Abstract
The linguistic image of the world encompasses stereotypes, i.e. simplified assessments and value judgments, on the one hand negative ones, which reflect prejudices, on the other hand these are positive images. The opposition OWN – ALIEN is based on stereotypes embedded in language. It has an axiological character, as it is an expression of division: OWN is the good one, and ALIEN is the bad one. This opposition is the basic opposition in Czech phraseology and reflects the common interpretation of the world, shaped by anthropocentrism, according to which concepts are formed on the basis of opposing semantic categories, e.g. human – animal, life – death, Czech – foreigner, healthy – sick, young – old, beautiful – ugly, etc. In the analysed material, antinomy is manifested in the juxtaposition of opposing characterizations: own – alien as: friend – enemy, caregiver – persecutor, devoted – indifferent, good-natured – deceitful, similar to me – different from me.
References
ČERMÁK, F. i in. (1983). Slovník české frazeologie a idiomatiky. Přirovnání. Praha: Academia.
ČERMÁK, F. i in. (1988). Slovník české frazeologie a idiomatiky. Výrazy neslovesné. Praha: Academia.
ČERMÁK, F. i in. (1994). Slovník české frazeologie a idiomatiky. Výrazy slovesné, t. I i II. Praha: Academia.
ČERMÁK, F. i in. (2009). Slovník české frazeologie a idiomatiky. Výrazy větné. Praha: Academia.
MRHAČOVÁ, E. i BALOWSKI, M. (2009). Česko-polský frazeologický slovník. Ostrava: Ostravská univerzita v Ostravě, Filozofická fakulta.
MRHAČOVÁ, E., BALOWSKA, G. I ZURA, A. (2011). Příroda. Země – Vesmír – Život – Smrt – Barvy – Prostor – Čas v české a polské frazeologii a idiomatice. Ostrava: Ostravská univerzita v Ostravě, Filozofická fakulta.
ORŁOŚ, T.Z. i in. (2009). Wielki czesko-polski słownik frazeologiczny. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
ORŁOŚ, T.Z. i HORNIK, J. (1996). Czesko-polski słownik skrzydlatych słów, Kraków: Universitas.
BALOWSKA, G. (2013). Czeskie dziewiętnasto- i dwudziestowieczne porównania z komponentem ZWIERZĘ. Bohemistyka, (4), 243–265.
BARTMIŃSKI, J. (2006). O pojęciu językowego obrazu świata. W: J. Bartmiński, Językowe podstawy obrazu świata (s. 11–21). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
BARTMIŃSKI, J. (2007). Stereotypy mieszkają w języku. Studia etnolingwistyczne. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
BARTMIŃSKI, J. i CHLEBDA, W. (2013). Problem konceptu bazowego i jego profilowania – na przykładzie polskiego stereotypu Europy. Etnolingwistyka, 25, 69–95.
BAUMAN, Z. (1995). Wieloznaczność nowoczesna. Nowoczesność wieloznaczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
ČERMÁK, F. (2016). Frazeologie a idiomatika. Jejich podstata a proměnlivost názorů na ně. Časopis pro moderní filologii, 98(2), 199–217.
CHLEBDA, W. (1993). Frazematyka. W: J. Bartmiński (red.), Encyklopedia kultury polskiej XX wieku, t. 2, Współczesny język polski (s. 327–334). Wrocław: Wiedza o Kulturze.
CHRISTOU, A. i TÁBORSKÁ, K. (2022). The Cultural Concepts of zdraví (health) and nemoc (illness) in Czech Phraseology. Koncepty zdraví (zdrowie) i nemoc (choroba) w czeskiej frazeologii. Etnolingwistyka, 34, 303–318. DOI: https://doi.org/10.17951/et.2022.34.303
CZYKWIN, E. (2008). Dlaczego ludzie nie lubią „obcych” i „innych”?. W: K. Czy- żewski (red.), Warto zapytać o kulturę, t. 3, Obcy/inny/swój (s. 53–70). Białystok-Sejny: Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego.
GRUCHLIK, H. (2007). Inność a obcość w kontekście filozoficznym. Anthropos?, 8–9. Pobrane 10 listopada 2024 z http://www.anthropos.us.edu.pl/anthropos5/texty/gruchlik.htm#top
KEMPF, Z. (1985). Wyrazy «gorsze» dotyczące zwierząt. Język Polski, (2–3), 125–144.
LEJMAN, J. (2015). Człowiek a zwierzę. Biologiczne i kulturowe źródła antropocentryzmu. Wschodni Rocznik Humanistyczny, 11, 283–293.
LEWICKI, A.M. i PAJDZIŃSKA, A. (1993). Frazeologia. W: J. Bartmiński (red.), Encyklopedia kultury polskiej XX wieku, t. 2, Współczesny język polski (s. 315–334). Wrocław: Wiedza o Kulturze.
MORMO, P. i KURAŚ-SZCZEPANEK, K. (2019). Językowe i retoryczne środki tworzenia opozycji „MY” i „ONI” w paskach informacyjnych „Wiadomości”. Półrocznik Językoznawczy Tertium. Tertium Linguistic Journal, 4(2), 55–77. DOI: https://doi.org/10.7592/Tertium2019.4.2.Mormol
MRHAČOVÁ, E. i PONČOVÁ, R. (2003). Zvířata v české a polské frazeologii a idiomatice. Česko-polský a polsko-český slovník. Ostrava: Filozofická fakulta Ostravské univerzity v Ostravě.
NOWAKOWSKA A., 2005, Świat roślin w polskiej frazeologii, Wrocław.
PAJDZIŃSKA, A. (1990). Antropocentryzm frazeologii potocznej. Etnolingwistyka, 3, 59–68.
Slovník spisovného jazyka českého (1989). B. Havránek i in., t. I–VIII, Praha: Academia.
ŠŤASTNÁ, L. (2017). Opozice ČLOVĚK – ZVÍŘE v češtině. W: I. Vaňková, V. Vodrážková i R. Zbořilová (red.), Horizonty kognitivně-kulturní lingvistiky. Schémata a stereotypy v mluvených a znakových jazycích (156–164). Praha: FF UK.
VAŇKOVÁ, I. (2007). Nádoba plná řeči. Člověk, řeč a přirozený svět. Praha: Karolinum.
License
Copyright (c) 2025 Grażyna Balowska

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
