Abstrakt
Artykuł jest poświęcony analizie sposobu przedstawienia panowania Władysława III na Węgrzech w dwóch najważniejszych polskich źródłach XV wieku: Rocznikach Jana Długosza oraz Historia de rege Vladislao Filipa Kallimacha. Autor bada kwestię wartości historiograficznej obu dzieł i ich funkcji politycznej oraz propagandowej. Celem pracy jest porównanie obu narracji i ustalenie stopnia zależności Kallimacha od przekazu Długosza. Zagadnienie to ma duże znaczenie dla rozumienia mechanizmów kształtowania pamięci historycznej o unii polsko-węgierskiej. Autor wykorzystuje analizę porównawczą tekstów historiograficznych, uwzględniając ich kontekst polityczny, ideowy i literacki. W artykule wykazano, że Długosz przedstawiał panowanie Władysława III nie tylko jako walkę w obronie chrześcijaństwa, ale również jako odpowiedź na antypolską propagandę Eneasza Sylwiusza Piccolominiego. Kallimach przejął wiele elementów tej narracji, ale uczynił to głównie poprzez mechaniczne wykorzystanie informacji zawartych w Rocznikach. Autor podkreśla, że Historia de rege Vladislao nie może być uznawana za samodzielne i w pełni wiarygodne źródło historyczne. Rezultaty analizy wskazują, że dzieło Długosza miało charakter świadomej konstrukcji ideowej i politycznej, natomiast utwór Kallimacha stanowił literacką adaptację wcześniejszej narracji kronikarskiej.
Bibliografia
Callimachus Philippus, Ad Fanniam Swentocham carmen, „Eos” 1952–1953, t. 46, z. 1, s.143–154.
Historia de rege Vladislao, red. I. Lichońska, Varsoviae 1961.
Callimachus Philippus, Vita et mores Gregorii Sanocei, red. I. Lichońska, Varsoviae 1963.
Callimachus Philippus, Vita et mores Sbignei cardinalis, red. I. Lichońska, Varsoviae 1962.
Codex epistolaris saeculi decimi quinti, T. I, cz. II, wyd. A. Sokołowski, J. Szujski, „Monumenta medii aevi historica, res gestes Poloniae illustratie”, T. II, Kraków 1876.
Ioannis Długossi seu Longini canonici quondam cracoviensis, Historiae Polonicae libri XII, Lipsiae 1711.
Długossii J., Historiae Polonica. Opera omnia, red A. Przeździecki, Kraków 1877.
Baczkowski K., Jan Długosz a Grzegorz z Sanoka, „Rocznik Sanocki. Materiały z sesji naukowej zorganizowanej z okazji obchodów 500-lecia zgonu Grzegorza z Sanoka” 1980, nr 5, red. F. Kiryk, s. 67–78.
Barycz H., Dwie syntezy dziejów narodowych przed sądem potomności. Losy „Historii” Długosza i Kromera w XVI w. i w połowie XVII w., „Pamiętnik Literacki” 1952, z. 1–2, s. 203–250.
Barycz H., Szlakami dziejopisarstwa staropolskiego. Studia nad historiografią w. XVI–XVIII, Wrocław 1982.
Barycz H., Życie i twórczość Macieja z Miechowa [w:] Maciej z Miechowa 1457–1523: lekarz, geograf, historyk, alchemik i dobroczyńca, red. H. Barycz, Wrocław 1960, s. 15–64.
Bąkowski L., Książę mazowiecki Aleksander, biskup trydencki, „Przegląd Historyczny” 1913, t. 16, nr 1, s. 1–34, t.16, nr 2, s. 129–163.
Błaszczak B., Dwa portrety literackie Grzegorza z Sanoka [w:] 500-lecie Grzegorza z Sanoka. Materiały z sesji popularnonaukowej w Lublinie 28–29 I 1977 r., Lublin 1979, s. 95–107.
Borkowska U., Historiograficzne poglądy Jana Długosza [w:] Dlugossiana. Studia historyczne w pięćsetlecie śmierci Jana Długosza, cz. 2, red. S. Gawęda, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne” z. 76, Kraków 1985, s. 45–72.
