Słowa kluczowe
Imperium Osmańskie
tolerancja religijna
Wolter
Monteskiusz
orientalizm
Jak cytować
Abstrakt
Artykuł dotyczy obrazu polityki religijnej Imperium Osmańskiego w literaturze francuskiego Oświecenia. Autor analizuje sposób, w jaki osiemnastowieczni myśliciele francuscy przedstawiali turecki despotyzm i tolerancję religijną wobec chrześcijan. Temat pracy wpisuje się w badania nad stereotypami dotyczącymi Orientu i nad rozwojem idei tolerancji w Europie nowożytnej. Celem artykułu jest ukazanie, jak francuscy filozofowie i publicyści wykorzystywali obraz Turcji Osmańskiej w debacie o tolerancji religijnej we Francji. Autor stosuje metodę analizy historyczno-literackiej, odwołując się przede wszystkim do pism Monteskiusza i Woltera. W pracy wykazano, że mimo utrwalonego stereotypu Turcji jako państwa despotycznego i zacofanego, część myślicieli francuskich dostrzegała w polityce osmańskiej przykład praktycznej tolerancji religijnej, zwłaszcza w porównaniu z europejskimi konfliktami wyznaniowymi. Autor podkreśla, że Wolter traktował ten wątek jako argument w sporze przeciwko nietolerancji religijnej we Francji. Rezultaty analizy wskazują, że obraz Turcji w literaturze Oświecenia był ambiwalentny: łączył krytykę despotyzmu z uznaniem dla względnej tolerancji religijnej Osmanów.
Bibliografia
Bayle P., Dictionaire historique et critique, t. 3, Rotterdam 1715.
Encyclopédie méthodique ou par ordre de matières: économie politique et diplomatique, Yverdon 1775.
Fourmont E., Préface [w:] Lucas P., Voyage du sieur Paul Lucas, fait par ordre du roy dans la Grèce, L’Asie mineure, la Macédoine et l’Afrique, Paris 1712, s. XII–XXVIII.
Grande vocabulaire français, t. 29, J. Guyot, S.R.N. Chamfort, F. Duchemin de la Chesnaye, Paris 1773.
Lucas P., Voyage du sieur Paul Lucas, fait par ordre du roy dans la Grèce, L’Asie mineure, la Macédoine et l’Afrique, t. 1, Paris 1712.
Mentelle E., Géographie comparée, ou Analyse de la géographie ancienne et moderne des peuples de tous les pays et de tous les âges; accompagnée de tableaux analytiques et d’un grand nombre de cartes. Turquie d’Europe, Paris 1779.
Monteskiusz, O duchu praw, Kraków 2003.
Montesqieu, Lettres persanes, Paris 1973.
Shaftesbury A., Sensus communis: An Essay on the Freedom of Wit and Humour [w:] idem, Characteristicks of Men, Manners, Opinions, Times, t. 1, Indianapolis 2001, s. 39–40.
Vaissète J., Géographie Historique Ecclesiastique Et Civile, Ou Description De Toutes Les Parties Du Globe Terrestre, Enrichie De Cartes Géographiques, t. 1, Paris 1755.
Voltaire, Dictionnaire philosophique, Paris 1954.
Voltaire, Essai sur les moeurs, t. 3, Génève 1771.
Voltaire, L’affaire Calas et autres affaires. Traité sur la tolérance, Paris 1975.
Bérenger J., Tolerancja religijna w Europie w czasach nowożytnych (XV–XVIII wiek), Poznań 2002.
Çirakman A., From Tyranny to Despotism: The Enlightenment’s Unenlightened Image of the Turks, „International Journal of Middle East Studies”, t. 33, nr 1, s. 49–68.
Jelavich B., Historia Bałkanów wiek XVII i XVIII, Kraków 2005.
Negroni B. de, Tolérance [w:] Dictionnaire européen des Lumières, red. M. Delon, Paris 1997, s. 1206.
Pinault Sorensen M., Encyclopédie [w:] Dictionnaire européen des Lumières, red. M. Delon, Paris 1997, s.452.
Thompson A., Islam [w:] Dictionnaire européen des Lumières, red. M. Delon, Paris 1997, s. 694.
Todorova M., Bałkany wyobrażone, Wołowiec 2008.
Todorova M., The Trap of Backwardness: Modernity, Temporality, and the Study of Eastern European Nationalism, „Slavic Review”, Spring 2005, t. 64, nr 1, s. 140–164.
Wollf L., Inventing Eastern Europe, The Map of Civilization on the Mind of the Enlightenment, Stanford 1994.
Wolff L., Venice and the Slavs: The Discovery of Dalmatia in the Age of Enlightenment, Stanford 2001.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 2011
OPEN ACCESS