Konceptualizacja GNIEWU na przykładzie ŻÓŁCI w języku czeskim i polskim

Main Article Content

Lubomír Hampl

Abstrakt

Analiza wykazała, że z punktu widzenia lingwistyki nazwa żółć czes. žluč jest jednym z podstawowych wykładników do określania uczuć, koncentrując się zwłaszcza na konceptualizowanym ‘gniewie’, ale i na ‘złości’, ‘irytacji’, ‘wściekłości’, ‘rozdrażnieniu’, ‘oburzeniu’, ‘zdenerwowaniu’, ‘szale’ i ‘furii’. Przedstawiono koncepcję kognitywną, że uczucie gniewu rozumiane jest jako pewien proces, który zaczyna się w jakimś określonym momencie, następnie rozwija się i później kończy. Na ten proces ma wpływ temperatura i ciśnienie. Po wybuchu człowiek już uczuć nie kontroluje. Wszystkie te etapy przytoczono przy użyciu odpowiednich czasowników w tekście. Udowodniono trzy ważne stwierdzenia, że: ciało (experiencera) jest pojemnikiem dla fizjologicznych efektów gniewu; że konceptualizacja uczuć jest związana z ucieleśnieniem myśli oraz że myślimy i mówimy metaforami, które są ujęzykowionymi pojęciami. Przeprowadzona analiza pokazała, że czeski zasób szeroko pojmowanych związków frazeologicznych z komponentem leksykalnym żółć czes. žluč wskazuje liczne podobieństwa i zbieżności z językiem polskim (ze względu na typologicznie i genetycznie bliskie pokrewieństwa językowe), chociaż zdarzają się od tej reguły nieliczne odstępstwa.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Hampl, L. (2022). Konceptualizacja GNIEWU na przykładzie ŻÓŁCI w języku czeskim i polskim. Bohemistyka, (1), 56-72. https://doi.org/10.14746/bo.2022.1.4
Dział
ARTYKUŁY I STUDIA

Referencje

  1. Anusiewicz J., Skawiński J., 2000, Słownik polszczyzny potocznej, Warszawa–Wrocław: PWN.
  2. Bachmannová J., Suksov J., 2007, Jak se to řekne jinde. Česká přísloví a jejich jinojazyčné protějšky, Praha: Euromedia Group v knižní edici Universum.
  3. Brückner A., 1927/1993, Słownik etymologiczny języka polskiego, Warszawa: Wiedza Powszechna.
  4. Dereń E., Polański E., 2009, Słownik języka polskiego z frazeologizmami, Chorzów: Videograf II.
  5. Dunaj B. (red.), 2001, Popularny słownik języka polskiego, Warszawa: Wilga.
  6. Filipec J., Daneš F., Mejstřík V. (red.), 2005, Slovník spisovné češtiny pro školu a veřejnost, čtvtré vydání, Praha: Academia.
  7. Čermák F., Hronek J. a kol., 2009, Slovník české frazeologie a idiomatiky – přirovnání, Praha: Nakladatelství Leda.
  8. Gawda B., 2018, Wstęp. Język emocji, „Annales” 31, nr 4, s. 9–15.
  9. Godyń J., 2006, Mały słownik biblizmów języka polskiego, wydanie drugie poprawione, uzup. i rozszerzone, Kraków: Oficyna Wydawnicza Rytm, Warszawa, Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego.
  10. Habovštiaková K., Krošláková E., 1996, Frazeologický slovník. Človek a príroda vo frazeologii, Bratislava: Veda Vydavateľstvo Slovenskej akadémie vied.
  11. Hermann B., Syjud J., 2005, Księga przysłów, Chorzów: Videograf Edukacja.
  12. Kita M., Polański E., 2002, Słownik tematyczny języka polskiego, Warszawa: Wydawnictwo Edukacyjne Grafpunkt.
  13. Kłosińska A., Sobol E., Stankiewicz A., 2005, Wielki słownik frazeologiczny PWN z przysłowiami, Warszawa: PWN.
  14. Kobielus S., 2002, Bestiarium chrześcijańskie. Zwierzęta w symbolice i interpretacji. Starożytność i średniowiecze, Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax.
  15. Lakoff G., 1987, Women, Fire and Dangerous Things, Chicago.
  16. Malmor I., 2010, Etymologiczny słownik języka polskiego, wydanie drugie, Warszawa – Bielsko-Biała: Wydawnictwo Szkolne PWN, Park Edukacja.
  17. Mikołajczuk A., 2001, Badania porównawcze nazw uczuć (na przykładzie ‘gniewu’), [w:] I. Vaňková (red.), Obraz světa v jazyce, Praha: Karolinum, s. 122–136.
  18. Mokienko V., Wurm A., 2002, Česko-ruský frazeologický slovník, Olomouc: Vydavatelství Univerzita Palackého.
  19. Mrhačová E., Ponczová R., 2004, Lidské tělo v české a polské frazeologii a idiomatice. Česko-polský a polsko-český slovník, Šenov u Ostravy: Nakladatelství Tilia.
  20. Mrhačová E., Balowski M., 2009, Česko-polský frazeologický slovník, Ostrava: Ostravská univerzita v Ostravě, Filozofická fakulta.
  21. Müldner-Nieckowski P., 2003, Wielki słownik frazeologiczny języka polskiego, Warszawa: Świat Książki.
  22. Nowakowska-KempnaI., 1995, Konceptualizacja uczuć w języku polskim. Prologomena, Warszawa: Wyższa Szkoła Pedagogiczna Towarzystwa Wiedzy Powszechnej.
  23. Nowakowska-Kempna I., 2000, Konceptualizacja uczuć w języku polskim. Część II. Data, Warszawa: Wyższa Szkoła Pedagogiczna Towarzystwa Wiedzy Powszechnej.
  24. Oliva K., 1994, Polsko-český slovník I A–Ó, Praha: Academia.
  25. Oliva K., 1995, Polsko-český slovník II P–Ż, Praha: Academia.
  26. Orłoś T. Z. (red.), 2009, Velký česko-polský frazeologický slovník, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  27. Ouředník P., 2005, Šmírbuch jazyka českého. Slovník nekonvenční češtiny, Praha: Nakladatelství Paseka.
  28. Pięcińska A., 2006, Co raz wejdzie do głowy – już z niej nie wyleci, czyli frazeologia prosta i przyjemna, Kraków: TAiWPN Universitas.
  29. Rejter A., 2010, Język a emocje w ujęciu glottodydaktycznym, [w:] A. Achtelik, M. Kita, J. Tambor (red.), Sztuka i rzemiosło. Nauczyć Polski i polskiego, t. 2, Katowice, s. 75–83.
  30. Rejzek J. 2001, Český etymologický slovník, Voznice: Leda.
  31. Siatkowski J., Basaj M., 1991, Česko-polský slovník, Praha: Státní pedagogické nakladatelství, Warszawa: Wiedza Powszechna.
  32. Slovník současné češtiny. Správně česky, 2011, Brno: Lingea.
  33. Sobol E. (oprac.), 2008, Słownik frazeologiczny PWN z Bralczykiem. Edycja specjalna, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  34. Świerczyńska D., Świerczyński A., 2004, Słownik przysłów w ośmiu językach, Warszawa: PWN.
  35. Tabakowska E., 1995, Gramatyka i obrazowanie. Wprowadzenie do językoznawstwa kognitywnego, Kraków: Oddział PAN.
  36. Zaorálek J., 2000, Lidová rčení, Praha: Academia.