Słowa kluczowe
architectural theory
architecture criticism
discourse analysis
Modernism
Postmodernism
Polish architecture
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 70
Liczba pobrań: 35
Abstrakt
This article grew out of the experience of working on the publication “Texts of Modernism. An Anthology of Polish Theory and Criticism of Architecture 1918-1981” (eds. D. Jędruch, M. Karpińska, D. Leśniak-Rychlak, Kraków 2018). The book was a pioneerTeoria braku teorii. Jak można pisać o teorii w architekturze polskiej po 1945 roku? 63 ing attempt in Polish historiography of architecture to compile a set of source texts on the theory and criticism of 20th-century architecture. The considerations primarily concerned sources created after 1945 and involved selecting those source materials in the book and analysing specific features of “text anthology” as a scientific genre, situating anthologies between the academic research and didactic or popularizing goals of the study. The essay proposes several analytical tropes in organising the source material: criteria and conditions for classifying a text as a “theory of art”, discourse analysis, media research methods and visual culture studies, which can be a useful tool for researching architectural publications. One of the main concerns of the text is the conviction about the “lack of theory” and “lack of theory of architecture” in Poland after 1945, which was expressed in many of the materials analysed, while texts taking up theoretical issues and discussing current trends in architecture were very numerous in this period in Poland. This article attempts to answer the question of where this conviction about the “lack of theory” stems from and how it relates to possible attempts to create a “canon” of source texts. The text also asks about the role of synthetic studies of anthologies of source texts for the historiography of architecture.
Bibliografia
Alexander Ch., S. Ishikawa, M. Silverstein, A Pattern Language: Towns, Buildings, Construction, Oxford 1977
Alexander Ch., Notes on the Synthesis of Form, New York 1964
Archipelag CIAM, Listy Heleny Syrkus, red. A. Kędziorek, K. Uchowicz, M. Wirkus, Warszawa 2019
Ballenstedt J., Podział przestrzeni, „Architektura” 1968, odpowiednio w numerach: 4/5 (s. 169–171), 7 (s. 270–271), 8 (s. 305–307)
Choay F., L’Urbanisme, utopies et réalités: Une anthologie, Paris 1965
Ciarkowski B., Słowo architekta. Opowieści o architekturze Polski Ludowej, Łódź 2023 DOI: https://doi.org/10.18778/8331-194-4
Conrad U., Programs and Manifestoes on 20th-century Architecture, Cambridge 1971
Cymer A., Architektura w Polsce 1945–1989, Warszawa 2018
Cymer A., Długie lata 90. Architektura w Polsce czasów transformacji, Warszawa 2024
Czyż J., Majątek za krytyka, „Przegląd Kulturalny” 1960, 46, s. 1
Czyż J., W sprawie publicystyki redaktora Minorskiego, „Przegląd Kulturalny” 1957, 43, s. 3–4
Gregotti V., Il territorio dell’architetture, Milan 1966
Hansen O., Forma otwarta w architekturze. Sztuka wielkiej liczby, „Struktury” 1960, 2, s. 7–8
Hansen O., Forma otwarta, „Przegląd Kulturalny” 1959, 5, s. 5
Hansen O., Ku formie otwartej, red. J. Gola, Warszawa 2005
Jędruch D., Napiętnowani marzeniami – media, krytyka profesjonalna i gazetowa okresu PRL wobec architektury nowoczesnej, w: Teksty modernizmu. Antologia polskiej teorii i krytyki architektury 1918–1981, t. 2, Eseje, red. D. Jędruch, M. Karpińska, D. Leśniak-Rychlak, Kraków 2018, s. 319–342
Jencks C., Architektura postmodernistyczna, Warszawa 1987
Juszkiewicz P., Od rozkoszy historiozofii do „gry w nic”. Polska krytyka artystyczna czasu odwilży, Poznań 2005
Karta DiM, oprac. D. Jędruch, w: Teksty modernizmu. Antologia polskiej teorii i krytyki architektury 1918–1981, t. 1, Źródła, red. D. Jędruch, M. Karpińska, D. Leśniak-Rychlak, Kraków 2018, s. 353–360
Kędziorek A., Różne ścieżki modernizmu. Polscy architekci wobec CIAM i Team 10, w: Teksty modernizmu. Antologia polskiej teorii i krytyki architektury 1918–1981, t. 2, Eseje, red. D. Jędruch, M. Karpińska, D. Leśniak-Rychlak, Kraków 2018, s. 159–192
Kiecko E., Futurologiczna architektura jako przedmiot dyskursu w Polsce w latach 60. i 70., w: Teksty modernizmu. Antologia polskiej teorii i krytyki architektury 1918–1981, t. 2, Eseje, red. D. Jędruch, M. Karpińska, D. Leśniak-Rychlak, Kraków 2018, s. 271–294.
