Design jako próba przywrócenia kanonu? Pojęcia, metody i dyskursy a niemieckie i śląskie wzornictwo pierwszej połowy XX wieku
PDF

Słowa kluczowe

design
crafts
Silesia
Modernism
Canon

Jak cytować

Stanicka-Brzezicka, K. (2021). Design jako próba przywrócenia kanonu? Pojęcia, metody i dyskursy a niemieckie i śląskie wzornictwo pierwszej połowy XX wieku. Artium Quaestiones, (32), 37–66. https://doi.org/10.14746/aq.2021.32.2

Abstrakt

In the article, the concept of canon is related to the process that has been defined as the transition from applied art to design. The thesis is then put forward that this processcan be seen as the canonisation of products intended for mass production. The above statement suggests that a (qualitative?) change has taken place between designing and producing artistic and also utilitarian objects and the phenomenon called design. However, an answer to this problem first requires a clarification of terms. If we understand design and production historically in the context of the transition from handicraft to machine production, i.e. within the narrative socio-economic history, and if we place design in the ontology of visual culture, its pictorial representations and materiality, we will see a shift of focus to aesthetic values, related to form and materiality, and thus canonisation – the establishment of icons (of design). The canon will in this sense be a defence against aesthetic relativism. Escaping into the canon is art history’s way of dealing with the social, economic and knowledge and technology arts was included in the research on searching for connections with Bauhaus as an exemplification of the canon. Design as historically understood industrial design and design as a creative activity, as the energy needed to produce a canonical utilitarian object, i.e. one whose aesthetic or artistic value will go far beyond utilitarian, form the framework in the text for methodological discussion, reflections on defining concepts and critical analysis of scientific discourses and their possible junctures. transfer issues that are indispensable in the study of crafts, arts and craft and design. The history of art (but also popular culture!) has canonised many works and phenomena. One example is the Bauhaus, widely seen as the canon of 20th-century design, although Gropius himself defined its purpose in the words: “das ziel des bauhauses ist eben kein ‘stil’, kein system, dogma oder kanon [...]”. Similar phenomena took place concerning the design of the first half of the 20th century from the Lower Silesia area: the slogan “Breslauer Moderne” referred, in part, to the Werkbund exhibition in 1929 (WuWA), and the activity of the Wrocław Academy in the field of applied arts was included in the research on searching for connections with Bauhaus as an exemplification of the canon. Design as historically understood industrial design and design as a creative activity, as the energy needed to produce a canonical utilitarian object, i.e. one whose aesthetic or artistic value will go far beyond utilitarian, form the framework in the text for methodological discussion, reflections on defining concepts and critical analysis of scientific discourses and their possible junctures.

https://doi.org/10.14746/aq.2021.32.2
PDF

Bibliografia

Academies, Museums and Canons of Art, red. G. Perry, C. Cunningham, New Haven–London 1999

Adolf E., Schaffende Hände des Kirchengoldschmiedes, Neurode 1937

Allerlei Messneuheiten, „Die Schaulade deutscher Wert- und Kunstarbeit” 1931, 7, z. 11/12, s. 731

AP Wrocław, Rejencja Wrocławska, Sygn. 10782, Bericht der Porzellanfabrik Königszelt 1935/36

Art History. The Key-Concepts, red. J. Harris, London–New York 2006

Ausstellung deutsche Wertarbeit, 31. Oktober – 12. Dezember 1943, Kunstgewerbemuseum Zürich

Barnstone D.A., Beyond the Bauhaus. Cultural Modernity in Breslau, 1918–33, University of Michigan Press 2016

Bennett T., Joyce P., Material powers: cultural studies, history and the material turn, London 2010

Bensch J., Ideologien und Design. Über die gesellschaftlichen Einflüsse der Produktgestaltung,

Belegarbeit Designtheorie II, Hochschule für Kunst und Design Burg Giebichenstein, Halle (Saale) 2004

Bober-Tubaj A., Historia zakładu i rodziny Reinhold, w: Ceramika Bolesławiecka z wytwórni Reinholda / Bunzlauer Keramik aus dem Hause Reinhold, kat. wyst.

