Abstract
The mass gymnastic events, called Spartakiads, were the most important festival in Czechoslovakiaa. From 1955 till 1985 they were organised every fifth year. The practice of mass gymnastic displays abused the human body as ideological variable. But the heavy ideological load of the Spartakiad festivities did not prevent people from appropriating the ritual. Spartakiads became as education in masculinity through the body and language (commentary). This text deals with the crisis of masculinity in Czechoslovakia in the 1970s and 1980s. This text deals with the crisis of masculinity in Czechoslovakia in the 1970s and 1980s. The author shows how the communist authorities solved this problem by using the army in the Spartakiada as a gymnastic formation. Soldiers became a symbol of masculinity and a carrier of true and desirable masculine qualities.
References
ASSMANN, Jan. (2024). Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
BARTEKOVÁ, Danka i ŠTULAJTER, Matúš. (2013). Športovná diplomacia, Banská Bystrica: Belianum.
BOGDANOWSKA, Monika. (2003). Komentarz i komentowanie. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
DĚKANSKÝ, Jan. (2008). Sport, média a mýty, Praha: Dokořán
DUBISZ, Stanisław. (2003). Uniwersalny słownik języka polskiego, t. I–V. Warszawa: wydawnictwo PWN.
FIDELIUS, Petr. (2016). Řeč komunistické moci. Praha: Triáda.
GAJEWSKA, Grażyna. (2013). O przedmiotach nacechowanych erotycznie z perspektywy studiów nad rzeczami. Teksty Drugie, 2013(1–2), 45–59.
GĄSOWSKI, Tomasz. (2009). Sport i polityka – wzajemne relacje. Wprowadzenie do problematyki badawczej. W: Gąsowski, Tomasz i Bielański, Stefan (red.). Sport i polityka w dwudziestowiecznych państwach totalitarnych i autorytarnych (s. 9–20). Kraków: Instytut Historii UJ.
GĄSOWSKI, Tomasz i BIELAŃSKI, Stefan (red.), (2009). Sport i polityka w dwudziestowiecznych państwach totalitarnych i autorytarnych. Kraków: Instytut Historii UJ.
GŁOWIŃSKI, Michał. (1992). Rytuał i demagogia. Trzynaście szkiców o sztuce zdegradowanej. Warszawa: Open.
GODLEWSKI, Piotr. (2006). Sport w Polsce na tle politycznej rzeczywistości lat 1944–1956. Poznań: Akademia Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego.
GWIZDALANKA, Danuta. (1999). Muzyka i polityka. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne.
HAHUŁA, Agnieszka. (2013). Spartakiada – zawody sportowe w Czechosłowacji w dobie dominacji Związku Sowieckiego. Historia Slavorum Occidentis, 1(4), 179–185. DOI: https://doi.org/10.15804/hso130110
HAVELKOVÁ, Hana a OATES-INDRUCHOVÁ, Libora (eds.). Vyvlastněný hlas: proměny genderové kultury české společnosti 1948–1989. Praha: Sociologické nakladatelství.
HĄDZELEK, Kajetan (red.). (1987). Mała encyklopedia sportu, t. 2. Warszawa: Sport i Turystyka.
KALOUS, Jan a KOLÁŘ, František (eds.). Sport v komunistickém Československu 1945–1989. Praha: Ústav pro studium totalitních režimů.
KRAWCZYK, Zbigniew. (2000). Sport w zmieniającym się społeczeństwie, Warszawa: Akademia Wychowania Fizycznego im. Józefa Piłsudskiego.
LIPOŃSKI, Wojciech. (2012). Historia sportu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
MACURA, Vladimír. (2023). Šťastný věk a další studie o literatuře a kultuře dvacátého století. Praha: Academia.
MATKOWSKI, Artur. (2011). Sport a język współczesnego polskiego dyskursu społecznego, Racibórz: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu.
MORKES, František. (2010). Jak vzniklo slovo „spartakiáda“. Převzato 11. 4. 2025 z: https://plus.rozhlas.cz/jak-vzniklo-slovo-spartakiada-6646932.
NOWAKOWSKI, Andrzej. (2005). Zarządzanie kulturą fizyczną w Polsce w latach 1944–2001. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Oates-Indruchová, Libora. (2002). Genderově bezpříznakový diskurs? Tělo v teorii tělesné kultury. Filosofický časopis, 50(6), 971–989.
