Etnodizajn a ludowość w polskim wzornictwie

Main Article Content

Ewa Klekot

Abstrakt

In the first decade of the 2000s, a new wave of “folk inspirations” became visible in the work of Polish designers, which was celebrated by exhibitions, publications, conferences and a special festival. Interestingly, all the Polish-language coverage of these events almost unanimously avoided Polish vocabulary suggesting any connection with “folk” (n.: lud, adj.: ludowy) and used the English-sounding term “etnodizajn” (or “ethnodesign”), which actually did not exist in any official Polish or English dictionary. “Etnodizajn” is definitely not the first case when Polish designers have used the “natural resources” of the “folk art tradition”. This article discusses the early 21st century etnodizajn as embedded in the Romantic tradition of understanding the meaning of the folk, pointing at its endurance both in design practices and cultural politics. Following the design strategies of companies and studios linked to etnodizajn, the author presents, on one hand, projects that neatly fit into a century-old strategies of purely formal inspirations, and on the other, those projects that search beyond the beaten track of folk art.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Klekot, E. (2021). Etnodizajn a ludowość w polskim wzornictwie. Artium Quaestiones, (32), 229-250. https://doi.org/10.14746/aq.2021.32.9
Dział
HISTORIA I TEORIA DESIGNU
Biogram autora

Ewa Klekot, SWPS / Uniwersytet Warszawski

Anthropologist, translator, curator. Assistant professor (Ph.D.) in the Institute of Design at SWPS University of Social Sciences and Humanities and the University of Warsaw. Interested in interdisciplinary work combining the humanities and social sciences with design and artistic practices, both in terms of research and teaching. Graduate of archaeology and ethnology, Ph.D. degree in arts. Her current research focuses on the anthropology of manufacture and the resulting understanding and knowledge: skills, body knowledge, materials and processes; traditions of manufacture and material heritage. She also deals with reflection on art, especially the social construction of folk and primitive arts, as well as materiality and the valuation of things regarded as design, art, a monument, museum artefacts.

