Socrealizm od środka. Design, sztuka wnętrza i modernizacja

Main Article Content

Aleksandra Sumorok

Abstrakt

The article focuses on interior design from the first half of the 1950s. The interior spaces realized at that time in Poland elude unambiguous classifications, both in terms of formal and ideological aspects. I propose to look at the interiors from this time not in terms of style (difficult, complex, hybrid), but in a broader sense, as a political, socio-cultural phenomenon. The interiors were supposed to favor social modernization (assumed in the communist project), especially the idea of promotion and changing class habitus. They precisely modeled new forms of social life (cultural spaces), as well as family life, as they defined the way of eating, “being” (gastronomic interiors), spending free time and holidays. The leap into modernity was particularly noticeable in the architecture and interiors with which everyone interacted on a daily basis. Indicating the participation of interiors in the multifaceted modernization process can make us realize the complexity of the post-war reality, including the interior design from the first half of the 1950s, which was related to many spheres of social and cultural life.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Sumorok, A. (2021). Socrealizm od środka. Design, sztuka wnętrza i modernizacja. Artium Quaestiones, (32), 187-227. https://doi.org/10.14746/aq.2021.32.8
Dział
HISTORIA I TEORIA DESIGNU
Biogram autora

Aleksandra Sumorok, Akademia Sztuk Pięknych w Łodzi

Art historian, Ph.D., graduated of the University of Lodz, PhD in the Faculty of Architecture, Wrocław University of Technology; currently assistant professor at the Academy of Fine Arts in Łódź. Focuses her research on Polish architecture and design from the 20th century, with particular emphasis on the period of socialist realism. Author of the monograph Architecture and urban planning of Łódź in the period of socialist realism, co-editor (with T. Załuski) of the book Socrealizmy i modernizacje, and author of articles on the complex issues of Polish architecture in the 1940s and 1950s, published in Polish and foreign magazines and annals. She completed a research grant from the National Science Center in the years 1949–1956 devoted to the subject of Polish interiors. The monographs: Socialist realism and socialist realisms. Interior design in Poland 1949–1956 and Socialist realism from the inside. Architecture of representative interiors (1949–1956) (in preparation for print).