„Od rzemiosła do sztuki – ceramika bolesławiecka z wytwórni Reinholda”, Muzeum Ceramiki w Bolesławcu 11.10.–07.12.2008, Schlesisches Museum zu Görlitz

04.–26.07.2009, 2008, s. 23–53

Bolesławiecka ceramika na drodze do nowoczesności. Wybrane aspekty działalności Zawodowej Szkoły Ceramicznej w latach 1897–1945 = Bunzlauer Keramik auf dem Weg zur Moderne. Ausgewählte Aspekte der Tätigkeit der Bunzlauer Keramischen Schule in den Jahren 1897–1945, kat. Wyst. Muzeum Ceramiki w Bolesławcu, Schlesisches Museum zu Görlitz, red. A. Bober-Tubaj, M. Bauer, Bolesławiec-Jelenia Góra 2013

Bradbury D., Design der Moderne von 1920 bis 1950, Prestel 2018

Bröhan K.H., Kunst der 20er und 30er Jahre, Sammlung Karl H. Bröhan Berlin, t. III:

Gemälde, Skulpturen, Kunsthandwerk, Industriedesign, Berlin 1985

Bryl M., New art history: nauka, polityka, obyczaj, „Artium Quaestiones” 1995, 7, s. 185–218

Bürdek B.E., Design. Geschichte, Theorie und Praxis der Produktionsgestaltung, Köln 1991

Das Keramische Institut der Technischen Hochschule Breslau [Sonderdruck aus „Keramos“] 1931, 10, s. 613–618

Design, w: Texte zur Geschichte und Theorie, red. G. Breuer, P. Eisele, Reclam 2018, s. 8

Dressler W., Glasschliff im Riesengebirge, „Die Schaulade deutscher Wert- Kunstarbeit” 1925, 1, 11, s. 621–626

Frank H., Ein Bauhaus vor dem Bauhaus. Die Ausbildungsreform an der Kgl. Kunstund Kunstgewerbeschule in Breslau, „Die Bauwelt” 1983, 42 (74. Jg., 4. November), s. 1640–1658

Gebrauchsgläser bester Qualität, „Die Schaulade deutscher Wert- Kunstarbeit” 1931, 7, 3/4, s. 201–202

Glaserzeugung und Glasveredelung in der Grafschaft Glatz, w: J. Fogger, Beiträge zur Wirtschaftskunde des Grafschaft Glatz, oprac. Zentrale der Grafschaft Glatzer 1952, s. 122-173

Gombrich E.H., Bell Q., Canons and Values in the Visual Arts: A Correspondence, „Critical Inquiry” 1976, 2, 3, s. 395–410

Gropius W., Vorschläge zur Gründung einer Lehranstalt als künstlerische Beratungsstelle für Industrie, Gewerbe und Handwerk, Januar 1916

Hennig A., Qualität der Form – deutsche Kultur, „Die Schaulade” 1933, 9, s. 186n

Henze W., Kunst und Technik, „Die Schaulade deutscher Wert- und Kunstarbeit” 1926, 2, Sonderheft Herbstmesse, s. 525–536

Hüter K.H., Das Bauhaus in Weimar. Studie zur gesellschaftspolitischen Geschichte einer deutschen Kunstschule, Berlin 1982

Hüter K.H., Vom Gesamtkunstwerk zur totalen Architektur. Synthesekonzeptionen bei Gropius und dem Bauhaus, „Wissenschaftliche Zeitschrift” Hochschule für Architektur und Bauwesen Weimar 1976, 23, s. 507–514, dostępny w internecie: <http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:gbv:wim2-20111215-8647> [dostęp: 12 czerwca 2018].

