Abstract
The article is devoted to Jacob Basilikos Heraclides, a Renaissance adventurer, humanist, and later hospodar of Moldavia, in the context of the idea of liberating Greece from Ottoman rule. The research problem concerns Heraclides’ origins, his political and intellectual activity, and the role of humanist and Reformation circles in sixteenth-century anti-Turkish plans. The aim of the study is to present Heraclides’ biography and analyze his activity in Western and Central-Eastern Europe. The author employs a historical-biographical method, analyzing correspondence, chronicles, political treatises, and accounts by contemporary authors. The article demonstrates that Heraclides operated within a broad network of contacts including humanist and Protestant circles as well as European courts. His education on Chios, contacts with German reformers, and service under Emperor Charles V are discussed. The author also emphasizes the role of Greek émigré circles in sustaining the idea of liberating Greece and restoring Christian statehood in the Balkans. The results of the analysis indicate that Heraclides’ activity exemplifies a Renaissance combination of political ambition, humanist ideology, and anti-Ottoman projects, although certain aspects of his biography remain unclear and disputed.
References
Archiwum Główne Akt Dawnych, Warszawa: Archiwum Koronne Krakowskie, Dz. turecki 190, nr 364; tłumaczenie polskie: nr 365 i 366; Archiwum Zamoyskich, nr 3028: Jeremi Mohyła do Jana Szczęsnego Herburta, sierpień 1598, Suczawa; Dokum. perg. nr 6904: testament z dnia 15.01.1563.
Biblioteka Kórnicka, rkps. 260: Zygmunt August do Mikołaja Sieniawskiego, 13.10.1563, Wilno.
Haus, Hof und Staats Archiv, Wiedeń: Polen I, K. 10, 1561 (Jan.–Juni), k. 172–175; Polen I, K. 11, 1561 (Polonica–Nachtrag), k. 12–21 tu: 16 v.; Polen I, K. 11, 1561 (Juli–Dezemb.), k. 35–39, 42, 54–55; Polen I, K. 11, 1562 (Polonica), k. 16, 158; Türkei I, K. 14, 2, k. 98–107; Türkei I, K. 14, 4, k. 1–4; Türkei I, K. 15, 2, k. 45–49, 52–57, 73–82; Türkei I, K. 15, 3, k. 143–144; Türkei I, K. 16, 2, k. 92–93, 112–113 i 206; Türkei I, K. 16, 4. k. 233–234; Türkei I, K. 17, 1, k. 149–152; Türkei I, K. 17, 2, k. 4–9. Jacobus Basilicus Heraclides, De arte militari, po 1557, rkps 1017.
Biblioteka Ossolińskich: rkps 155 II.
Abrahamowicz Z., Katalog dokumentów tureckich. Dokumenty do dziejów Polski i krajów ościennych w latach 1455–1672, Warszawa 1959.
Arbor illustrissimae Heraclidarum familiae, quae et Diasorina, Basilica ac Despotica vocantur, iustificata, comprobata monumentisque et insignibus adaucta ab invictissimo Carolo V Rom. Imp. et ad Imperiali Consistorio anno MDLV (1555).
Armbruster A., O relatare inedită a morții lui Despot-vodă, „Studii i materiale de istorie medie” 1974, t. 7, s. 321–328.
Barletius, Historya o Żywoćie y Zacnych sprawach Jerzego Kastryota ktorego pospolićie Szkanderbegiem zową Kśiążęćia Epireńskiego: na Trzynaśćie Kśiąg rozdźielona, Brześć Litewski 1569.
Bielski J., Kronika polska, Kraków 1597.
Brief et vray Récit de la prince de Terouani et Hedin Avec la Bataille faite ‛a Renty 1553–1554 par Jacques Basilic Marchet Seigneur de Samos et Latin et en Franais, Anvers 1555.
Iorga N., Nouveaux matériaux pour servir à l’histoire de Jacques Basilicos l’Heraclide dit le Despote, Bucarest 1900.
Corfus I., Documente privitoare la istoria românilor culese din arhivele polone, sec. al XVI-lea, București 1979.
De Morini quod Terouanam vocant atque Hedini expugnatione, deque proelio apud Rentiacum et omnibaus ad hunc usque diem vario eventu praelio apud Rentiacum, et omnibus ad hunc usque diem vario eventu inter Caesarianos et Gallos gestis, brevis et vera narratio, Antverpiae 1555.
Forgach F., De statu reipublicae commentarii [w:] Monumenta Hungariae Historica. Scriptores II, Pest 1866.
Gratiani A. M., De Ioanne Heraclide Principe libri tres et de Iacobo Didascalo Ioannis fratre liber unus, Varsaviae 1759.
Guagnin A., Opisanie Sarmacyej Europejskiej, Warszawa 1758.
Hurmuzaki E., Documente privitoare la istoria românilor, t. 2–11, București 1891–1900.
Iorga N., Nouveaux matériaux pour servir à l’histoire de Jacques Basilicos l’Heraclide dit le Despote, Bucarest 1900.
Kronika 1559–1562 [w:] Diariusz sejmu piotrkowskiego r. p. 1565, wyd. Władysław Chomętowski, Warszawa (Biblioteka Ordynacji Krasińskich) 1868, s. 5–7.