OATES-INDRUCHOVÁ, Libora. (2015). Řekni, kde ty traktoristky jsou? Kulturní reprezentace genderu v pozdním socialismu. In: Havelková, Hana a Oates-Indruchová, Libora (eds.). Vyvlastněný hlas: proměny genderové kultury české společnosti 1948–1989 (s. 393–426). Praha: Sociologické nakladatelství.
OLIVOVÁ, Věra. (1989). Odvěké kouzlo sportu, Praha: Olympia.
Příruční slovník českého jazyka (1935–1957). Převzato 10. 7. 2025 z: https://psjc.ujc.cas.cz/search.php?hledej=Hledej&heslo=spartakiáda&where=hesla&zobraz_ps=ps&zobraz_cards=cards&pocet_karet=3&ps_heslo=spartakiáda&ps_startfrom=0&ps_numcards=9&numcchange=no¬_initial=1.
ROUBAL, Petr. (2005). Krása a síla – genderový aspekt československých spartakiád. Gender, rovné příležitosti, výzkum 6(2), 10–14.
ROUBAL, Petr. (2006). Jak ochutnat komunistický ráj. Dvojí tvář československých spartakiád. Dějiny a současnost, 6, 38–41.
ROUBAL, Petr. (2015). Tělo národa: Československé spartakiády z pohledu generalderu. In: Havelková, Hana a Oates-Indruchová, Libora (eds.). Vyvlastněný hlas: proměny genderové kultury české společnosti 1948–1989 (s. 321–350). Praha: Sociologické nakladatelství.
ROUBAL, Petr. (2016). Československé spartakiády. Praha: Academia.
SEKOT, Aleš. (2008). Sociologické problémy sportu, Praha: Grada Publishing.
SKOTARCZAK, Dorota. (2015). Tematyka sportowa w kinie PRL. In: Skotarczak, Dorota i Bittner, Karolina (red.). W kręgu kultury PRL: Sport (s. 177–186). Poznań: Instytut Historii UAM.
SKOTARCZAK, Dorota i BITTNER, Karolina (red.). W kręgu kultury PRL: Sport. Poznań: Instytut Historii UAM.
Slovník spisovného jazyka českého. (1960–1972). Praha: Academia.
STASIAK, Marcin. (2009). Między „homo faber” a „homo ludens”. Wzorzec bohatera sportowego w polskich mediach w latach 1949–1955. In: GĄSOWSKI, Tomasz – BIELAŃSKI, Stefan (red.), Sport i polityka w dwudziestowiecznych państwach totalitarnych i autorytarnych (s. 75–86). Kraków: Instytut Historii UJ.
STRACHOVÁ, Milena. (2015). Organizace sportu v Československé republice v letech 1952–1989. In: Kalous, Jan a Kolář, František (eds.). Sport v komunistickém Československu 1945–1989 (s. 46–59). Praha: Ústav pro studium totalitních režimů.
SZULC, Paweł. (2015). Ideologizacja sportu w okresie stalinowskim na przykładzie Województwa Szczecińskiego. In: Skotarczak, Dorota i Bittner, Karolina (red.). W kręgu kultury PRL: Sport (s. 49–59). Poznań: Instytut Historii UAM.
SZYMCZAK, Mieczysław (red.). (1978). Słownik języka polskiego, t. 1. Warszawa: PWN.
SZYMAŃSKI, Karol (2019). Degeneration of the homosexual phantasm in the Czechoslovak „normalization” cinema. Soudobé dějiny, 26(2–3), 288–349. DOI: https://doi.org/10.51134/sod.2019.016
SZYMAŃSKI, Karol (2020). Krawiec, książę i chłopaki z brązu. Fantazmat homoseksualny w powojennym kinie czechosłowacki, Kraków: Universitas.
WAIC, Marek. (204). Tělovýchova a sport ve službách české národní emancipace, Praha: Karolinum
WINNICZUK, Lidia (2008). Ludzie, zwyczaje i obyczaje starożytnej Grecji i Rzymu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
License
Copyright (c) 2025 Roman Sliwka

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