Bibliografia

  1. Agamben G., Homo sacer. Suwerenna władza i nagie życie, tłum. M. Salwa, Warszawa 2008
  2. Bendix R., In Search of Authenticity. The Formation of Folklore Studies, Madison 1997
  3. Benson S., Reproduction, Fragmentation and Collection: Rome and the Origin of Souvenirs, w: Architecture and Tourism, red. D. Medina Lasansky, B. McLaren, Oksford–New York 2004, s. 15–36
  4. Białostocki J., Historia sztuki wśród nauk humanistycznych, Wrocław 1980, s. 36–55
  5. Białostocki J., Kryzys pojęcia stylu, „Biuletyn Historii Sztuki” 1978, XL, 1, s. 3–10
  6. Blaschke K., Nasze własne, nasze polskie. Mit renesansu lubelskiego w polskiej historii sztuki, Kraków 2010
  7. Blaschke K., Z teorii sztuki ludowej w PRL-u, w: Pany chłopy chłopy pany, red. W. Szymański, M. Ujma, Nowy Sącz 2016, s. 62–71
  8. Bourdieu P., Dystynkcja. Społeczna krytyka władzy sądzenia, przeł. P. Biłos, Warszawa 2005
  9. Buchowski M., Kultura ludowa – mit czy rzeczywistość? [głos w dyskusji], „Lud” 1991, 74, s. 178–181
  10. Bystroń J.S., Polskie drzeworyty ludowe, „Sztuki Piękne” 1929, V, 1, s. 1–27
  11. Chmielewska A., Ludowe jako narodowe: reprezentacja II Rzeczpospolitej na wystawach międzynarodowych i związane z nią problemy, w: Lokalne, narodowe, inne…, red. P. Binder, Warszawa 2014, s. 333–348
  12. Chmielewska A., Wyobrażenia polskości. Sztuki plastyczne II Rzeczpospolitej w perspektywie społecznej historii kultury, Warszawa 2019
  13. Chrudzimska-Uhera K., Stylizacje i modernizacje. O rzeźbie i rzeźbiarzach w Zakopanem w latach 1879–1939, Warszawa 2013
  14. Comaroff J.L., Comaroff J., Etniczność sp. z o.o., tłum. W. Usakiewicz, Kraków 2011
  15. Connelly F.S., The Sleep of Reason: Primitivism in Modern European Art and Aesthetics, 1725–1907, University Park, PA 1995
  16. Dobrowolski T., Popęd twórczy i technika artystyczna jako podstawy ludowej sztuki, „Przegląd Współczesny” 1937, 60, 3, s. 103–109
  17. Frankowski E., Sztuka ludu polskiego, Warszawa 1928
  18. Gmurczyk R., Organizacja cepeliowska w latach 1949–2014: fakty i ludzie, Warszawa 2014
  19. Goldberg-Mulkiewicz O., Komunikat ikoniczny na pograniczu kulturowym i etnicznym. Żydowska wycinanka w procesie przemian, „Studia Antropologiczne i Etnologiczne” 2003, 7, s. 185–201
  20. Goldberg-Mulkiewicz O., Przenikanie elementów twórczości ludowej między społecznością polską i żydowską, „Polska Sztuka Ludowa” 1989, XLIII, 1–2, s. 105–112
  21. Goldberg-Mulkiewicz O., Współczesne przemiany tradycyjnej wycinanki żydowskiej, „Polska Sztuka Ludowa” 1987, XLI, 1–4, s. 91–97
  22. Gombrich E.H., The Preference for the Primitive. Episodes in the History of Western Taste and Art, London–New York 2002
  23. Gombrich E.H., Zmysł porządku. O psychologii sztuki dekoracyjnej, red. nauk. D. Folga-Januszewska, Kraków 2009
  24. Grabowski J., Zagadnienie stylu ludowego, „Polska Sztuka Ludowa” 1947, I, 1–2, s. 9–10
  25. Grabowski J., Zagadnienie stylu ludowego (II), „Polska Sztuka Ludowa” 1948, II, 1–2, s. 3–5
  26. Heidegger M., Czas światoobrazu, tłum. K. Wolicki, w: idem, Budować, myśleć, mieszkać, Warszawa 1977, s. 128–167
  27. Jackowska A., Poglądy Zalipianek na sztukę, „Polska Sztuka Ludowa” 1983, XXXVII, 1–2, s. 19–38
  28. Jackowski A., Sztuka ludowa – relikt czy wartość żywa?, „Polska Sztuka Ludowa” 1975, XXIX, 3, s. 133–152
  29. Katalog 1 Wystawy Ekspresyonistów Polskich, Kraków 1917
  30. Kieszkowski J., Zwięzły katalog wystawy dawnych drzeworytów ludowych zebranych i wydanych przez Zygmunta Łazarskiego, Warszawa 1921
  31. Kizik E., Współpraca Izydora Gulgowskiego z gdańskim Kunstverein w roku 1909.
  32. U źródeł ceramiki nowokaszubskiej, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 2015, XLIII, 3, s. 495–510
  33. Klekot E., Etnodizajn – kolejne konfiguracje sztuki ludowej, „Etnografia Nowa” 2012, 4, s. 39–46
  34. Klekot E., Etnodizajn – polskie gry z nowoczesnością, „Herito” 2016, 24, s. 146–159
  35. Klekot E., Kłopoty ze sztuką ludową. Gust. Ideologie. Nowoczesność, Gdańsk 2021
