Abstrakt
W artykule przeanalizowano działalność Michała Czajkowskiego, znanego później jako Sadyk Pasza, w kontekście polityki obozu Hotel Lambert kierowanego przez księcia Adama Jerzego Czartoryskiego. Autor przedstawia związki między religią, emigracyjną polityką polską i działalnością dyplomatyczną prowadzoną w Imperium Osmańskim. Celem artykułu jest ukazanie roli Czajkowskiego w działaniach Hotelu Lambert i znaczenia jego konwersji na islam dla polskiej emigracji politycznej. Autor wykorzystuje metodę historyczną oraz analizę źródeł biograficznych, korespondencji i dokumentów związanych z działalnością emigracyjną. W pracy wykazano, że Czajkowski był jednym z najważniejszych agentów politycznych Hotelu Lambert w Imperium Osmańskim i odegrał istotną rolę w organizowaniu polskiej aktywności politycznej na Wschodzie. Autor podkreśla, że jego przejście na islam i przyjęcie imienia Sadyk Pasza wywołało liczne kontrowersje wśród emigracji polskiej oraz zostało wykorzystane w sporach politycznych. Rezultaty analizy wskazują, że działalność Czajkowskiego stanowiła przykład ścisłego związku polityki, religii i idei narodowych w środowisku Wielkiej Emigracji.
Bibliografia
Biblioteka Kórnicka Polskiej Akademii Nauk (BK PAN):
BK 2464: Korespondencja Władysława i Zygmunta Jordanów, dotycząca działalności Misji Wschodniej w łatach 1857–1866, k. 28–29.
Gawroński F.R., Materyały do historyi polskiej: działalność emigracji z roku 1831 na terenie Turcyi do pokoju paryskiego, Kraków 1909.
Jenerał Zamoyski 1803–1868, t. 4–6, Poznań 1918–1930.
Polacy nad Bosforem w czasie wojny krymskiej, „Przegląd Narodowy” 1921, R. 10, t. 21, nr 3, s. 380–394.
Raport Jenerała Zamoyskiego, do J.X.M. Xięcia Czartoryskiego, w ciągu mowy Xięcia czytany na zebraniu Polaków, 29 listopada 1855 r [w:] Raport do J.X.M. Xięcia Czartoryskiego i dwie przemowy Jenerała Zamoyskiego dotyczące formacyi dywizyi polskiej kozaków sułtańskich, Paryż 1856, s. 5–8.
Chudzikowska J., Dziwne życie Sadyka Paszy, Warszawa 1982.
Czajkowski M., Moje wspomnienia o wojnie 1854 roku, Warszawa 1962.
Dopierała K., Adampol – Polonezköy. Z dziejów Polaków w Turcji, Poznań 1983.
Dopierała K., Emigracja polska w Turcji w XIX i XX wieku, Lublin 1988.
Fijałek J., Wstęp [w:] Czajkowski M., Moje wspomnienia o wojnie 1854 roku, Warszawa 1962, s. VII–XIII.
Gawroński F. R., Michał Czajkowski (Sadyk Pasza). Jego życie i działalność wojskowa i literacka, Petersburg 1901.
Handelsman M., Adam Czartoryski, t. 1, Warszawa 1948.
Handelsman M., Adam Czartoryski, t. 3 cz. 1, Warszawa 1950.
Knapowska W., Mickiewicz w latach 1853/5 w świetle dokumentów emigracyjnych, „Kwartalnik Historyczny” 1955, t. 62, z. 6, s. 71–89.
Lewak A., Dzieje emigracji polskiej w Turcji w latach 1831–1878, Warszawa 1935.
Łątka J. S., Carogrodzki pojedynek, Kraków 1985.
Łątka J. S., Odaliski, poturczeńcy i uchodźcy, Kraków 2001.
Łątka J. S., Polacy w Turcji, Lublin 1980.
Materyały do historyi polskiej: działalność emigracji z roku 1831 na terenie Turcyi do pokoju paryskiego, red. F.R. Gawroński, Kraków 1909.
Michał Czajkowski [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 4, Kraków 1938, s. 155.
Miłkowski Z., Sylwety emigracyjne, Lwów 1904.
Mickiewicz W., Pamiętniki, t. 3, Kraków 1933.
Nowak J., Władysław Zamoyski: o sprawę polską w Europie (1848–1868), Poznań 2000.
Pawlicowa M., O formacjach kozackich w czasie wojny krymskiej. Epilog, „Kwartalnik Historyczny” 1936, t. 50, s. 622–655.
Reychman J., Działalność Adama Mickiewicza w czasie Wojny Krymskiej w latach 1853–1855, „Studia i materiały do historii wojskowości” 1958, t. 4, s. 47–95.
Skowronek J., Michał Czajkowski – patrioty pogranicza biografia tragiczna [w:] Losy Polaków w XIX i XX w., red. B. Grochulska, J. Skowronek, Warszawa 1987, s. 549–575.
Skowronek J., Polityka bałkańska Hotelu Lambert (1833–1856), Warszawa 1976.
Skowronek J., Sprzymierzeńcy narodów bałkańskich, Warszawa 1983.
Tanty M., Bosfor i Dardanele w polityce mocarstw 1832–1878, Warszawa 1982.
Tarle E., Wojna Krymska 1853–1856, t. 2, Warszawa 1953.
Wasyłenko W., Ukraińskim tropem polskich pisarzy XIX i XX w., Poznań 1996.
Wierzbicki P., Działalność Sadyka Paszy w czasie wojny krymskiej na tle jego relacji z obozem Czartoryskich [w:] Polacy i ziemie polskie w dobie wojny krymskiej, red. J. W. Borejsza, G. P. Bąbiak, Warszawa 2008, s. 104–125.
Zamoyska J., Wspomnienia, Londyn 1961.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 2011
OPEN ACCESS