Borkowska U., Prodigia i myślenie zracjonalizowane w „Rocznikach” Jana Długosza [w:] Kultura elitarna a kultura masowa w Polsce późnego średniowiecza, red. B. Geremek, Wrocław 1978, s.231–241.
Borkowska U., Regnum i sacerdotium w pismach Jana Długosza, „Studia Źródłoznawcze” 1981, t. 26, s. 3–21.
Borkowska U., Treści ideowe w dziełach Jana Długosza. Kościół i świat poza Kościołem, Lublin 1983.
Burckhardt J., Kultura Odrodzenia we Włoszech. Próba ujęcia, przeł. M. Kreczowska, Warszawa 1991.
Cynarski S., Uwagi nad problemem recepcji „Historii” Jana Długosza w Polsce XVI i XVII wieku [w:] Dlugossiana. Studia historyczne w pięćsetlecie śmierci Jana Długosza, red. S. Gawęda, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne”, z. 65, Kraków 1980, s. 281–292.
Dąbrowski J., Władysław I Jagiellończyk na Węgrzech (1440–1444), Warszawa 1922.
Domański J., De Philippo Callimacho elegicorum Romanorum imitatore, Wratislaviae 1966.
Domański J., Philippi Callimachi „Ad Fanniam Swentocham carmen”, „Eos” 1952–1953, t. 46, z. 1, s.131–154.
Domański J., Ze studiów nad Kallimachem. Przyczynek do zagadnienia źródeł literackich „Vita Gregorii Sanocei”, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce” 1961, t. 6, s. 7–13.
Domański J., Grzegorz z Sanoka i poglądy filozoficzne Filipa Kallimacha. Epizod z dziejów humanizmu w polskiej filozofii XV wieku [w:] Filozofia polska XV wieku, red. R. Palacz, Warszawa 1972, s. 369–434.
Dymmel P., Tradycja rękopiśmienna Roczników Jana Długosza. Studium analityczne ksiąg X–XII, Warszawa 1992.
Dziechcińska H., Biografistyka staropolska w latach 1476-1627 (Kierunki i odmiany), „Studia Staropolskie” 1971, t. 32.
Finkel L., Wstęp [w:] Philippi Callimachi Experientis, Vita et mores Gregorii Sanocei, „Monumenta Poloniae Historica”, t. VI, Kraków 1893, s. 163–176.
Garbacik J., Kallimach jako dyplomata i polityk, Kraków 1948.
Garbacik J., Kanclerz Jan Łaski o fałszerstwach historycznych papieża Piusa II, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne”, z. 12, Kraków 1963, s. 25–44.
Gawęda S., Ocena niektórych problemów historii ojczystej w ,,Rocznikach” Jana Długosza [w:] Dlugossiana. Studia historyczne w pięćsetlecie śmierci Jana Długosza, red. S. Gawęda, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne”, z. 65, Kraków 1980, s. 181–203.
Grabowski T. S., Sprawa grobu i szczątków Władysława Warneńczyka (Przegląd źródeł, materiałów i pamiątek), Warszawa 1911.
Grabski A. F., Polska w opiniach Europy Zachodniej XIV–XV w., Warszawa 1968.
Halecki O., Nowe uwagi krytyczne o wyprawie warneńskiej, „Rozprawy Polskiej Akademii Umiejętności. Wydział Historyczno-Filozoficzny”, ser. II, t. 45 (og. zbioru t. 70), nr 5, Kraków 1939.
Herbst S., Początki historycznego widzenia rzeczywistości w nauce i sztuce polskiego Odrodzenia, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce” 1956, t. 2, cz. 1, s. 372–386.
Koczerska M., Mentalność Jana Długosza w świetle jego twórczości, „Studia Źródłoznawcze” 1971, t. 15, s. 109–140.
Koczerska M., Piętnastowieczne biografie Zbigniewa Oleśnickiego, „Studia Źródłoznawcze” 1979, t. 24, s. 10–51.
