Abstrakt
Artykuł jest poświęcony quasi-islamskim i sufickim podstawom ruchów społecznych rozwijających się w Rumelii od XV do połowy XVI wieku. Autor analizuje rolę nurtów mistycznych islamu, zwłaszcza sufizmu, w inspirowaniu buntów społecznych i ruchów opozycyjnych wobec państwa osmańskiego. Celem artykułu jest ukazanie związku między heterodoksyjnymi nurtami religijnymi a wystąpieniami społecznymi w imperium osmańskim. Autor stosuje metodę historyczno-porównawczą i analizę źródeł osmańskich oraz literatury dotyczącej sufizmu. Szczególną uwagę poświęcono działalności szejcha Bedreddina, który łączył idee mistyczne z programem społecznym i politycznym, występując przeciwko sułtanowi Mehmedowi I. W pracy wykazano, że ruchy te miały charakter synkretyczny, łącząc elementy szyickiego mesjanizmu, sufizmu i populizmu społecznego. Rezultaty analizy wskazują, że heterodoksyjne ruchy religijne odegrały istotną rolę w kształtowaniu społecznego i politycznego krajobrazu Rumelii oraz wpływały na relacje między państwem osmańskim a ludnością Bałkanów.
Bibliografia
Babinger F., Schejch Bedr ed-dīn, der Sohn des Richters von Simāw, „Der Islam” 1921, t. 11, s. 56–71.
Balivet M., Deux partisans de la fusion religieuse des chrétiens et des musulmans au XVe siècle: le Turc Bedreddin de Samavna et le Grec Georges de Trebizonde, „Byzantina” 1980, t. 10, s. 363–396.
Balivet M., Derviches Turcs en Romanie latine. Quelques remarques sur la circulation des idées au XVe siècle, „Byzantinische Forschungen” 1987, t. 1, s. 239–255.
Charles R., Le droit musulmane, Paris 1960.
Chittick W.C., Tasawwūf [w:] The Encyclopaedia of Islam, t. 10, Leiden 2000, s. 319.
Clayer N., Mystiques, état et société. Les Halvetis dans l’aire balkanique de la fin du XVe siècle à nos jours, „Islamic History and Civilization. Studies and Texts”, t. 9, red. U. Haarman, Leiden–New York–Köln 1994.
Clayer N., Popovic A., Tarīka. II.6 In the Balkans [w:] The Encyclopaedia of Islam, t. 10: T–U, Leiden 2000, s. 253–255.
Cvetkova B.A., L’évolution du régime féodal turc de la fin du XVIe siècle jusqu ’au du XVIII siècle [w:] Etudes des historiques à l’occasion du XIe Congrès International des Sciences Historiques, Sztokholm 1960, s. 177.
Daftary F., The Isma’ilis: Their History and Doctrine, London 1990.
Filipović N., Princ Musa i šejh Bedreddin, Sarajevo 1971.
Fisz R., Śpiący, przebudźcie się (Spjaszczije probudjatsja), Moskwa 1989.
Hauziński J., Formowanie się szkół sufickich na Bałkanach, „Balcanica Posnaniensia. Acta et studia” 2001, t. 11/12.
Hauziński J., Kraje i kultury śródziemnomorskie, red. G. Labuda, Poznań.
Hauziński J., Sufizm Bałkański – perspektywa dialogu czy konfrontacji, „Balcanica Posnaniensia. Acta et Studia” 2009, t. 15, s. 17–19.
Heffening W., (oprac. J. Schacht), Hanafiyya [w:] The Encyclopaedia of Islam, t. 3, Leiden 1986, s. 162–164.
Ibrahimow G. I., Krestjanskije wosstanija w Turcii v XV–XVI v. [w:] „Wizantijskij Wriemiennik” 1953, t. 7, s. 142.
Inalcik H., Imperium osmańskie. Epoka klasyczna 1300–1600, tłum. J. Hunia, Kraków 2006.
Inalcik H., Quataert D., Dzieje gospodarcze i społeczne imperium osmańskiego 1300–1914, tłum. J. Hunia, Kraków 2008.
Ipşirli M., Mustafa Selaniki and his History, „Tarih Enstitüsü Degrisi” 1978, t. 9, s. 417–472.
Kissling H.J., Badr al-Dīn b. kādī Samāwnā [w:] The Encyclopaedia of Islam, t. 1, Leiden 1960, s. 869.
Kissling H. J., The Role of the Dervish Orders in the Ottoman Empire [w:] Studies in Islamic Cultural History, red. G.E. von Grunebaum, „Memoirs of the American Anthropological Association” 1954, nr 76, s. 23–35.
Marquet Y., Ikhwan al-Safa [w:] The Encyclopaedia of Islam, t. 3, Leiden 1971, s. 1072.
Mélikoff I., Recherches sur les composantes du syncrétisme Bektachi-Alevi [w:] Studia Turcologica Memoriae Alexii Bombaci dicta, Napoli 1982, s. 379–395.
Norris H.T., Islam in the Balkans. Religion and society between Europe and the Arab World, London 1995.
Pachniak K., Doktryny ismā’īlickie w dziełach Al-Kirmāniego, Warszawa 2004.
Pachniak K., Gnostycyzm muzułmański w traktacie „Kitab kanz al-walad” Al-Hamidiego, „Studia Antyczne i Mediewistyczne” 2007, t. 5(40), s. 109–136.
Şerefeddin Yaltkaya M., Simawna Kadısı Oghlu Sheykh Bedr al-Din, Istanbul 1925.
Tveritinowa A. S., K woprosu ob izuczenii pierwogo antifieodal’nogo kriestianskogo wosstanija v sredniewiekowoj Turcii, Wizantijskij Wriemiennik, t. 11, s. 222–223.
Tveritinowa A.S., Wosstanije Kara Jazydżi Deli Hasana w Turcii, Moskwa–Leningrad 1946.
Werner E., Die Geburt einer Großmacht: die Osmanen, Berlin [DDR] 1978.
Werner E., Markow W., Geschichte der Türken. Von den Anfängen bis zur Gegenwart, Berlin 1979.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 2011
OPEN ACCESS