Kavčáková A., Josef Vinecký (1882–1949). Osobnost sochaře v kontextu evropské avantgardy 20. století, Olomouc 2009

Kemp W., Disegno. Beiträge zur Geschichte des Begriffs zwischen 1547 und 1607, „Marburger Jahrbuch für Kunstwissenschaft” 1974, 19, s. 219–240

Königszelt-Porzellan, „Die Schaulade deutscher Wert- und Kunstarbeit” 1929, 5, 9, s. 137

Kozina I., Ikony dizajnu w województwie śląskim, Katowice 2013

Kozina I., Polski Design, Warszawa 2015

Kozina I., Rękodzielnik kontra projektant przemysłowy. Gildie i warsztaty z przełomu wieków XIX i XX jako argument w sporze o nowoczesny dizajn, „Formy” 2020, 5, dostępny w internecie: <https://formy.xyz/artykul/rekodzielnik-kontra-projektant-przemyslowy-gildie-i-warsztaty-z-przelomu-wiekow-xix-i-xx-jako-argument-w-sporze-o-nowoczesny-dizajn/>[dostęp: 29 kwietnia 2021]

Lemor R., Kügler M., Silber aus Schlesien/Srebro ze Śląska, 1871–1945, kat. wyst. Schlesisches Museum zu Görlitz, Görlitz 2010

Lexikon Kunstwissenschaft. Hundert Grundbegriffe, red. S. Jordan, J. Müller, Stuttgart 2012

Locher H., “[Kanon] Kunstwissenschaft”, w: Handbuch Kanon und Wertung, red. G. Rippl, S. Winko, Stuttgart 2013, s. 364–370

Locher H., The Idea of Cultural Heritage and the Canon of Art, w: Kunstiteaduslikke Uurimusi. Studies on Art and Architecture / Studien für Kunstwissenschaft 2014, 23, 3–4, Special Issue: Debating German Heritage: Art History and Nationalism during the Long Nineteenth Century, red. K. Jõekalda, K. Kodres, Tallinn 2014, s. 20–35

Lotz W., Kunsthandwerk und Kunstindustrie, „Deutsche Kunst und Dekoration: illustr. Monatshefte für moderne Malerei, Plastik, Architektur, Wohnungskunst u. künstlerisches Frauen-Arbeiten” 1924–1925, 55, s. 73

Maciuika J., Before the Bauhaus. Architecture, Politics, and the German State, 1890–1920, New York 2005

Mareis C., Design als Wissenskultur: Interferenzen zwischen Design- und Wissensdiskursen seit 1960, Berlin 2011

Meuer B., Vinçon H., Industrielle Ästhetik. Zur Geschichte und Theorie der Gestaltung, Werkbund-Archiv t. 9, Anabas-Verlag 1983

Nerdinger W., Das Bauhaus – Werkstatt der Moderne, München 2018

Odrzywolski S., Zabytki przemysłu artystycznego w Polsce, Kraków 1891

Oniszczuk-Awiżeń K., Historia szklarstwa Ziemi Kłodzkiej, w: Współczesne kłodzkie szkło artystyczne na tle tradycji szklarstwa Ziemi Kłodzkiej, Muzeum Ziemi Kłodzkiej, Kłodzko 1997, s. 35

Oswalt P., Marke Bauhaus 1919–2019. Der Sieg der ikonischen Form über den Gebrauch, Zürich 2020

Partisan Canons, red. A. Brzyski, Durham–London 2007

Pollock G., Differencing the Canon: Feminist Desire and the Writing of Art’s Histories, London 1999

Read H., Sztuka a przemysł. Zasady wzornictwa przemysłowego, Warszawa 1964 (pierwsze, angielskie wydanie 1934)

Ristow I., Artur Hennig (1880–1959). Das gestalterische Werk und die Lehrtätigkeit an der Staatlichen Keramischen Fachschule Bunzlau, Weimar 1999