Kolankowski L., Polska Jagiellonów. Dzieje polityczne, Olsztyn 1991.
Kumaniecki K., Twórczość poetycka Filipa Kallimacha, Warszawa 1953.
Kwiatkowski S., Wstęp [w:] Philippi Callimachi Experientis Historia rerum gestarum in Hungaria et contra Turcos per Vladislaum Poloniae et Hungariae regem, „Monumenta Poloniae Historica”, t. VI, Kraków 1893, s. 1–18.
Lichońska I., Prolegomena [w:] Callimachus Philippus, Philippi Callimachi Historia de rege Vladislao, Varsoviae 1961.
Madyda W., Johannes Longinus Długosz als Vorlaeufer des Humanismus in Polen [w:] Renaissance und Humanismus in Mittel- und Osteuropa. Eine Sammlung von Materialen besorgt von I. Irmscher, t. II, Berlin 1962, s. 185–191. DOI: https://doi.org/10.1515/9783112598481-017
Madyda W., Wzory klasyczne w „Historii Polski" Długosza, „Eos” 1957–1958, t. 49, z.2, s. 177–201.
Nowicki A., Grzegorz z Sanoka 1406–1477, Warszawa 1958.
Olkiewicz J., Kallimach doświadczony, Warszawa 1981.
Pomian K., Historia między retoryką a teologią. Niektóre problemy myśli historycznej doby Odrodzenia i Reformacji, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce” 1964, t. 9, s. 23–74.
Potkowski E., Warna 1444, Warszawa 1990.
Prochaska A., Rady Kallimacha, „Przewodnik Naukowy i Literacki” 1907, R. 35, nr 8, s. 645–656.
Ptaśnik J., Kultura włoska wieków średnich w Polsce, Warszawa 1959.
Rogalanka A., Przedmowa Długosza do „Dziejów Polski”, „Roczniki Historyczne” 1950, R. 19, s. 68–98.
Semkowicz-Zarembina W., Przedmowa [w:] Długosz J., Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego, ks. I, II, Warszawa 1962.
Semkowicz-Zarembina W., Teksty „Historii” Długosza, „Rocznik Krakowski” 1976, t. 47, s. 5–21.
Sinko T., De Długossii praefatione Historiae Polonorum [w:] Studia z dziejów kultury polskiej, red. H. Barycz, J. Hulewicz, Warszawa 1949, s. 105–145.
Skoczek J., Legenda Kallimacha w Polsce, „Archiwum Towarzystwa Naukowego we Lwowie” 1939, dział II, t. 23, z. 2, s. 3–62.
Sobociński W., Problematyka polityczno-prawna w twórczości Kallimacha, „Studia i materiały z dziejów nauki polskiej” 1954, t. 2, s. 109–152.
Solicki S., Źródła Jana Długosza do problematyki czeskiej, Wrocław 1973.
Swoboda W., Warna 1444, Kraków 1994.
Turkowska D., Ślady lektury Justyna w „Historii Polski” Jana Długosza, „Pamiętnik Literacki” 1961, t. 52, z. 3, s. 159–179.
Zarębski I., „Gesta Sbignei” jako element ewolucji w genezie Annalium Jana Długosza [w:] Prace z dziejów Polski feudalnej ofiarowane Romanowi Grodeckiemu w 70 rocznicę urodzin, Warszawa 1960, s. 293–307.
Zarębski I., Problemy wczesnego Odrodzenia w Polsce: Grzegorz z Sanoka – Boccaccio – Długosz, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce” 1957, t. 2, s. 5–52.
Zarębski I., Stosunki Eneasza Sylwiusza z Polską i Polakami, „Rozprawy Polskiej Akademii Umiejętności. Wydział Historyczno-Filozoficzny”, ser. II, t. 44 (og. zbioru t. 70), nr 4, Kraków 1939.
Zeissberg H., Die polnische Geschichtschreigung des Mittelalters, Leipzig 1873.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1997
OPEN ACCESS