Słowa kluczowe
Serbia
Albańczycy
kwestia albańska
Kosowo
Metochia
nacjonalizm
Jak cytować
Abstrakt
Artykuł jest poświęcony analizie poglądów i działalności Dimitrija Tucovicia (1881–1914), serbskiego socjalisty i intelektualisty z początku XX wieku, który rozwijał refleksję nad „kwestią albańską”. Tłem rozważań są wydarzenia w przededniu i w trakcie wojen bałkańskich (1912–1913), gdy Serbia włączyła do swoich granic Kosowo i Metochię, a także podjęła próbę ekspansji na północną część Albanii. Celem artykułu jest ukazanie myśli politycznej D. Tucovicia w odniesieniu do relacji serbsko-albańskich i jego wizji alternatywnej wobec oficjalnego kursu polityki Serbii. Podstawą źródłową jest tekst pt. Srbija i Arbanija (1914) oraz publicystyka współczesnych D. Tucoviciowi polityków i intelektualistów serbskich. Artykuł jest oparty na krytycznej analizie dyskursu politycznego i studiach porównawczych nad ideami bałkańskich socjalistów oraz nacjonalistów. D. Tucović był jednym z nielicznych serbskich polityków, którzy traktowali Albańczyków jako odrębny naród z prawem do samostanowienia, uznając ich roszczenia do Kosowa i Metochii. Proponował rozwiązania oparte na dialogu, poszanowaniu praw mniejszości i dążeniu do budowy federacji demokratycznych państw bałkańskich. Jego krytyka polityki podboju oraz diagnoza nieuchronności konfliktu o Kosowo pozostają aktualne także we współczesnej refleksji nad relacjami serbsko-albańskimi.
Bibliografia
„Albanija. Shkipnija é Shikptarvéte”, 15.03.1903, nr 20, s. 1.
Aleksić-Pejković L., Slobodan Jovanović o Srbiji u planovima velikih sila u XX veku do kraja prvog svetskog rata [w:] Slobodan Jovanović: ličnost i delo. Zbornik radova sa naučnog skupa održanog od 17. do 20. februara 1997, red. M. Jovičić, Beograd 1998, s. 147.
Balkanicus [Protić S.], Albanski problem i Srbija, Beograd 1913.
Banac I., Nacionalno pitanje u Jugoslaviji: porijeklo, povijest, politika, Zagreb 1988.
Bandžović S., Ratovi i demografska deosmanizacija Balkana 1912–1941, „Prilozi – Contributions” 2003, nr 32, s. 192–204.
Behschnitt W.D., Nationalismus bei Serben und Kroaten 1830–1914. Analyse und Typologie der nationalen Ideologie, München 1980.
Blagojević O., Ekonomska misao u Srbiji do drugog svetskog rata, Beograd 1980.
Bogdanović D., Knjiga o Kosovu. Razgovori o Kosovu, Beograd 1990.
Bujwid-Kurek E., Myśl polityczna i państwowo ustrojowa Svetozara Markovicia (1846–1875), Kraków 2000.
Chlebowczyk J., Między dyktatem, realiami a prawem do samostanowienia. Prawo do samookreślenia i problem granic we wschodniej Europie Środkowej w pierwszej wojnie światowej oraz po jej zakończeniu, Warszawa 1988.
Czekalski T., Albania, Warszawa 2003. DOI: https://doi.org/10.5089/9781451800715.002
Đilas M., Predgovor [w:] D. Tucović, Srbija i Arbanija. Jedan prilog kritici zavojevačke politike srpske buržoazije, Beograd 1945, s. 8–10.
Dimitrijević S., Dimitrije Tucović, marksistički neimar Srpske socijaldemokratske stranke, Beograd 1949.
Dimitrijević S., R. Dragović, Beograd 1954.
Dimitrijević S., Tucović, Dimitrije [w:] Enciklopedija Jugoslavije, t. VIII: (Srbija–Ž), Zagreb 1971, s. 385–386.
Dimitrijević S., Učešće balkanskih socijalista u Drugoj Internacionali (1880–1910), Beograd 1966.
Dubovac J., Srpski socijalisti i Prvi balkanski rat [w:] Prvi balkanski rat. Okrugli sto povodom 75. godišnjice 1912–1987. 28. i 29. oktobar 1987, red. V. Stojančević, Beograd 1991, s. 81–88.
Giza A., Ziemie macedońskie na przełomie XIX i XX wieku, Szczecin 1996.
Georgevirch V. [Đorđević V.], Die Albanesen und die Groβmächte, Leipzig 1913.
Hadri A., Pasthënie [w:] D. Tucoviq, Sërbia e Shqipëria. Një kontribut për kritikën e politikës pushtuese të borgjezisë sërbe, Prishtinë 1978, s. 105–121.
Hadri A., Vlera e veprës së Dimitrije Tucoviqit „Serbia e Shqipëria” [w:] tegoż, Marrëdhëniet shqiptare jugosllave, Prishtinë 2003, s. 219–234.
Hrabak B., Dimitrije Tucović i srpski socijalisti o Arbanasima u vreme ustanka 1909–1912, „Užicki zbornik” 1981, nr 10, s. 47–56.
Imami P., Srbi i Albanci kroz vekove, Beograd 2000.
J.B.B., Kako je glasala Srbija, „Blic”, 2.10.2002, nr 2027, s. 2.
