history to Polish art at the turn of the 20th century. The concept of postmodernism brought to the Polish language a new meaning of modernism as simply modern art, and more precisely, as modern art defined by Clement Greenberg. That change made it necessary to draw a new map of concepts referring to modern Polish art, most often defined before by the concept of the avant-garde. In Mieczysław Porębski’s essay “Two Programs” [Dwa programy] (1949), and then, since the late 1960s, in Andrzej Turowski’s publications, the concept of the avant-garde was acknowledged as basic for understanding twentieth-century Polish art. The significance of the concept of the avant-garde in reference to the art of the past century in Poland changed after the publication of Piotr Piotrowski’s book of 1999, Meanings of Modernism [Znaczenia modernizmu]. Piotrowski challenged in it the key role of that concept – e.g., Władysław Strzemiński and Henryk Stażewski, usually called avant-gardists before, were considered by him modernists – in favor of a new term, “critical art,” referring to the developments in the 1990. In fact, critical art continued the political heritage of the avant-garde as the radical art of resistance. The author believes that such a set of terms and their meanings imposes on the concept of the avant-garde some limits, as well as suggests that scholars and critics use them rather inconsistently. He argues that concepts should not be treated as just label terms, but they must refer to deeper significance of tendencies in art. He mentions Elżbieta Grabska’s term “realism,” also present in the tradition of studies on modern Polish art, and concludes with a postulate of urgent revision of the relevant vocabulary of Polish art history.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Dział
PRZEŁOMY: HISTORIE HISTORII SZTUKI W POLSCE I EUROPIE

Bibliografia

    Bal M., Wędrujące pojęcia w naukach humanistycznych, tłum. M. Bucholc, Warszawa
    2012
    Borowski W., Pseudoawangarda, „Kultura” 1975, 12
    Bryl M., Suwerenność dyscypliny. Polemiczna historia historii sztuki od 1970 roku,
    Poznań 2008
    Bürger P., Teoria awangardy, Kraków 2005
    Domańska E., Jakiej metodologii potrzebuje współczesna humanistyka?, „Teksty
    Drugie” 2010, 1–2
    Foster H., O idei sztuki politycznej, tłum. E. Mikina, „Magazyn Sztuki” 1994, 4
    Giżycki M., Postmodernizm – kultura wyczerpania?, Warszawa 1988
    Grabska E., „Moderne” i straż przednia. Apollinaire wśród krytyków i artystów 1900–
    1918, Kraków 2003
    Groys B., Stalin jako totalne dzieło sztuki, tłum. P. Kozak, Warszawa 2010
    Jencks Ch., Architektura postmodernistyczna, Warszawa 1987
    Juszczak W., Teksty o malarzach. Antologia polskiej krytyki artystycznej 1890–1918,
    Ossolineum 1976
    Kluszczyński R., Awangarda – rozważania teoretyczne, Łódź 1997
    Koselleck R., Dzieje pojęć. Studia z semantyki i pragmatyki języka społeczno-politycznego,
    tłum. J. Merecki, W. Kunicki, Warszawa 2011
    Malarstwo polskie, Modernizm, opr. W. Juszczak, M. Liczbińska, Warszawa 1977
    Markowska A., Definiowanie sztuki – objaśnianie świata. O pojmowaniu sztuki
    w PRL-u, Katowice 2003
    Morawski S., Na zakręcie od sztuki do po-sztuki, Kraków 1985
    Odkrywanie modernizmu, red. R. Nycz, Kraków 1998
    Olszewski A., Nowa forma w architekturze polskiej 1900–1925. Teoria i praktyka,
    Wrocław 1967
    Orska J., Przełom awangardowy w dwudziestowiecznym modernizmie w Polsce,
    Kraków 2004
    Piotrowski P., Znaczenia modernizmu. W stronę historii sztuki polskiej po 1945 roku,
    Dom Wydawniczy Rebis, 1999
    Piotrowski P., Awangarda w cieniu Jałty. Sztuka w Europie Środkowo-Wschodniej
    w latach 1945–1989, Dom Wydawniczy Rebis, 2005
    Piotrowski P., O horyzontalnej historii sztuki, „Artium Quaestiones” 2009, 20
    Piotrowski P., Globalne ujęcie sztuki Europy Wschodniej, Dom Wydawniczy Rebis,
    2018
    Porębski M., Dwa programy (z problematyki formalizmu w plastyce polskiej dwudziestolecia
    międzywojennego), „Materiały do Studiów i Dyskusji z Zakresu Teorii i Historii
    Sztuki, Krytyki Artystycznej oraz Metodologii Badań nad Sztuką” 1950, 1
    Przybylski R., Klasycyzm, czyli prawdziwy koniec Królestwa Polskiego, Gdańsk 1996
    Sławiński J., Koncepcja języka poetyckiego awangardy krakowskiej, Ossolineum,
    1965
    Spychalski M., Na straży awangardy, „Odra” 2014, 4
    Sztuka polska po 1945 roku. Materiały sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki,
    Warszawa, listopad 1984, Warszawa 1987
    Turowski A., W kręgu konstruktywizmu, Warszawa 1979
    Turowski A., Konstruktywizm polski. Próba rekonstrukcji nurtu (1921–1934), Ossolineum,
    1981
    Turowski A., Wielka utopia awangardy: artystyczne i społeczne utopie w sztuce rosyjskiej
    1910–1930, Warszawa 1990
    Turowski A., Awangardowe marginesy, Warszawa 1998
    Turowski A., Budowniczowie świata. Z dziejów radykalnego modernizmu w sztuce
    polskiej, Kraków 2000
    Turowski A., Parowóz dziejów, Warszawa 2012
    Włodarczyk W., Socrealizm. Sztuka polska w latach 1950–1954, Paryż 1986
    Włodarczyk W., Kiedy zaczęło się „dzisiaj”? O źródłach sztuki polskiej lat dziewięćdziesiątych,
    w: Sztuka dzisiaj, red. M. Poprzęcka, Warszawa 2002
    Włodarczyk W., Pięć lat, w: Zaraz po wojnie, red. J. Kordjak i A. Szewczyk, Warszawa
    2015
    Włodarczyk W., Artysta nowoczesny jako t.w., „Miejsce. Studia nad sztuką i architekturą
    XX i XXI wieku” 2015, 1
    Wybory i ryzyka awangardy. Studia z teorii awangardy, red. U. Czartoryska i R.W. Kluszczyński,
    Warszawa–Łódź 1985