Bibliografia

  1. Artwińska A., Komunistyczne auto/biografie. Oni Teresy Torańskiej w perspektywie współczesnych paradygmatów rozumienia przeszłości, w: Komunizm, idee,
  2. praktyki 1944–1989, red. K. Chmielewska, A. Mrozik, G. Wołowiec, Warszawa 2018, s. 347–376
  3. Banaszewska A., Wnętrza na Starym Mieście, „Architektura” 1953, 9, s. 227–230
  4. Boym S., Common Places: Mythologies of Everyday Life in Russia, Cambridge MA 1994
  5. Brzostek B., PRL na widelcu, Warszawa 2010
  6. Brzostek B., Robotnicy Warszawy. Konflikty codzienne (1950–1954), Warszawa 2002
  7. Chmielewska K., Uprawomocnienie komunizmu. Budować i tworzyć, w: Komunizm, idee, praktyki 1944–1989, red. K. Chmielewska, A. Mrozik, G. Wołowiec, Warszawa 2018, s. 25–64
  8. Clark K., Socialist Realism and the Sacralization of Space, w: The Landscape of Stalinism. The Art and Ideology of Soviet Space, red. E. Dobrenko, E. Naiman, Seattle 2003, s. 3–18
  9. Clark K., The ‘New Moscow’ and the New ‘Happiness’. Architecture as a Nodal Point in the Stalinist System of Value, w: Petrified utopia. Happiness Soviet Style, red. M. Balina, E. Dobrenko, Anthem Press 2009, s. 189–200
  10. Crowley D., Warsaw Interiors: The Public Life of Private Spaces, 1949–65, w: Socialist Spaces: Sites of Everyday Life in the Eastern Bloc, red. D. Crowley, S.E. Reid, Berg Publishers, 2002, s. 181–206
  11. Crowley D., Warsaw’s Shops, Stalinism and the Thaw, w: Style and Socialism. Modernity and Material Culture in Post-War Eastern Europe, red. D. Crowley, S.E. Reid, Berg Publishers, 2000, s. 25–47
  12. Czapelski M., Bohdan Pniewski – warszawski architekt XX wieku, Warszawa 2008
  13. Czas debat: antologia krytyki artystycznej z lat 1945–1954. Wektory geografii artystycznej, reinterpretacje tradycji, sylwetki, oprac. A. Pietrasik, P. Słodkowski, t. 3, Warszawa 2016, s. 13
  14. Czerniewska K., Gaber i Pani Fantazja. Surrealizm stosowany, Warszawa 2011
  15. Czubaj M., Włos Johna Lennona. Religijność i popkultura, w: Kicz w kulturze, red. M. Fiderkiewicz, Katowice 2006, s. 39–52
  16. Domy społeczne w Warszawie. Zebranie dyskusyjne Komisji Krytyki Oddziału Warszawskiego SARP, oprac. A. Kotarbiński, „Architektura” 1952, 6, s. 145–156
  17. Dziubicka B., Kino Leningrad w Gdańsku, „Porta Aurea” 2010, 9, s. 226–244
  18. Fitzpatrick S., Życie codzienne pod rządami Stalina. Rosja radziecka w latach trzydziestych XX wieku, przeł. J. Gilewicz, Kraków 2015
  19. Giergoń P., Mozaika warszawska. Przewodnik po plastyce w architekturze stolicy 1945–1989, Warszawa 2014
  20. Głuszczenko I., Sowiety od kuchni. Mikojan i radziecka gastronomia, tłum. M. Przybylski, Warszawa 2012
  21. Goldzamt E., Zagadnienie realizmu socjalistycznego w architekturze, w: O polską architekturę socjalistyczną. Materiały z Krajowej Partyjnej Narady Architektów odbytej w dniu 20-21.VI.1949 roku w Warszawie, oprac. J. Minorski, Warszawa 1951
  22. Huml I., Artystyczne curriculum Olgierda Szlekysa, w: Olgierd Szlekys. Wnętrza, meble, malarstwo, Warszawa 1982, s. 5–18
  23. Huml I., Ceramika Bolesława Książka, „Projekt” 1965, 5–6, s. 61–66
  24. Huml I., Kraty Henryka Grunwalda, „Projekt” 1988, 1, s. 22–27
  25. Huml I., Pałac w guście epoki, „Renowacje i Zabytki” 2005, 3, s. 106–117
  26. Huml I., Polska sztuka stosowana XX wieku, Warszawa 1978
  27. Huml I., Sztuka użytkowa w Polsce po II wojnie światowej, Warszawa 1970
  28. Huml I., Władysław Wincze, twórca i pedagog, w: Szkice z pamięci. Państwowa Wyższa Szkoła Sztuk Plastycznych we Wrocławiu we wspomnieniach jej założycieli, studentów i pedagogów. Lata 1946–1996, red. A. Saj, Wrocław 1996, s. 107–112
