Abstrakt
Städtebau im Nationalsozialismus. Angriff, Triumph, Terror im europäischen Kontext 1933–1945 presents a comprehensive overview of the achievements of the Third Reich, primarily within Germany. In addition to the main themes, the authors address topics that are rarely discussed in general studies, such as camp layouts. They also describe the mechanisms of power in spatial design, from administrative organization to the propagandistic tasks assigned to architecture and urban planning. The book proposes a methodological expansion of the concept of Städtebau. In this review, written from the perspective of a Polish scholar, attention is drawn to issues that are often omitted or discussed in only a cursory manner, such as Nazi activities in occupied territories, for which numerous projects were developed and treated as models for the future.
Bibliografia
Architektur und Städtebau der 30er/40er Jahre. Ergebnisse der Fachtagung in München, 26.–28. November 1993, red. W. Durth, W. Nerdinger, Bonn 1994
Bauen im Nationalsozialismus, Bayern 1933–1945, red. W. Nerdinger, München 1993
Bolanowski T., Architektura okupowanej Łodzi. Niemieckie plany przebudowy miasta, Łódź 2013
Bushart M., A. Gąsior, A. Janatková, Kunstgeschichte in den besetzten Gebieten 1939–1945, Köln–Weimar–Wien 2016 DOI: https://doi.org/10.7788/9783412502355
Dissonat Heritage? The architecture of the Third Reich in Poland, red. J. Purchla, Ż. Komar, Kraków 2021
Dobesz J., Wrocławska architektura spod znaku swastyki na tle budownictwa III Rzeszy, Wrocław 2005
Donath M., Architektur in Berlin 1933–1945. Ein Stadtführer, Berlin 2004
Donath M., Architektur in Dresden 1933–1945. Ein Stadtführer, Dresden 2007
Donath M., Architektur in München 1933–1945. Ein Stadtführer, Berlin 2007
Faschistische Architekturen. Planen und Bauen in Europa 1930 bis 1945, red. F. Hartmut, Hamburg 1985
Fuhrmeister J., Der Ostwall: Geschichte und Gegenwart, Motorbuch 2008
Fuhrmeister J., Der Westwall: Geschichte und Gegenwart, Motorbuch 2003
Grzeszczuk-Brendel H., Ciało ludzkie – ciało ludu w przestrzeni nazistowskiej, „Porta Aurea” 2020, 19, s. 361–371 DOI: https://doi.org/10.26881/porta.2020.19.19
Grzeszczuk-Brendel H., Eine Stadt zum Leben: Ideen der Wohnungsreform um 1900 und ihre Realisierungen in Posen/Poznań in der ersten Hälfte des 20. Jahrhunderts, Berlin 2018
Grzeszczuk-Brendel H., Mieszkanie w mieście: Poznań w kontekście europejskich reform mieszkaniowo-urbanistycznych, Poznań 2018
Grzeszczuk-Brendel H., Wokół pojęcia krajobrazu miejskiego – Stadtlandschaft, „Porównania” 2024, 36(2), s. 187–199 DOI: https://doi.org/10.14746/por.2024.2.10
Grzeszczuk-Brendel H., Wzorcowy krajobraz – architektura i zieleń w Poznaniu w czasie II wojny światowej. Problemy interpretacyjne, w: Paragone. Pasaże sztuki. Studia ofiarowane Lechowi Lameńskiemu, red. E. Błotnicka-Mazur, A. Dzierżyc-Horniak, M. Howorus-Czajka, Lublin 2020, s. 197–213
Jara K., A. Paradowska, Urbanistyka i architektura okresu III Rzeszy w Polsce, Poznań 2019
Nemec R., Ökonomisierung des Raums. Planen und Bauen in Mittel- und Osteuropa unter den Nationalsozialisten 1938 bis 1945, Berlin 2020
Niestrawska M., Radliniec (Wilhelmswalde) – wzorcowa wieś niemiecka, „Kronika Wielkopolska” 2017, 1, s. 39–50
Omilanowska M., Herbert Böhm – architekt miejski Gotenhafen i jego działalność w Gdyni w latach 1941–1945, „Porta Aurea” 2012, 11, s. 320–335
Paradowska A., „Polskie drogi” w niemieckim kraju. Narodowo-socjalistyczna wizja porządkowania polskiej wsi na terenie Kraju Warty, w: Pany chłopy chłopy pany, red. W. Szymański, M. Ujma, Nowy Sącz 2016, s. 72–87, 142–156
Paradowska A., Hitler’s Officials at Home’ in Germany-Occupied Poland, „UMĚNÍ ART” 2021, 1, s. 44–66
Paradowska A., Iluzje wszechwładzy. Architektura i codzienność pod okupacją niemiecką, Poznań 2025
Paradowska A., Niedoszły Himmlerstadt. O niemieckich planach przebudowy Zamościa i Zamojszczyzny, „Quart” 2017, 1–2, s. 55–78 DOI: https://doi.org/10.19195/quart.2017.0.68665
Planen Und Bauen Im Nationalsozialismus: Voraussetzungen, Institutionen, Wirkungen, red. W. Benz i in., t. 1–4, München 2023
Popanda J., M. Węcki, W okupowanym mieście. Topografia Katowic w latach 1939–1945, Katowice 2013
Prowadzenie do projektowania urbanistycznego, red. P. Lorens, J. Martyniuk-Pęczek, Gdańsk 2014
Purchla J., Hubert Ritter i niemieckie wizje Krakowa, „Rocznik Krakowski” 2005, LXXI, s. 159–187
Stratigakos D., Północna utopia Hitlera. Budowa Nowego Porządku w okupowanej Norwegii, Warszawa 2021
Voigt W., Deutsche Architekten im Elsass 1940–1944. Planen und Bauen im annektierten Grenzland, Tübingen–Berlin 2012
Weihsmann H., Bauen unterm Hakenkreuz. Architektur des Untergangs, Wien 1998
Załęska-Kaczko J., Public Buildings and Urban Planning in Gdańsk / Danzig from 1933–1945, kunsttexte.de, E-Journal für Kunst- und Bildgeschichte, Ausgabe 2019.3 / Ostblick, s. 1–16, dostępny w internecie: https://edoc.hu–berlin.de/bitstream/handle/18452/21469 [dostęp: 16 października 2025]
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Hanna Grzeszczuk-Brendel

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawo autorskie regulowane jest oświadczeniem autora przygotowanym przez Wydawnictwo Naukowe UAM a od nr XXVIII także umową licencyjną na publikację online zawartą pomiędzy Autorem i Uniwersytetem im. Adama Mickiewicza. Autorzy ponoszą odpowiedzialność za oryginalność zamieszczanego materiału tekstowego oraz regulację praw autorskich dotyczących materiałów ilustracyjnych. W przypadku, gdy materiały pochodzą od redakcji – odpowiedzialność ponosi redakcja czasopisma.
Ten utwór dostepny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
