Abstrakt
Artykuł analizuje problem podobieństw i różnic w przedstawieniach jeźdźca w sztuce Anatolii i Tracji oraz ich znaczenia ikonograficznego. Problem jest istotny dla badań nad transferem motywów artystycznych i religijnych między regionami starożytnego świata. Celem pracy jest określenie relacji między tymi przedstawieniami oraz wyjaśnienie ich genezy. Autor stosuje analizę porównawczą materiału ikonograficznego, obejmującego stele, reliefy i sarkofagi z różnych stanowisk. Najważniejsze wyniki wskazują, że choć przedstawienia z obu regionów wykazują podobieństwa formalne (np. kierunek ruchu jeźdźca, dynamika sceny), różnią się pod względem ikonografii szczegółowej i kontekstu symbolicznego. W Anatolii motyw jeźdźca wiązany jest z lokalnymi bóstwami oraz z heroizowanymi zmarłymi, natomiast w Tracji posiada odrębne, bardziej ustalone cechy ikonograficzne. Brak charakterystycznych elementów trackich w zabytkach anatolijskich sugeruje niezależność części tradycji. Jednocześnie podobieństwa mogą wynikać ze wspólnych podstaw kulturowych lub kontaktów między populacjami. Wnioskiem jest stwierdzenie, że zbieżności ikonograficzne są efektem zarówno wspólnego dziedzictwa, jak i dyfuzji wzorców, a nie prostego zapożyczenia.
Bibliografia
Ergänzungsbände zu den Tituli Asiae Minoris (ETAM), Wien 1966–, nr 1, 4, 16, 18.
Kalinka E., Tituli Asiae Minoris, t. 2: Tituli Lyciae graeca et latina conscripti, fasc. 1: Pars Lyciae occidentalis cum Xantho oppido, Vindobonae 1901.
Kalinka E., Heberdey R., Tituli Asiae Minoris, t. 1: Tituli Lyciae lingua lycia conscripti, Bonae 1901.
Monumenta Asiae Minoris Antiqua, t. 4: Monuments and Documents from Eastern Asia and Western Galatia, Manchester 1933.
Bean G. E., Journeys in Northern Lycia 1965–1967, Wien 1971.
Bean G. E., Notes and Inscriptions from Pisidia, „Arheologičeski Izvestija na Muzeja v Sofija” 1960, t. 10, s. 43–82. DOI: https://doi.org/10.2307/3642429
Crossland R. A., The Position in the Indo-European Language Family of Thracian and Phrygian and Their Possible Close Cognates: Some General Observations, „Studia Balcanica” 1971, t. 5, s. 225–236.
Drexler W., Der Gott Kakasbos, „L’Année Épigraphique” 1890, t. 13, s. 126.
Firatlı N., Les stèles funéraires de Byzance gréco-romaine, Paris 1964.
Gagé J., Deux dieux cavaliers d’Asie Mineure d’après deux bas-reliefs inédits, „Mélanges d’Archéologie et d’Histoire de l’École française de Rome” 1920, t. 43, s. 103–123. DOI: https://doi.org/10.3406/mefr.1926.8546
Hanfmann G. M. A., Jacobs S. W., Ramage N. H., Sculpture from Sardis: The Finds through 1975, Cambridge (Mass.) 1978.
Herrmann P., Polatkan K. Z., Das Testament des Epikrates und andere neue Inschriften aus dem Museum von Manisa, „Österreichische Akademie der Wissenschaften. Phil.-Hist. Klasse. Sitzungsberichte” 1969, nr 7 (poz. 265), s. 50.
Herrmann P., Polatkan K. Z., Grab- und Votivstelen aus dem nordöstlichen Lydien im Museum von Manisa, „Anatolian Studies” 1961, t. 98, nr 16, s. 119–127.
Kazarov G. I., Die Denkmäler des thrakischen Reitergottes in Bulgarien, Budapest 1938.
Keil J., Zeus Trosu, „Anatolian Studies” 1950, nr 87, s. 85.
Kretschmer P., Invasion der Phryger in Hellas, „Anatolian Studies” 1950, t. 87.
Mellaart J., Prehistory of Anatolia and Its Relations with the Balkans, „Studia Balcanica” 1971, t. 5, s. 119–147.
Metzler D., Das Pferd auf den Münzen des Labienus – ein Mithra-Symbol? [w:] Studien zur Religion und Kultur Kleinasiens (Festschrift Dörner), Leiden 1978, s. 619–663. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004295407_011
Pfuhl E., Möbius H., Die ostgriechischen Grabreliefs, Mainz 1979.
Ramsay A. M., Isaurian and East-Phrygian Art in the Third and Fourth Centuries after Christ [w:] Studies in the History and Art of the Eastern Provinces of the Roman Empire, 1906, s. 3–92.
Ramsay W. M., Cities and Bishoprics of Phrygia, „Journal of Hellenic Studies” 1883, t. 4, s. 1–406. DOI: https://doi.org/10.2307/623380
Ramsay W. M., Preliminary Report to the Wilson Trustees on Exploration in Phrygia and Lycaonia [w:] Studies in the History and Art of the Eastern Provinces of the Roman Empire, 1906, s. 231–278.
Ramsay W. M., Sepulcral Customs in Ancient Phrygia, „Journal of Hellenic Studies” 1884, t. 5, s. 241–262. DOI: https://doi.org/10.2307/623708
Ramsay W. M., The Tekmoreian Guest-Friends: An Anti-Christian Society on the Imperial Estates at Pisidian Antioch [w:] Studies in the History and Art of the Eastern Provinces of the Roman Empire, 1906, s. 305–377.
Realencyclopädie der klassischen Altertumswissenschaft, t. 10, Stuttgart 1910.
Robert J., Robert L., Hellenica IX: Inscriptions et reliefs d’Asie Mineure, Paris 1950.
Robert L., Les gladiateurs dans l’Orient grec, Paris 1940.
Scorpan C., Cavalerul trac, Constanța 1967.
Schapiro M., Niektóre problemy semiotyki sztuk plastycznych: pole i nośniki znaków obrazowych [w:] Pojęcia, problemy, metody współczesnej nauki o sztuce, Warszawa 1976.
Velkov V., Fol A., Les Thraces en Égypte gréco-romaine, „Studia Thracica” 1977, t. 4, s. 10–105.
Vermeule C. C., An Equestrian Statue of Zeus, „Bulletin of the Museum of Fine Arts” 1958, nr 56.
Will E., Le relief cultuel gréco-romain, Paris 1955.
Zaloscer H., Die Frontalität – Form und Bedeutung, „Alte und moderne Kunst” 1970, t. 108, s. 2–13.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1990
OPEN ACCESS