  29. Jajko K., Seans filmowy za rogatkami. Kina objazdowe w dziele upowszechniania kultury na wsi, w: Socrealizmy i modernizacje, red. A. Sumorok, T. Załuski, Łódź 2017, s. 413–439
  30. Jarmułowicz M., Optymizm, w: Słownik realizmu socjalistycznego, red. Z. Łapiński, W. Tomasik, Kraków 2005, s. 167–172
  31. Jędrzejewski M., Architektura wnętrz, wystawiennictwo i scenografia w powojennym Wrocławiu. Część I: 1945–1981, „Dyskurs. Czasopismo Artystyczno-Naukowe ASP we Wrocławiu” 2008, 8, s. 135–171
  32. Juszkiewicz P., Cień modernizmu, Poznań 2013
  33. Kaus K., Artystyczny wystrój i wyposażenie trójmiejskich lokali gastronomicznych w okresie powojennym (1945–1989), „Porta Aurea” 2019, 18, s. 186–208
  34. Kenney P., Budowanie Polski Ludowej. Robotnicy a komuniści 1945–1950, przeł. A. Dzierzgowska, Warszawa 2015
  35. Kluczwajd K., Spojrzenie na rzut: O wyposażeniu domu i wzornictwie w toruńskim wydaniu, Toruń 2002
  36. Konkurs SARP na projekty szkicowe stacji metra warszawskiego, „Architektura” 1953, 5, s. 126–132
  37. Konopka C., Teatr operowy, „Architektura” 1954, 3, s. 61–63
  38. Korduba P., Ludowość na sprzedaż. Towarzystwo Popierania Przemysłu Ludowego, Cepelia, Instytut Wzornictwa Przemysłowego, Warszawa 2013
  39. Kostuch B., Kolor i blask. Ceramika architektoniczna oraz mozaiki w Krakowie i Małopolsce po 1945, Kraków 2015
  40. Kowalski J., Kino Leningrad w Gdańsku, „Architektura” 1955, 3, s. 62–67
  41. Kowalski J., Morski Dom Kultury, „Architektura” 1955, 4, s. 84–91
  42. Krakowska J., PRL. Przedstawienia, Warszawa 2016
  43. Lebow K., Unfinished Utopia: Nowa Huta, Stalinism and Polish Society, 1949–1956, London 2013
  44. Leszczyński A., Skok w nowoczesność. Polityka wzrostu w krajach peryferyjnych 1943–1980, Warszawa 2013
  45. Leśniakowska M., Architektura w Warszawie. Lata 1945–1965, Warszawa 2003
  46. Leśniewski S., Pierwszy wzorowy dom kultury, „Stolica” 1950, 21, s. 6–7
  47. Lewoczewicz I., Spotkanie sztuk. Aranżacje warszawskich kawiarni i barów na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku, „Almanach Warszawy” 2015, s. 263–312
  48. Lisowski C., Indywidualna wystawa prac Franciszka Michałka. Dekoracje wnętrz, Tormiar, CSW Toruń 2014
  49. Łoziński J., Kawiarnie warszawskie, „Architektura” 1959, 10, s. 48–64
  50. Madej A., Kino, władza, publiczność. Kinematografia polska w latach 1944–1949, Bielsko-Biała 2002
  51. Mazur A., „Otrzymaliśmy do opracowania wspaniałe i trudne zadanie”. Książki fotograficzne w służbie propagandy wczesnego PRL-u, w: Socrealizmy i modernizacje, red. A. Sumorok, T. Załuski, Łódź 2017
  52. Merleau-Ponty M., Fenomenologia percepcji, tłum. M. Kowalska, J. Migasiński, Warszawa 2017
  53. Michajłow A., A.W. Szczusiew wybitny architekt epoki radzieckiej, „Architektura” 1950, 2, s. 55–61
  54. Mikołajczak T., Władysław Wincze, formy wewnętrzne, Wrocław 2018
  55. Minorski J., Dom kultury w Rzeszowie, „Architektura” 1953, 11, s. 281–287
  56. Minorski J., Oblicze współczesnej twórczości architektonicznej, w: O polską architekturę socjalistyczną. Materiały z Krajowej Partyjnej Narady Architektów odbytej w dniu 20-21.VI.1949 roku w Warszawie, oprac. J. Minorski, Warszawa 1951
  57. Morawska-Tybuchowska H., Otwieram dom, królewski dom... (historia i wspomnienia 1947–1976), Ciechanów 2007
  58. Musiał W., Modernizacja Polski. Polityki rządowe w latach 1918–2004, Toruń 2015
  59. Nader L., Co za wstyd! Historiografia polska o socrealizmie w latach 80. (studium przypadku), w: Odrzucone dziedzictwo. Sztuka lat 80. w Polsce, red. K. Sienkiewicz,