Korbel J., Architektura żywa, Warszawa 1987
Kotarbiński A., Nasza dotychczasowa postawa wobec realizmu, „Architektura” 1956, 3, s. 57–58
Kotarbiński A., O ideowości i ideologii w architekturze, Warszawa 1985
Krukowska A., Czytanie „Architektury” (1947–1950) – między modernizmem a socrealizmem, „Quart” 2017, 1–2, s. 79–93 DOI: https://doi.org/10.19195/quart.2017.0.68666
Kucza-Kuczyński K., Czwarty wymiar architektury miasta, Warszawa 1982
Lach N., Rethinking Architecture A Reader in Cultural Theory, New York 1997
Lange A., Writing About Architecture Mastering the Language of Buildings and Cities, New York 2012
Mallgrave H.F., Modern Architectural Theory: A Historical Survey, 1673–1968, Cambridge 2009
Marciniak P., Konteksty i modernizacje. Studia z dziejów architektury i urbanistyki PRL, Poznań 2018
Marciniak P., Reading and Writing Architecture Polish Architectural Magazines (1945–1989), „Studies in History and Theory of Architecture” 2013, 1, s. 21–29 DOI: https://doi.org/10.54508/sITA.1.04
Marian Wimmer. Przestrzeń jako tworzywo sztuki, red. A. Sumorok, T. Załuski, Łódź 2023
Minorski J., W sprawie publicystyki architekta Czyża, „Przegląd Kulturalny” 1957, 43, s. 3
Nesbitt K., Theorizing a New Agenda for Architecture: An Anthology of Architectural Theory 1965–1995, New York 1996
Norberg-Schulz Ch., Intentions in Architecture, Cambridge 1963
Rossi A., L’architettura della città, Padova 1966
Rowe C., F. Koetter, Collage City, Cambridge 1979
Szotkowska O., Dom i miasto, „Roczniki Humanistyczne” 1998, t. XLVI, zeszyt 4, s. 215–234
Świtek G., Gry sztuki z architekturą. Nowoczesne powinowactwa i współczesne integracje, Toruń 2013 DOI: https://doi.org/10.12775/978-83-231-6010-6
Teksty modernizmu. Antologia polskiej teorii i krytyki architektury 1918–1981, t. 1, Źródła, t. 2, Eseje, red. D. Jędruch, M. Karpińska, D. Leśniak-Rychlak, Kraków 2018
Tomaszewski L., Morfologia form, „Architektura” 1967, odpowiednio w numerach: 1 (s. 11–15), 2 (s. 66–68), 3 (s. 101–103), 4 (s. 154–157)
Tournikiotis P., The Historiography of Modern Architecture, Cambridge, MA 1999 DOI: https://doi.org/10.7551/mitpress/3527.001.0001
Trammer H., Rozważania nad periodyzacją dziejów polskiej architektury po 1918 roku zainspirowane wystawą „Tożsamość. 100 Lat polskiej architektury”, „Teka Komisji Architektury, Urbanistyki i Studiów Krajobrazowych. Oddział Polskiej Akademii Nauk w Lublinie” 2019, 1 DOI: https://doi.org/10.35784/teka.1467
Venturi R., Complexity and Contradiction in Architecture, New York 1966
Wojciechowski A., Aby architektura znów stała się sztuką, „Przegląd Artystyczny” 1957, 1, s. 3
Wujek J., Mity i utopie architektury XX w., Warszawa 1986
Żórawski J., O budowie formy architektonicznej, Warszawa 1962
Żórawski J., Wybór pism estetycznych, wprowadzenie, wybór i opracowanie D. Juruś, Kraków 2006
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Dorota Jędruch
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawo autorskie regulowane jest oświadczeniem autora przygotowanym przez Wydawnictwo Naukowe UAM a od nr XXVIII także umową licencyjną na publikację online zawartą pomiędzy Autorem i Uniwersytetem im. Adama Mickiewicza. Autorzy ponoszą odpowiedzialność za oryginalność zamieszczanego materiału tekstowego oraz regulację praw autorskich dotyczących materiałów ilustracyjnych. W przypadku, gdy materiały pochodzą od redakcji – odpowiedzialność ponosi redakcja czasopisma.
Ten utwór dostepny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.