Leunclavius J., Annales sultanorum Othmanidarum a Tureis sua lingua scripti – Supplementa annalium, 1588.
Lubieniecki S., Historia reformationis Polonicae, Varsoviae 1971.
Łaski A., Exhortatio ad milites in expeditione Moldavico, Cracoviae 1567.
Menckenius, Sigismundi Augusti Poloniarum Regis epistolae, legationes et responsae, Lipsk 1703.
Paprocki B., Herby rycerstwa polskiego, Kraków 1584 (przedr. K. Turowski, Kraków 1858).
Sommer J., Vita Jacobi Despotae, Moldavorum Reguli, Witteberge 1587.
Sommer J., Vita Jacobi Despotae, Witteberge 1587.
Veress E., Documente privitoare la istoria Ardealului, Moldovei și Țării Românești. Acte și scrisori, t. 1, București 1929.
Veress A., Documente din arhivele Ungariei privind trecutul românilor, t. 1, Cluj 1930.
Vita Despothi Principis Moldaviae [w:] Diplomatarium Italicum, t. 3, Roma 1934, s. 1–41.
Zeittung wie es dem Despott in der Wallachei ergangen. Aus Dansk ampfangen. [ok. 1563].
Benz E., Wittenberg und Byzanz, Marburg 1949.
Berciu-Drăghicescu A., O domnie umanistă în Moldova. Despot-vodă, Iași 1980.
Braudel F., Morze Śródziemne i świat śródziemnomorski w epoce Filipa II, t. 1–2, Gdańsk 1977.
Bulat T. G., Încă ceva asupra lui Iacob Heraclide Despotul, „Revista istorică” 1916, R. 2, nr 3–6, s. 45–51.
Gostyński T., Despot-vodă şi Ciprian Bazylik, „Revista istorică română” 1945, t. 15, s. 90–93.
Hammer J., Geschichte des Osmanischen Reiches, t. 4, Pesth 1840.
Iorga N., Istoria românilor, t. 5, București 1998.
Iorga N., Studii istorice asupra Chiliei si Cetății Albe, București 1899.
Kasterska-Sergescu M., Albert Łaski et ses relations avec les Roumains, „Revue Historique du Sud-Est Européen” 1931, R. 8, nr 11–12, s. 253–324.
Kot S., Cyprian Bazylik [w:] Polski słownik biograficzny, t. 2, Kraków 1936, s. 374–375.
Kowalska H., Jan Lusiński [w:] Polski słownik biograficzny, t. 18, Wrocław 1973, s. 135.
Kudelka B., Jakób Heraklides despota samozwańczy hospodar mołdawski wobec Polski i Austryi, „Kwartalnik Historyczny” 1912, R. 26, z. 1/2, s. 13–53.
Legrand E., Bibliographie hellénique on description raissonné et des ouvrages, publies en Grec par des Grecs aux XVe et XVIe siecles, t. 1, Paris 1885.
Legrand E., Deux vies de Jacques Basilikos, seigneur de Samos, marquis Paros et prince de Moldavie, Paris 1889.
Marinescu C., À propos d’une biographie de Jacques Basilicos l’Heraclide, récemment découvert, „Mélanges d’histoire generale” 1938, t. 2, s. 381–422.
Oțetea A., Wittenberg et la Moldavie [w:] Renaissance und Humanismus in Mittel- und Osteuropa, t. 1, red. J. Irmscher, Berlin–Boston 1962, s. 302–321. DOI: https://doi.org/10.1515/9783112482087-022
Papacostea Ș., Diaconul Sîrb și penetrația reformei în Moldova, „Romanoslavica” 1967, t. 15, s. 211–218.
Papacostea Ș., Moldova în epoca Reformei. Contribuție la istoria societații moldovenești în veacul al XVI-lea, „Studii. Revista de istorie” 1958, t. 9, z. 4, s. 69–75.
Petri H., Relațiunile lui Jacobus Basilicus Heraclides zis Despot-vodă cu capii reformațiunii atât în Germania, cât în Polonia precum si propria șa activitate reformatoare în principatul Moldovei, „Memoriile Secțiunii Istorice” 1927, ser. III, t. 8, s. 1–62.
Spieralski Z., Awantury mołdawskie, Warszawa 1967.
Stoy M., Jakob Basilikos Heraklides (Despot Vodă), Fürst der Moldau 1561–1563, und die Habsburger, „Mitteilungen der Institute für Österreichische Geschichtforschung” 1992, nr 100, s. 305–327. DOI: https://doi.org/10.7767/miog.1992.100.jg.305
Szczucki L., W kręgu myślicieli heretyckich, Warszawa 1974.
Thou J. A. de, Histoire universelle, Haga 1740.
Ureche G., Letopisețul Țării Moldovei, red. P.P. Panaitescu, București 1958.
Wotschke J., Johann Łaski und der Abenteurer Heraklid Basilikus, „Archiv für Reformationsgeschichte” 1920, s. 47–61. DOI: https://doi.org/10.14315/arg-1920-0105
Zieliński R., Żelewski R., Olbracht Łaski. Od Kieżmarku do Londynu, Warszawa 1982.
License
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 1999
OPEN ACCESS