Abstrakt
Artykuł podejmuje problem interpretacji funkcji i znaczenia ornamentowanych ołtarzy glinianych odkrywanych na obszarze Tracji i Dacji. Problem jest istotny, ponieważ obiekty te stanowią część szerszego zjawiska kulturowego w Europie, a ich funkcja nie była jednoznacznie określona. Celem pracy jest określenie ich charakteru sakralnego oraz miejsca w systemie wierzeń. Autor stosuje analizę archeologiczną obejmującą formę, ornamentykę, kontekst występowania oraz towarzyszące znaleziska. Najważniejsze wyniki wskazują, że ołtarze występowały zarówno w domach, jak i w budowlach o charakterze specjalnym oraz kurhanach, a ich ornamentyka wykazuje zróżnicowanie regionalne, przy czym obiekty dackie są prostsze niż trackie. Analiza wykazała, że były one związane z kultem domowym, prawdopodobnie bóstw opiekuńczych, a ich funkcja mogła rozszerzać się na poziom wspólnoty plemiennej. Wskazano również na ciągłość rozwojową tego typu obiektów oraz ich przemiany prowadzące do wyodrębnienia przestrzeni kultowych poza domem. Wnioskiem jest stwierdzenie, że ornamentowane ołtarze stanowiły istotny element religii domowej, który z czasem uległ instytucjonalizacji i rozszerzeniu funkcji społecznych.
Bibliografia
Babeș M., Statuelele geto-dace de la Cîrlomănești (jud. Buzău), „Studii și Cercetări de Istorie Veche și Arheologie” 1977, t. 28, nr 3, s. 319–352.
Colectivul de cercetări arheologice al Academiei R.P.R., Șantierul Poiana, „Studii și Cercetări de Istorie Veche” 1952, t. 3, s. 191–230.
Čičikova M., Žertveniki ellinističeskoj epohi v Trakii, „Studia Thracica” 1975, nr 1, s. 180–195.
Déchelette J., Manuel d’archéologie préhistorique, celtique et gallo-romaine, t. 2–3, Paris 1914.
Dimitrov D. P., Čičikova M., The Thracian City of Seuthopolis, „British Archaeological Reports” 1978, nr 38 (Supplementary Series).
Dimitrov D. P., Gradoustrojstvo i architektura na trakijskija grad Sevtopolis, „Arheologija” 1960, t. 2, nr 1, s. 3–15.
Dimitrov D. P., Kăm voprosa za religiata na Trakite ot ranneellinističeskata epocha, „Istoričeski Pregled” 1957, t. 13, nr 2, s. 65–81.
Dimitrov D. P., Neuentdeckte epigraphische Denkmäler über die Religion der Thraker in der frühhellenistischen Epoche, „Latomus” 1957, t. 28, s. 181–193.
Dimitrov D. P., Sevtopol – frakijskij gorod bliz s. Koprinka, „Sovetskaja Arheologija” 1957, nr 1, s. 199–216.
Dimitrov D. P., Seuthopolis, „Antiquity” 1961, t. 35, s. 91–102. DOI: https://doi.org/10.1017/S0003598X0003595X
Dobrovolskij A. V., Rozkopki diljanok A i G-ta mogil’nika zolotobalkivskogo poselenija, „Arheologičeskie Pamjatniki URSS” 1960, t. 9, s. 141–165.
Dremsizova S., Nadgrobni mogili pri selo Jankovo, „Izvestija na Archeologičeskija Institut” 1955, t. 19, s. 61–83.
Drost D., Zur Gliederung und Herkunft der metallenen Feuerböcke Mitteleuropas, „Ethnographisch-Archäologische Forschungen” 1954, t. 2, s. 100–158.
Fehér G., Mogilni nahodki ot Mumdžilar, „Izvestija na Archeologičeskija Institut” 1935, t. 8, s. 106–115.
Gerasimov T., Keltski kultovi figuri ot Bălgarija, „Izvestija na Archeologičeskija Institut” 1960, t. 23, s. 165–204.
Hudjak M. M., Iz istorii Nimfeja VI–III vekov do n.e., Leningrad 1962.
Jacenko J. V., O dvuh žertvennikah esharah v kurganah poberežja Dneprovsko-Bugskogo limana, „Trudy Gosudarstvennogo Muzeja” 1960, nr 37, s. 99–104.
Kastanajan V., Obrjad trizny v bosporskich kurganach, „Sovetskaja Arheologija” 1950, t. 14, s. 124–138. DOI: https://doi.org/10.1111/j.0954-6820.1950.tb06224.x
Kitov G., Trakijskaja grobnica-mavzolej kraj grad Strelča, „Vekove” 1977, nr 1, s. 12–21.
Kozub J. I., Drevnejšee svjatilišče Ol’vii, w: Ol’vija, Kiev 1975, s. 139–163.
Kozub J. I., Drevnejšij kul’tovyj kompleks Ol’vii, w: Hudožestvennaja kultura i archeologija antičnogo mira, Moskva 1976, s. 124–130.
Leahu V., Săpăturile arheologice de la Cătelu Nou, „Cercetări Arheologice în București” 1965, t. 2, s. 11–74.
Makiewicz T., Ołtarze i „paleniska” ornamentowane z epoki żelaza w Europie, „Przegląd Archeologiczny” 1976, nr 24, s. 100–183.
Makiewicz T., W sprawie genezy trackich i dackich ołtarzy i palenisk kultowych, „Przegląd Archeologiczny” 1977, nr 25, s. 179–187.
Mihajlov G., Trakite, Sofija 1972.
Nilsson M. P., A History of Greek Religion, Oxford 1925.
Nilsson M. P., Geschichte der griechischen Religion, t. 1, München 1941.
Nilsson M. P., Roman and Greek Domestic Cult, w: Opuscula Selecta, t. 3, Lund 1960, s. 271–286.
Nilsson M. P., The Minoan-Mycenaean Religion and Its Survival in Greek Religion, Lund 1927.
Pejkov A., Raskopki v drevnefrakijskom gorode Evtipija, „Pulpudeva” 1980, nr 3, s. 239–249.
Trohani G., Raport asupra săpăturilor arheologice… Vlădiceasca, „Cercetări Arheologice” 1975, t. 1, s. 151–175.
Trohani G., Săpăturile din așezarea geto-dacă de la Vlădiceasca, „Cercetări Arheologice” 1976, t. 2, s. 87–134.
Turcu M., Geto-daci din Cîmpia Munteniei, București 1979.
Viazmitina M. J., Frakijskije elementy v kulture naselenija gorodišč nižnego Dnepra, w: Drevnie frakijcy v severnom Pričernomorie, Moskva 1969, s. 119–134.
Vulpe R., Așezări getice din Muntenia, București 1966.
Vulpe R., Șantierul arheologic Popești, „Materiale și Cercetări Arheologice” 1951, t. 3, s. 224–246.
Vulpe R., Șantierul arheologic Popești, „Materiale și Cercetări Arheologice” 1959, t. 4, s. 307–324. DOI: https://doi.org/10.3406/mcarh.1959.1219
Vulpe R., Șantierul arheologic Popești, „Materiale și Cercetări Arheologice” 1960, t. 7, s. 321–328. DOI: https://doi.org/10.3406/mcarh.1961.1645
Vulpe R., Șantierul arheologic Popești. Raport preliminar, „Studii și Cercetări de Istorie Veche” 1955, t. 4, nr 1–2, s. 239–264.
Yavis C. G., Greek Altars. Origins and Typology, Saint Louis 1949.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1990
OPEN ACCESS