Abstract
The primary aim of the article is to characterize chronologically marked Bohemisms, which are the heritage of the historical and cultural ties that were once strong between Poland and Czechia. The attention will focus on direct borrowings, such as drab, kapalin, kusza, przyłbica, rusznica, and words whose adoption was mediated by the Czech language, such as baszta, herb, kacerz, koncerz, pop, puklerz, which are noted in „The Universal Dictionary of Polish” edited by S. Dubisz and „The Polish Academy of Sciences Great Dictionary of Polish” edited by P. Żmigrodzki. The presented dictionary material proved the richness of historical linguistic forms, which translates into a number of words of Czech origin in genuine use in living speech. All the discussed lexemes are an interesting linguistic document of life in distant eras. The past realities recorded in them reflect the essence of the Polish-Czech linguistic contacts.
References
BRÜCKNER, Aleksander. (1957). Dzieje kultury polskiej, t. 1: Od czasów przedhistorycznych do r. 1506. Warszawa: Książka i Wiedza.
BRÜCKNER, Aleksander. (1974). Początki i rozwój języka polskiego. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
BUTTLER, Danuta. (1978). Rozwój semantyczny wyrazów polskich. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
CZARNECKI, Tomasz. (1970). Pośrednictwo czeskie w staropolskich pożyczkach z niemieckiego. Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej, 9, 37–44.
FAŁOWSKI, Adam. (2020). Polskie etymologie: 1. ancymon, ancymonek; 2. szubrawiec, szudrawiec. W: Szczyrbak, M. i Tereszkiewicz, A. Kontakty językowe. Księga jubileuszowa ofiarowana Profesor Elżbiecie Mańczak-Wohlfeld z okazji 70. Urodzin (s. 133–144). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
KLEMENSIEWICZ, Zenon. (1999). Historia języka polskiego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
KLICH, Edward. (1927). Polska terminologia chrześcijańska. Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk.
KREJA, Bogusław. (1997). Wyraz pacierz jako nazwa miary czasu. W: Popowska-Taborska H. (red.). Leksyka słowiańska na warsztacie językoznawcy (s. 145–158). Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
LEHR-SPŁAWIŃSKI, Tadeusz. (1978). Język polski. Pochodzenie, powstanie, rozwój. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
LEHR-SPŁAWIŃSKI, Tadeusz. (1938). Wzajemne wpływy językowe polsko-czeskie. W: Idem. Rozprawy i szkice z dziejów kultury Słowian (s. 91–104). Lwów–Warszawa: Książnica-Atlas.
MALICKI, Jarosław. (2014). O kilku nowszych bohemizmach w polszczyźnie. Acta Universitatis Wratislaviensis. Slavica Wratislaviensia 159: Wyraz i zdanie w językach słowiańskich. Opis, konfrontacja, przekład, 8, 255–268.
ORŁOŚ, Teresa Zofia. (1980). Polsko-czeskie związki językowe. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
ORŁOŚ, Teresa Zofia. (1993). Tysiąc lat czesko-polskich związków językowych. Kraków: Universitas.
PIELA, Agnieszka. (2018). Pozorna tożsamość. Polskie tradycjonalizmy z semantycznym archaizmem. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
PIELA, Agnieszka. (2020). Kłopotliwe kwalifikatory chronologiczne w słownikach języka polskiego. Język Polski, 100(3), 58–72. DOI: https://doi.org/10.31286/JP.100.3.5
PIELA, Agnieszka. (2021). Żartobliwe archaizmy i anachronizmy w słownikach współczesnej polszczyzny. W: Horyń, E., Młynarczyk, E. i Żmigrodzki P. (red.). Język polski – między tradycją a współczesnością. Księga jubileuszowa z okazji stulecia Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego (s. 123–137). Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego. DOI: https://doi.org/10.24917/9788380846258.9
RECZEK, Józef. (1968). Bohemizmy leksykalne w języku polskim do końca XV wieku. Wybrane zagadnienia. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich–PAN.
RIEGER, Janusz i SIATKOWSKI, Janusz. (2001). Kontakty polszczyzny z językami słowiańskimi. W: Bartmiński J. (red.). Współczesny język polski (s. 541–553). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
SIATKOWSKI, Janusz. (1978). Zakres i charakter wpływu języka czeskiego na polski. Z Polskich Studiów Slawistycznych. Językoznawstwo, 5: Prace na VIII Międzynarodowy Kongres Slawistów w Zagrzebiu 1978, 307–314.
SIATKOWSKI, Janusz. (1990). Rola języka czeskiego w rozwoju polszczyzny literackiej. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Lingustica, 23, s. 137–144.
SIATKOWSKI, Janusz. (1996). Czesko-polskie kontakty językowe. Warszawa: Wydawnictwo Energeia.
SIATKOWSKI, Janusz. (1965–1970). Bohemizmy fonetyczne w języku polskim, t. 1–2. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
SIKORSKI, Dariusz. (2009). Najstarsza warstwa terminologii chrześcijańskiej w staropolszczyźnie – próba weryfikacji teorii o jej czeskim pochodzeniu. W: Górczak, Z. i. Jaskulski J. (red.).Wielkopolska – Polska – Czechy. Studia z dziejów średniowiecza ofiarowane Profesorowi Bronisławowi Nowackiemu (s. 347–370). Poznań: Instytut Historii UAM.
STIEBER, Zdzisław. (1955). Wpływ czeszczyzny na kształtowanie się polskiego języka literackiego. In: Kudělka M. (red.). Česko-polský sborník vědeckých prací (t. 2, s. 27–37). Praha: Státní pedagogické nakladatelství.
STIEBER, Zdzisław. (1956). O czechizmach w Kronice Galla. Poradnik Językowy, 7, 245–248.
TASZYCKI, Witold. (1927). Czechizmy w języku Reja. Prace Filologiczne, 12, 54–67.
URBAŃCZYK, Stanisław. (1978). Bogurodzica. Problem czasu powstania i tła kulturowego. Pamiętnik Literacki, 69(1), 35–70.
URBAŃCZYK, Stanisław. (1979a). Rola Wielkich Moraw i Czech w kulturze Polski średniowiecznej. W: Idem. Prace z dziejów języka polskiego (s. 63–74). Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
URBAŃCZYK, Stanisław. (1979b). Słownictwo staropolskie a wyższa kultura. W: Idem. Prace z dziejów języka polskiego (s. 85–96). Wrocław–Warszawa– Kraków–Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
WALCZAK, Bogdan. (1982). Z zagadnień etymologizacji zapożyczeń romańskich w języku polskim. W: Tokarski J. (red.). Język. Teoria-Dydaktyka: materiały V Konferencji Młodych Językoznawców-Dydaktyków, Nowa Wieś Szlachecka, 16–17 maja 1980 r. (s. 172–194). Kielce: Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Jana Kochanowskiego.
WALCZAK, Bogdan. (1999). Zarys dziejów języka polskiego. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
ŻMIGRODZKI, Piotr (oprac.). (2024). Wielki słownik języka polskiego PAN. Zasady opracowania. Kraków. Pozyskano 26.01.2025 z https://pliki.wsjp.pl/zasady_opracowania_wsjp.pdf.
License
Copyright (c) 2025 Agnieszka Piela

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
