Abstract
The article analyzes the relationship between politics and religion in the activities of the Cossacks during the uprising of Bohdan Khmelnytsky in the seventeenth century. The author examines the significance of Orthodoxy in Cossack ideology and the influence of religious issues on political and military alliances. The aim of the article is to assess the actual role of religion in Cossack politics and in the actions of Bohdan Khmelnytsky. The author employs an analysis of historical sources, Cossack universals, and literature concerning the history of Ukraine and the Cossacks. The study demonstrates that although the Cossacks often presented themselves as defenders of Orthodoxy, religious issues were in practice instrumental and subordinated to political and military goals. The author emphasizes that the alliance with the Crimean Khanate concluded in 1648 demonstrates that political considerations were more important than religious differences. The results of the analysis indicate that religion constituted an important element of Cossack propaganda, but did not unequivocally determine the political decisions taken by Cossack leaders.
References
Biblioteka Czartoryskich w Krakowie, rkp. 402.
Універсали Богдана Хмельницького 1648–1657, Київ 1998.
350-lecie Unii Hadziackiej (1658–2008), red. T. Chynczewska-Hennel, P. Kroll, M. Nagielski, Warszawa 2008.
Baranowski B., Geneza sojuszu kozacko-tatarskiego w 1648 roku, „Przegląd Historyczny” 1948, t. 37, s. 276–287.
Ciesielski T., Od Batohu do Żwańca. Wojna na Ukrainie, Podolu i o Mołdawię 1652–1653, Zabrze 2007.
Drozdowski M., Religia i Kozaczyzna Zaporoska w Rzeczypospolitej w pierwszej połowie XVII wieku, Warszawa 2008.
Gliwa A., Chronologia i zasięg terytorialny napadów tatarskich na ziemię przemyską i sanocką w latach 1620–1629, „Rocznik Przemyski” 1997, t. 33, z. 3, s. 21–40.
Gliwa A., Najazd tatarski na ziemię przemyską podczas wojny polsko-tureckiej w 1672 r., „Rocznik Przemyski” 2003, t. 39, z. 4, s. 37–64.
Gliwa A., Najazd tatarski na ziemię przemyską w 1624 r., „Rocznik Przemyski” 2005, t. 41, z. 1, s. 27–80.
Gliwa A., Najazdy tatarskie i tureckie na Polskę i Litwę na przełomie XV i XVI wieku (1497–1503), rękopis w posiadaniu autora.
Franz M., Autonomia kozacka 1649 – jedyna szansa na samodzielne państwo? [w:] Od Zborowa do NATO, red. M. Franz, K. Pietkiewicz, Toruń 2009, s. 90–109.
Franz M., Idea państwa kozackiego na ziemiach ukrainnych w XVI–XVII wieku, Toruń 2006.
Franz M., Jan III Sobieski, Kozacy a Francja. Uwag kilka, w druku.
Franz M., Ocena aspektów militarnych powstań kozackich z lat 1591–1596, „Держава та Армія” 2008, nr 634, s. 17–26.
Franz M., Piotr Konaszewicz-Sahajdaczny – sojusznik czy przeciwnik armii koronnej w pierwszej połowie XVII wieku, „Colloquium” 2009, R. 1, s. 45–66.
Franz M., Wojna polsko-turecka 1620–1621 jako element wojny trzydziestoletniej [w:] Polska wobec wielkich konfliktów Europie nowożytnej. Z dziejów dyplomacji i stosunków międzynarodowych w XV–XVIII wieku, red. R. Skowron, Kraków 2009, s. 567–588.
Hadży Mehmed Senai z Krymu, Historia chana Islam Gereja III, Warszawa 1971.
Kaczmarczyk J., Kozak–Tatar – dwa bratanki. Stosunki kozacko-tatarskie w pierwszej połowie XVII w., cz. 1, „Mówią Wieki” 1983, nr 4, s. 1–6.
Kaczmarczyk J., Kozak – Tatar – dwa bratanki. Stosunki kozacko-tatarskie w pierwszej połowie XVII w., cz. 2, „Mówią Wieki” 1983, nr 5, s. 13–19.
Kasjan J. M., Nad Seretem i nad Skrwą. Studia i szkice folklorystyczne, Toruń 2000.
Katko G., Campaigns of Zaporozhian Cossacks against the Ottoman Empire between 1492 and 1642 [w:] Rzeczpospolita wobec Orientu w epoce nowożytnej, red. D. Milewski, Zabrze 2011, s. 38–53.
Kostomarow M., Bohdan Chmielnickij, t. 1, Petersburg 1870.
Kowalska M., Ukraina w połowie XVII w. w relacji arabskiego podróżnika Pawła, syna Makarego z Aleppo, Warszawa 1986.
Kroll P., Dlaczego na Ukrainie wybuchały powstania kozackie, wywiad przeprowadzony przez Ewę Zientarę dla Muzeum Historii Polski, w posiadaniu autora.
Melnyk M., Spór o zbawienie. Zagadnienia soteriologiczne w świetle prawosławnych projektów unijnych powstałych w Rzeczypospolitej (koniec XVI – połowa XVII wieku), Olsztyn 2001.
Milewski D., Rywalizacja polsko-kozacka o Mołdawię w dobie powstania Bohdana Chmielnickiego (1648–1653), Zabrze 2011.
Mironowicz A., Sylwester Kossow – biskup białoruski, metropolita kijowski, kamunikat.org/download.php?item=441-5.pdf
„Na ciche wody”. Ludowy epos Ukrainy, wyb. J.M. Kasjan, Toruń 2000.
Persak K., Wyprawy Kozaków Zaporoskich na Czarnomorskie wybrzeża Turcji w pierwszym 40-leciu XVII wieku, „Teka Historyka” 1992, nr 6, s. 3–24.
Rzońca J., Kościół unicki w okresie panowania Wazów [w:] 400-lecie Unii Brzeskiej. Tło polityczne, skutki społeczne i kulturalne, red. A.J. Zakrzewski, J. Fałowski, Częstochowa 1996.
Seredyka J., Rozprawy z dziejów XVI i XVII wieku, Poznań 2003.
Siemianowski A., Od kozackich żądań likwidacji Kościoła unickiego do organizowania świadomości narodowej Ukraińców wokół tegoż Kościoła, cz. 1–2, Wrocław 2004–2005.
Szajnocha K., Dwa lata dziejów naszych 1646–1648, t. 2, Warszawa 1900.
W kręgu Hadziacza A.D. 1658. Od historii do literatury, red. P. Borek, Kraków 2008.
Сірко І., Кошові Запорозької Січі, Київ 1992.
Крип’якевич І. П., Історія України, Львів 1990.
License
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2011
OPEN ACCESS