Słowa kluczowe
Mołdawia
Athos
Akademia Mohylańska
hezychazm
Dragomirna
monaster Secu
monaster Neamț
Jak cytować
Abstrakt
Święty Paisjusz Wieliczkowski (1722–1794), kanonizowany przez Rosyjski Kościół Prawosławny w 1988 roku, jest jedną z kluczowych postaci duchowości bizantyjsko-słowiańskiej XVIII–XIX wieku. Jego życie i działalność były naznaczone poszukiwaniem autentycznego doświadczenia monastycznego. Celem artykułu jest ukazanie roli Paisjusza w odnowieniu duchowości hezychastycznej i w kształtowaniu modelu życia monastycznego, który wywarł trwały wpływ na prawosławie w Europie Środkowo-Wschodniej oraz Rosji. Podstawą analizy są źródła historyczne, rękopisy i przekłady tekstów patrystycznych zachowane w monastyrach rumuńskich i rosyjskich, a także literackie świadectwa uczniów Paisjusza i tradycja hagiograficzna. Wykorzystano metodę analizy porównawczej, która obejmuje dokumenty monastyczne (reguły, inwentarze, rejestry ksiąg), jak i źródła dotyczące rozwoju hezychazmu. Wyniki badań wskazują, że działalność Paisjusza przyczyniła się do odnowienia trzech kluczowych wymiarów duchowości prawosławnej: starczestwa (kierownictwa duchowego), praktyki Modlitwy Jezusowej i szeroko zakrojonej pracy translatorsko-edytorskiej. Wspólnoty zainicjowane przez świętego, wielonarodowe i otwarte, stały się także wzorem życia cenobitycznego oraz centrami odrodzenia duchowego. Dziedzictwo Paisjusza Wieliczkowskiego, określane współcześnie mianem „paisjanizmu”, po upadku komunizmu stało się na nowo źródłem inspiracji dla prawosławia.
Bibliografia
Bălan I., Romanian Patericon. Saints of the Romanian Ortodox Church, vol. I: Third-Eighteenth Centuries, St. Herman of Alaska Brotherhood, St. Paisius Abbey, 1996.
Bălan T., Cetăţile sufletului. Mănăstiri şi schituri basarabene, Chişinău 2002.
Bielawski M., Polis monachorum, Bydgoszcz 2001.
Cândea V., Locul spiritualităţii româneşti în reînnoirea isihastă [w:] Românii în reînnoirea isihastă, Iaşi 1994.
Cieślik I., Starcy Pustelni Optyńskiej, Kraków (brak roku wydania).
Citterio E., Învăţătura spirituală a stareţului Paisie. Radiografia (descrierea) unei obşti [w:] Românii în reînnoirea isihastă, Iaşi 1994, s. 123–124.
Daniel, Metropolita Moldawii i Bukowiny, Vocatie si destin filocalic la români [w:] Românii in reînnoirea isihastă, Iaşi 1997, s. 11.
Dascălul G., Povestire din parte a vieţii precuviiosului părintelui nostru Paisie şi arătare pentru adunarea soborului celui împreună cu cuviologia sa care cu pronta lui Dumnezeu şi pre urmă neimputinat se păzeşte [w:] Paisianismul – un moment românesc în întâmpinarea primul congres ecumenic internaţional Paisie Veliciosist şi mişcarea/mostenirea sa spirituală, Italia, Magnano, 20–23 septembrie 1995, Bucureşti 1996, s. 118–141.
Fecioru D., Un catalog vechi de manuscrise şi cărţi al bibliotecii mânăstirii Neamtului, „Biserica Ortodoxa Româna” 1941, t. 49, nr 7–8, s. 414–443.
Iorga N., Monastirea Neamtului. Viaţa câlugărească şi munca pentru cultură, Neamț 1925.
Kuffel J., Paisjusz Wieliczkowski w obronie czystości prawosławnej wiary: Polemika z unią i katolicyzmem, „Krakowskie Zeszyty Ukrainoznawcze” 1996–1997, t. 5/6, s. 165–170.
Kuffel J., W drodze na Tabor. Theosis w życiu i twórczości św. Paisjusza Wieliczkowskiego, Kraków 2005.
Mihail P., Obştea mânăstirilor Neamţ şi Secu în anul 1837 [w:] Românii în reînnoirea isihastă, Iaşi 1997, s. 149–198.
Mnich Kościoła wschodniego, Modlitwa Jezusowa, Kraków 1993.
Nicolaiciuc V., Paisie Velichkowski şi literatura religioasă, „Analele Bucovinci” 1994, t. I, z. 2, s. 301–309.
Nowicki Z., Starzec Paisij, „W drodze” 2005, nr 2(378), s. 83–94
Opowieści pielgrzyma, Poznań 1988.
Opowiadania pielgrzyma, Hajnówka 2000.
Păcurariu M., Sfinţi daco-romani şi români, Iaşi 2000.
Pelin V., Contribuţia cărturarilor români la traducerile şcolii paisiene [w:] Românii în reînnoirea isihastă, Iaşi (brak roku wydania).
Pelin V., The Correspondence of Abbot Paisie (III), „Revue des Études Sud-Est Européennes” 1994, t. 32, z. 3–4, s. 349–366.
Pelin V., Tezaurul de manuscrise de la Neamţ – studiul cercetărilor, „Revista de Lingvistică și Știință Literară” 1994, nr 5, s. 79–83.
Reguła św. Paisjusza. Opisanie z krótką przedmową metropolicie Kyr Gabrielowi z Jass porządku oraz norm życia wspólnotowego. Osiemnaście zasad albo punktów [w:] św. Paisjusz Wieliczkowski, O modlitwie umysłu albo modlitwie wewnętrznej, przeł. i wstęp J. Kuffel, Białystok 1995, s. 137–146.
Sołowiew A., Ojcowie cerkwi o starcostwie i monastycyzmie, tłum. S. Maria (Jurczuk), Hajnówka 1997.
Ştrempel G., Catalogul manuscriselor româneşti, t. I–IV, Bucureşti 1978 (I), 1983 (II), 1987 (III), 1992 (IV).
Ursu N.A., Dascălul Macarie, autorul Gramaticii rumâneşti (1772) şi al lexiconului slavono-român (1778), „Limba româna” 1985, t. 34, nr 5, s. 445–449.
Ursu N.A., Şcoala de trăducători români din Obştea Stareţului Paisie de la mânăstirile Dragomirna, Secu şi Neamţ [w:] Românii în reînnoirea isihastă, Iaşi 1994, s. 39–61.
Viața cuviosului Paisie de la Neamț – după manuscrisul nr 154 din Biblioteca Mănăstirii Neamț, red. I. Ivan, Iași 1997.
Viaţa şi acaiistul Sfântului ierarh Calinic de la Cernica, Bucureşti 2002.
Zaharia C., Paisianismul şi slujirea ecumenică a Bisericii Ortodoxe Române [w:] Paisianismul – un moment românesc în întâmpinarea primul congres ecumenic internaţional „Paisie Veliciosvski şi mişcarea/mostenirea sa spirituală”, Italia, Magnano, 20–23 septembrie 1995, Bucureşti 1996, s. 35–45.
Zamfirescu D., Biruinţa unei idei [w:] Paisianismul – un moment românesc în istoria spiritualităţii europene, red. D. Zamfirescu, Bucureşti 1996.
Licencja
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2009
OPEN ACCESS