Abstrakt
Celem artykułu jest analiza genezy idei jugosłowiańskiej w kontekście sprzecznych wizji historiograficznych. W historiografii dochodziło m.in. do mieszania pojęć „idea południowosłowiańska” i „idea jugosłowiańska”, mimo że odnoszą się one do odmiennych zjawisk politycznych. Pierwsza obejmuje szerokie spektrum programów narodowych i ekspansjonistycznych Słowian południowych, a druga była chorwacką koncepcją polityczną z drugiej połowy XIX wieku. W artykule szczególną uwagę poświęcono krytyce interpretacji tworzonych przez tzw. historyków projugosłowiańskich, którzy nadawali jugoslawizmowi wielowiekową tradycję. Na podstawie analizy dokumentów autorstwa XIX-wiecznych polityków chorwackich utożsamianych z jugoslawizmem i uchwał chorwackiego saboru przedstawiono moment narodzin oraz ogólną charakterystykę tego nurtu. Autor stawia tezę, że zarówno działania jawne (postulaty federalizacji monarchii habsburskiej), jak i tajne (kontakty z Serbią) miały na celu wzmocnienie pozycji Chorwatów w stosunku do ich otoczenia politycznego. Temu celowi podporządkowano także dążenia o wymiarze religijnym. Przedstawienie idei jugosłowiańskiej jako wspólnego dziedzictwa Słowian południowych stanowi rezultat późniejszych zabiegów propagandowych i politycznych.
Bibliografia
Cepelić M., Pavić M., J. J. Strossmayer biskup bosansko-đakovački i sriemski 1850–1900, Zagreb 1900–1904.
Ekmečić M., Stvaranje Jugoslavije 1790–1918, t. I–II, Beograd 1989.
Felczak W., Ugoda węgiersko-chorwacka 1868 roku, Wrocław 1969.
Felczak W., Tajna polityka chorwacka w 1867 r. w świetle nieznanych dokumentów, „Studia Historyczne” 1968, t. XI, z. 3 (42), s. 343–365.
Giza A., Idea jugoslawizmu w latach 1800–1918, Szczecin 1992.
Giza A., Narodziny i rozpad Jugosławii, Szczecin 1994.
Giza A., Polskie aspekty jugoslawizmu w latach 1848–1875, „Szczecińskie Studia Historyczne” 1997, nr 9, s. 17–33.
Gross M., Vijek i djelovanje Franje Račkoga, Zagreb 2004.
Horvat J., Politička povijest Hrvatske, t. I, Zagreb 1990.
Ikić N., J. J. Strossmayer i crkveno, kulturno i nacionalno jedinstvo, Sarajevo 2002.
Istorija Jugoslavije, Beograd 1973.
Jelavich B., Historia Bałkanów. Wiek XVIII i XIX, Kraków 2005.
Katičić R., Strossmayer u Beču 1847–1850, „Forum” 1990, t. LIX, z. 5–6, s. 619–630.
Košćak V., Josip Juraj Strossmayer. Političar i mecena, Osijek 1990.
Korunić P., Jugoslavenska ideologija u hrvatskoj i slovenskoj politici. Hrvatsko-slovenski politički odnosi 1848–1870, Zagreb 1986.
Korunić P., Jugoslavizam i federalizam u hrvatskom nacionalnom preporodu 1835–1875, Zagreb 1989.
Korunić P., Jugoslavenska ideja u hrvatskoj politici 1866–1868, „Zbornik Zavoda za povijesne znanosti istraživačkog centra Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti” 1981, t. 11, s. 1–107.
Pavličević D., Historia Chorwacji, Poznań 2004.
Pavličević D., Povijest Hrvatske, Zagreb 2000.
Rački F., Jugoslovjenstvo [w:] J. J. Strossmayer, F. Rački, Politički spisi, Zagreb 1971, s. 277–290.
Rapacka J., Leksykon tradycji chorwackich, Warszawa 1997.
Spisi saborski sabora Kraljevinah Dalmacije, Hrvatske i Slavonije od god. 1861, z. 1, Zagreb 1862.
Šišić F., Josip Juraj Strossmayer. Dokumenti i korespondencija, t. I, Zagreb 1933.
Šišić F., Jugoslovenska misao. Istorija ideje jugoslovenskog ujedinjenja i oslobođenja od 1790–1918, Beograd 1937.
Šišić F., Korespondencja Rački–Strossmayer, t. I–IV, Zagreb 1929–1933.
Święch Z., Trzy tajne dokumenty, Kraków 2003.
Tomljanovich W.B., Biskup Josip Juraj Strossmayer: nacjonalizm i moderni katolicyzm w Chorwacji, Zagreb 2001.
Zieliński B., Serbowie na ziemi, „Tygiel Kultury” 2003, nr 7/9, s. 6–13.
Żurek P., Hotel Lambert i Chorwaci 1843–1850, Warszawa 2005.
Żurek P., Kardynał Mieczysław Ledóchowski i Kościół katolicki w Serbii w drugiej połowie XIX wieku, „Przegląd Historyczny” 2003, t. XCIV, z. 1, s. 23–41.
Żurek P., Kontakty biskupa Strossmayera z polską emigracją w Paryżu w roku 1867, „Studia Historyczne” 2002, t. XLV, z. 3–4, s. 275–287.
Licencja
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2009
OPEN ACCESS