  60. Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Warszawa 2011, dostępny online: <https://artmuseum.pl/pl/publikacje-online/luiza-nader-co-za-wstyd-historiografia-o-socrealizmie-w> [dostęp: 21 lipca 2019]
  61. Normatyw Techniczny Projektowania Kina, IUA, Warszawa 1953, rps
  62. Normatyw techniczny projektowania restauracji reprezentacyjnych, Warszawa 1956
  63. Nowacki K., Dzieje teatru w Krakowie. Architektura krakowskich teatrów, Kraków 1982
  64. Pabiś-Orzeszyna M., „Fordyfikacje X Muzy”. Modernizowanie polskiego kina (1945–1955), w: Socrealizmy i modernizacje, red. A. Sumorok, T. Załuski, Łódź 2017, s. 382–412
  65. Pierwsze Domy Kultury już działają, „Stolica” 1954, 3, s. 8–9
  66. Radlińska H., Oświata dorosłych. Zagadnienia, dzieje formy, pracownicy, organizacja, Warszawa 1947
  67. Reid S., Cold War in the Kitchen: gender and the De-Stalinization of Consumer Taste in the Soviet Union under Khrushchev, „Slavic Review” 2002, 2, s. 211–252
  68. Ribbat Ch., W restauracji. Historia z brzucha nowoczesności, tłum. E. Kledzik, Poznań 2017
  69. Różańska A., Władysław Wołkowski. Z dziejów teorii i praktyki polskiej sztuki użytkowej XX wieku, „Ikonotheka. Prace Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego” 1996, 10, s. 83–113
  70. Rzepecki Z., Dom Metalowca w Świętochłowicach, „Architektura” 1955, 5, s. 111–117
  71. Sibila L.J., Nowohucki design. Architektura wnętrz i twórcy w latach 1949–1959, Kraków 2007
  72. Siennicki S., Wnętrza Pałacu Młodzieży w Stalinogrodzie, „Architektura” 1953, 4, s. 87–98
  73. Socrealizmy i modernizacje, red. A. Sumorok, T. Załuski, Łódź 2017
  74. Sudjic D., Język rzeczy, tłum. A. Puchejda, Warszawa 2013
  75. Sumorok A., Geografia a wnętrze socrealistyczne. Między obfitością a wykluczeniem, „Pamiętnik Sztuk Pięknych. Sztuka polska na Ziemiach Zachodnich i Północnych w latach 1945–1981” 2016, 11, s. 189–198
  76. Sumorok A., Monday Palaces. Architecture Interiors of Socialist Realist Cultural Centres, w: Cold Revolution. Central and Eastern European Societies in Times of Socialist Realism, 1948–1959, red. J. Bazin, J. Kordjak, Warsaw–Milan 2020, s. 8–9
  77. Sumorok A., Nie tylko socrealizm? Przypadek wnętrz państwowych, w: Socrealizmy i modernizacje, red. A. Sumorok, T. Załuski, Łódź 2017, s. 118–143
  78. Szczerski A., Modernizacje. Sztuka i architektura w nowych państwach Europy Środkowo-Wschodniej, Łódź 2010
  79. Tak, Pałac! Pałac Kultury Zagłębia 1958–2018, red. A. Syska, Z. Górska-Nieć, Dąbrowa Górnicza 2018
  80. Toniak E., Prace rentowne: polscy artyści między ekonomią a sztuką w okresie odwilży, Warszawa 2015
  81. Tyrmand L., Dziennik 1954, Warszawa 1999
  82. Widdis E., Sew Yourself Soviet: The Pleasure of Textiles in The Machine Age, w: Petrified utopia. Happiness Soviet Style, red. M. Balina, E. Dobrenko, Anthem Press 2009, s. 115–132
  83. Wizje nowoczesności. Lata 50. i 60. – estetyka, wzornictwo, styl życia, red. A. Kiełczowska, A. Porajska-Hałka, Warszawa 2012
  84. Włodarczyk W., Postulat społecznej historii (projektowania) rzeczy, dostępny w internecie: <https://magazynszum.pl/postulat-spolecznej-historii-projektowania-rzeczy/>[dostęp: 10 stycznia 2021]
  85. Wojciechowski A., O sztuce użytkowej i użytecznej. Zbiór studiów i krytyk z zakresu współpracy plastyki polskiej z rzemiosłem, przemysłem i architekturą w latach 1944–1954, Warszawa 1955
  86. Zysiak A., Punkty za pochodzenie. Powojenna modernizacja i uniwersytet w robotniczym mieście, Kraków 2016