Kaleši H. [Kaleshi H.], Napredne ideje nekih ideologa albanskog nacionalnog pokreta u drugoj polovini XIX veka o saradnji balkanskih naroda [w:] Oslobodilački pokreti jugoslovenskih naroda od XVI veka do početka prvog svetskog rata. Zbornik radova, t. 1, red. D. Milić, Beograd 1976, s. 231–235.
Malinowski A., Kwestia macedońska w Bułgarii w latach 1878–1918, Toruń 2006.
Mančev K., Rola stereotypów narodowych w historii narodów bałkańskich, „Dzieje Najnowsze” 1998, t. 30, nr 2, s. 15–25.
Marović M., Balkanski džoker. Albanija i Albanci. Istorijska hronika nastajanja i razvoja albanskog pitanja, Bar 1995.
Pejin J., Istorija srpskog naroda Stanoja Stanojevića kao deo političkog programa nacionalnog ujedinjenja 1908–1912. godine [w:] Velika Srbija. Istine, zablude, zloupotrebe. Zbornik radova sa Međunarodnog naučnog skupa održanog u Srpskoj akademiji nauka i umetnosti u Beogradu od 24-26. oktobra 2002. godine, red. V.Đ. Krestić, M. Nedić, Beograd 2003, s. 427–432.
Pelević B., Kroz istoriju Kosova i Metohije od VI do XXI veka, Beograd 2005.
Petranović B., Kosovo u jugoslovensko albanskim odnosima i projekt balkanske federacije [w:] Srbi i Albanci u XX veku. Ciklus predavanja 7–10. maj 1990, red. A. Mitrović, Beograd 1991, s. 309–340.
Petranović B., Kosovo u jugoslovensko albanskim odnosima i projekt balkanske federacije 1945–1948 [w:] Srbi i Albanci u XX veku. Ciklus predavanja, Beograd 1991, s. 374–398.
Popović N., Dimitrije Tucović, njegov život i rad, Beograd 1935.
Puto A., L’independance albanaise et la diplomatie des grandes puissances 1912–1914, Tirana 1982.
Ristić M. [P. Balkanski], Kroz groblje. Opažanja i beleške prilikom putovanja kroz srpsku zemlju pod Turskom 1892 godine od P. Balkanskog, Beograd 1894.
Rushiti L., Rezistenca e popullit shqiptar kundër pushtuesve serbo-malazezë 1912–1914, „Kosova” 2002/2003, t. 24/25, s. 161–170.
Slipičević F., Storia dei popoli della Repubblica Federativa Popolare di Jugoslavia, b.m. 1954.
Stanojević S., Istorija srpskog naroda, Beograd 1910.
Szczepański W., Najważniejsza serbska jesień?, „Nowe Sprawy Polityczne” 2002, nr 9/21, s. 36–50.
Szczepański W., Serbowie a Albańczycy w latach 1878–1918, Poznań 2005, maszynopis rozprawy doktorskiej napisanej pod kierunkiem prof. UAM dr hab. W. Szulca w Zakładzie Bałkanistyki IH UAM.
Szczepański W., Serbskie zainteresowania kulturą albańską i albańskie kulturą serbską w drugiej połowie XIX i na początku XX wieku, maszynopis referatu odczytanego na międzynarodowej konferencji Iliricum – Skanderbeg – wspólna Europa, zorganizowanej przez Collegium Europaeum Gnesnense UAM przy współudziale Komisji Bałkanistyki przy Oddziale PAN w Poznaniu (tekst oddany do przygotowywanego do druku tomu pokonferencyjnego).
The War Correspondence of Leon Trotsky: The Balkan Wars, 1912/13, New York 1995.
Tucović D., Celokupna dela, t. I, Beograd 1924.
Tucović D., Izabrani spisi, t. I–II, Beograd 1949–1950.
Tucović D., Srbija i Arbanija. Jedan prilog kritici zavojevačke politike srpske buržoazije, Beograd 1914; wyd. 2: Beograd–Zagreb 1945.
Vinaver V., Srpska socijaldemokratija i problem rata [w:] Oslobodilački pokreti jugoslovenskih naroda od XVI veka do početka prvog svetskog rata, red. D. Milić, R. Novaković, T. Popović, M. Radević, Beograd 1976, s. 255–286.
Vinaver V., Za neki meěiunarodni aspekti na makedonskoto nacionalno prađanje, „Glasnik Instituta za nacionalnata istorija” 1971, nr 3, s. 112.
Waldenberg M., Albańsko serbski konflikt etniczny w Kosowie. Zarys dziejów, „Sprawy Narodowościowe. Seria Nowa” 2001, z. 18, s. 7–32.
Waldenberg M., Rozbicie Jugosławii: jugosłowiańskie lustro międzynarodowej polityki, t. I–II, Warszawa 2005.
Zandberg A., „Ociężali umysłowo, głupi oportuniści”. Wczesna brytyjska lewica radykalna wobec ruchu związkowego, „Dzieje Najnowsze” 2006, t. 38, nr 1, s. 3–18.
Znamierowska Rakk E., Federacja Słowian Południowych w polityce Bułgarii po II wojnie światowej. Korzenie. Próby realizacji. Upadek, Warszawa 2005.
Licencja
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2009
OPEN ACCESS