  36. Klekot E., W krainie ludu: “etno” w polskim dizajnie, „2+3D. Ogólnopolski Kwartalnik Projektowy” 2013, 1, s. 79–83
  37. Korduba P., Ludowość na sprzedaż, Warszawa 2013
  38. Kroh A., Współczesna rzeźba ludowa Karpat Polskich, Wrocław 1979
  39. Kubik J., The Power of Symbols Against the Symbols of Power: The Rise of Solidarity and the Fall of State Socialism in Poland, University Park, PA 1994
  40. Labuda A.S., Uwagi o pojęciu stylu i „zasadzie formalnego podobieństwa”, „Biuletyn Historii Sztuki” 1978, XL, 1, s. 55–59
  41. Leerssen J., Encyclopaedia of Romatic Nationalism in Europe, Amsterdam 2018
  42. Libera Z., Lud ludoznawców: Kilka rysów do opisania fizjognomii i postaci ludu naszego, czyli etnograficzna wycieczka po XIX wieku, w: Etnologia polska między ludoznawstwem a antropologią, red. A. Posern-Zieliński, Poznań 1995, s. 137–152
  43. Malraux A., Głowa z obsydianu, przeł. A. Tatarkiewicz, Warszawa 1978
  44. Marczak A., Wyprute historie. Fastrygowanie narracji o strojach krakowskich, w: Stroje
  45. Krakowskie. Historie i mity, red. E. Pobiegły, E. Rossal, Kraków 2017, s. 225–269
  46. Mironiuk-Nikolska A., Ludowe odczuwanie formy i świata. Stowarzyszenie Twórców Ludowych z perspektywy animatora, w: Twórcy, wytwórcy, przetwórcy. Wokół problematyki wzornictwa regionalnego, red. A.W. Brzezińska, S. Kucharska, Kalisz 2018, s. 9–23
  47. Moon H.-J., L’école “Martine” de Paul Poiret, w: Une émergence du design. France 20e siècle, red. S. Laurent, Paris 2019, dostępny w internecie: <https://hicsa.univ-paris1.
  48. fr/documents/pdf/PublicationsLigne/Design_Laurent_2019/02_Moon_02.pdf> [dostęp: 15 maja 2020].
  49. Naturalne zasoby polskiego designu, katalog wystawy, Stalowa Wola: Muzeum Regionalne w Stalowej Woli, b.d.
  50. Piwocki K., Drzeworyt ludowy w Polsce, Warszawa 1934
  51. Piwocki K., Z badań nad powstawaniem stylu ludowego, „Przegląd Współczesny”, 1936, 59, 7, s. 89–96
  52. Plutyńska E., O starych podwójnych tkaninach Sokółki, Augustowa i Białegostoku i o podwójnych tkaninach współczesnych, w: Tkanina polska, red. K. Piwocki, Warszawa 1959, s. 60–68
  53. Polska Folk, katalog wystawy, Stalowa Wola: Muzeum Regionalne w Stalowej Woli, b.d. Rękodzieło ludowe i artystyczne Cepelii. Informator dla sprzedawcy, Warszawa 1989
  54. Schrammówna H., Sztuka ludowa i jej znaczenie dla kultury artystycznej, Wilno 1939
  55. Seweryn T., Rozdroża sztuki ludowej, Warszawa 1948
  56. Skoczylas W., Drzeworyt ludowy w Polsce, Warszawa 1933
  57. Smolik P., Recenzja artykułu K. Piwockiego „Z badań nad powstawaniem stylu ludowego”, „Arkady” 1937, III, 1, s. 54
  58. Stomma L., Antropologia kultury wsi polskiej XIX wieku, Warszawa 1986
  59. Szczerski A., Beyond the National: Interpretations of Vernacular and Folk Art in Contemporary Polish Design and Architecture, „Centropa: A Journal of Central European Architecture and Related Arts” 2011, 11, 3, s. 251–262
  60. Szczygieł J., Polski ludowy obiekt pompowany powietrzem ma 10 lat, „Design Alive” 2018, 14 marca, dostępny w internecie: <https://www.designalive.pl/polski-ludowy-obiekt-pompowany-powietrzem-ma-10-lat/> [dostęp: 18 marca 2021]
  61. Sztuka ludowa to nie skansen. Rozmowa z Martą Wróbel, właścicielką firmy Folkstar, w: Patterns of Europe/Wzory Europy, Lublin 2014, s. 75–85
  62. Tondos B., Styl zakopiański i zakopiańszczyzna, Wrocław 2004
  63. Treptow A., Nie jeden raz na ludowo, „Puls Biznesu” 2016, 30 czerwca, dostępny w internecie: <https://www.pb.pl/niejeden-raz-na-ludowo-835645> [dostęp: 3 kwietnia 2021].
  64. Warchala M., Autentyczność i nowoczesność, Kraków 2006
  65. Węglarz S., Chłopi jako „obcy”. Prolegomena, w: Pożegnanie paradygmatu? Etnologia
  66. wobec współczesności, red. W. Burszta, J. Damrosz, Warszawa 1994, s. 78–101
  67. Witkiewicz S., Na przełęczy, Warszawa 1891
  68. Zawistowicz-Adamska K., Polska Sztuka Ludowa: stan wiedzy – prace badawcze – opieka i upowszechnianie, Łódź 1976