Ristow I., Die Staatliche Keramische Fachschule in Bunzlau und die Bunzlauer Betriebe. Avantgarde und Töpfertradition, w: Revolution der Muster. Spritzdekor-Keramik um 1930, red. J.F. Figiel, B. Adler, publikacja towarzysząca wystawie

„Revolution der Muster. Spritzdekor-Keramik um 1930”, Badisches Landesmuseum Karlsruhe, 27. Januar – 9. Juli 2006, Karlsruhe 2006, s. 37–45

Rohkrämer T., Eine andere Moderne? Zivilisationskritik, Natur und Technik in Deutschland, 1880–1933, Paderborn 1999

Ryschowski E., Das Wohnhaus als Einheit, „Innendekoration” 1929, 40, s. 400–416

Schellenberg A., Das schlesische Kunstglas, „Die Schaulade deutscher Wert- Kunstarbeit” 1925, 1, 9, s. 511–520

Schmidt-Lamberg H., Die kulturellen Aufgaben der Porzellan- und Glasindustrie, „Keramische Rundschau. Fachzeitschrift für die Porzellan-, Steinzeug-, Steingut-,Glas und Emailindustrie” 1925, 33, 34, s. 549–550

Schmidt-Stein G., Schlesisches Porzellan vor 1945. Ein Beitrag zur Geschichte der deutschen Porzellanindustrie und zur schlesischen Landeskunde sowie ein Handbuch für Sammler, Würzburg 1996

Selle G., Ideologie und Utopie des Designs. Zur gesellschaftlichen Theorie der industriellen Formgebung, Köln 1973

Strauß K., Moderne Schlesische Keramik, „Kunst und Kunstgewerbe. Blätter zur Förderung Deutscher Wertarbeit” 1925, 6, 1, s. 113–118

Stwórcze ręce. Sztuka metalu doby modernizmu we Wrocławiu, Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Wrocław 2015

Szczepkowska-Naliwajek K., Dzieje badań nad dawnym rzemiosłem artystycznym w Polsce 1800–1939, Toruń 2005, Kapitel I: Terminologia i klasyfikacja, s. 9–21

Świeykowski E., Zabytki dawnego polskiego przemysłu artystycznego, katalog I wystawy Towarzystwa „Polska Sztuka Stosowana” w Muzeum Narodowym, Kraków 1902

The New Art History, red. A.L. Rees, F. Borzello, London 1986

Tielsch-Porzellan, „Die Schaulade deutscher Wert- Kunstarbeit” 1928, 4, 11, s. 577–579

Umbach M., Hüppauf B.R., Vernacular Modernism: Heimat, Globalization, and the Built Environment, Stanford University Press 2005

Wilczek P., Kanon jako problem kultury współczesnej, „Postscriptum” 2004–2005, 48–49 (2–1), s. 72–82, dostępny w internecie: <https://www.bazhum.muzhp.pl/media/files/Postscriptum/Postscriptum-r2004_2005-t-n2_1(48_49)/Postscriptum-r2004_2005-t-n2_1(48_49)-s72-82/Postscriptum-r2004_2005-t-n2_1(48_49)-s72-82.pdf> [dostęp: 5 stycznia 2021]

Żelasko S., Huta Josephine. Secesja, Art Deco, Modernizm 1900–1950, Passau 2009, s. 38n

Prawo autorskie regulowane jest oświadczeniem autora przygotowanym przez Wydawnictwo Naukowe UAM a od nr XXVIII także umową licencyjną na publikację online zawartą pomiędzy Autorem i Uniwersytetem im. Adama Mickiewicza. Autorzy ponoszą odpowiedzialność za oryginalność zamieszczanego materiału tekstowego oraz regulację praw autorskich dotyczących materiałów ilustracyjnych. W przypadku, gdy materiały pochodzą od redakcji - odpowiedzialność ponosi redakcja czasopisma.

Ten utwór dostepny jest  na  licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.Licencja Creative Commons

Pobrania

Brak dostępnych danych do wyświetlenia.