Abstract
The article analyzes the image of Bulgaria and the Bulgarians in Polish historical consciousness from the twelfth to the seventeenth century. The purpose of the study is to demonstrate how Polish chroniclers and writers perceived Bulgaria and what place it occupied in their understanding of the Slavic world. The author employs historiographical analysis, examining chronicles and historical works by Polish authors, including Gallus Anonymous, Vincent Kadłubek, Dzierzwa, and Jan Długosz. The study shows that knowledge of Bulgaria was initially very limited and was based primarily on the idea of Slavic kinship and on Western European sources. Particular attention is devoted to changes in the perception of Bulgaria following the restoration of the Bulgarian state under the Asen dynasty and to the influence of the Crusades on the development of geographical and ethnographic knowledge. The author also analyzes the way Bulgaria was incorporated into concepts of Slavdom and represented in medieval genealogies of nations. In his view, the image of Bulgaria in Polish historiography gradually became richer, although it remained fragmentary and dependent on indirect sources of information for a long time.
References
Adam Bremensis, Gesta Hammaburgensis ecclesie pontificum, wyd. B. Schmeidler, „Scriptores rerum Germanicarum”, t. 2, Hannoverae 1917.
Ademari, Historiarum libri, „Monumenta Germaniae Historica. Scriptores”, t. 4, Hannoverae 1841, s. 106–148.
Andraee Danduli Chronica per extensum descripta, wyd. E. Pastorello, „Rerum Italicarum Scriptores. Nova series”, t. 12, cz. 1, z. 1–4, Bologna 1938–1958.
Baronio C., Annales ecclesiastici a Christo nato ad annum 1198, t. 1–12, Roma 1588–1607.
Bartholomaeus Anglicus, Brevis descriptio Slavoniae, „Monumenta Poloniae Historica”, t. 6, Kraków 1893, s. 587–588.
Bielski M., Kronika, tho jesth Historya świata (1564), Warszawa 1976.
Callimachus P., Ad Innocentium VIII de bello Turcis inferendo, wyd. I. Lichońska, Varsoviae 1964.
Callimachus P., Historia de rege Vladislao, wyd. I. Lichońska, Varsoviae 1961.
Callimachus P., Vita et mores Gregorii Sanocei Leopoliensis archiepiscopi [w:]„Monumenta Poloniae Historica”, t. 6, Kraków 1893, s. 163–216.
Chronica Poloniae Maioris, wyd. B. Kürbis, „Monumenta Poloniae Historica. Nova Series”, t. 8, Warszawa 1970.
Ex Annalibus S. Medardi Suessionensibus, wyd. G. Waitz [w:] Monumenta Germaniae Historica, Scriptores, t. 26, Hannoverae 1882, s. 518–522.
Ex Philippi Mousket Historia regum Francorum, wyd. A. Tobler, przy współpracy O. Holder-Eggera [w:] Monumenta Germaniae Historica, Scriptores, t. 26, Hannoverae 1882, s. 718–821.
Fontes Historiae Bulgaricae, t. 14, Sofia 1968.
Fontes Historiae Bulgaricae, t. 24, Sofia 1981.
Fontes Historiae Bulgaricae, t. 25, Sofia 1983.
Gall Anonim, Cronica et gesta ducum sive principum Poloniorum, wyd. K. Maleczyński, „Monumenta Poloniae Historica. Nova Series”, t. 2, Kraków 1952.
Helmoldi prezbyteri Chronica Slavorum, wyd. G.H. Pertz, „Scriptores rerum Germanicarum”, Berolini 1868.
Ioannis Dlugossii Annales seu Cronicae incliti regni Poloniae, t. I–V, Varsoviae 1964–1978.
Ioannis Dlugossii Gesta Poloniae, wyd. A. Przeździecki, t. 4, Cracoviae 1877.
Ioannis Zonarae Lexicon, wyd. J.A.H. Tittmann, Lipsiae 1808.
Kalendarz Krakowski, „Monumenta Poloniae Historica”, t. 2, Lwów 1872, s. 905–941.
Kantecki K., Z podróży Oświęcima. Turcja–Francja–Niemcy–Włochy, Lwów 1875.
Kromer M., De origine et rebus gestarum Polonorum libri XXX, Basileae 1585.
Kromer M., Kronika polska Marcina Kromera biskupa warmińskiego ksiąg XXX: dotąd w trzech językach, a mianowicie w łacińskim, polskim i niemieckim wydana, na język polski z łacińskiego przełożona przez Marcina z Błażowa Błażowskiego i wydana w Krakowie w drukarni M. Loba r. 1611, wyd. K.J. Turowski, Sanok 1857.
Kronika xiążąt polskich (Chronica principum Poloniae), wyd. Z. Węclewski, „Monumenta Poloniae Historica”, t. 3, Lwów 1878, s. 423–578.
Kronika polska (Chronica Polonorum), wyd. L. Ćwikliński, „Monumenta Poloniae Historica”, t. 3, Lwów 1878, s. 578–656.
Ljetopis popa Dukljanina, wyd. F. Šišić, Zagreb 1928.
Ljetopis popa Dukljanina, wyd. V. Mošin, Zagreb 1950.
Liutprandi Antapodosis „Monumenta Germaniae Historica. Scriptores”, t. 3, Hanoverae 1839, s. 273–339.
Łubieniecki Z., Diariusz drogi tureckiej [w:] Trzy relacje z polskich podróży na Wschód muzułmański z pierwszej połowy XVII w., oprac. A. Walaszek, Kraków 1980, s. 89–139.
Maciej z Miechowa, Chronica Polonorum, wyd. 2, Kraków 1521.
Maciej z Miechowa, Opis Sarmacji Azjatyckiej i Europejskiej, wyd. H. Barycz, T. Bieńkowski, M. Voisé, Wrocław 1972.
Miedzieleski W., Descriptio potentiae Turciae et ordinatio belli contra illam [w:] „Acta Tomiciana”, t. 3, [b. m.] 1853, s. 168–181.
Miersuae Chronicon, „Monumenta Poloniae Historica”, t. 2, Lwów 1872, s. 163–190.
Mistrza Wincentego Kronika Polska, wyd. B. Kürbis, Warszawa 1974.
Nicephori Gregorae Historiae byzantinae libri postremi, wyd. I. Bekker, t. 1, Bonnae 1855. DOI: https://doi.org/10.1515/9783112690369-002
Nikephoros Gregoras, Rhomäische Geschichte, przeł. J.L.V. Dieten, t. 1 (kap. I–VII), Stuttgart 1973.
Niemcewicz J.U., Zbiór pamiętników historycznych o dawnej Polsce, t. 2, Puławy–Warszawa 1824.
Niemcewicz J.U., Zbiór pamiętników historycznych o dawnej Polsce, t. 5, Puławy–Warszawa 1830.
Orbini M., Kraljestvo Slavena (1601), Beograd 1968.
Orzechowski S., Książki o ruszeniu ziemie polskiej przeciw Turkowi, wyd. T. Wierzbowski, Warszawa 1875.
Orzechowski S., Mowy, wyd. K.J. Turowski, Sanok 1855.
Oświęcim S., Stanisława Oświęcima dyaryusz 1643-1651, wyd. W. Czermak, Kraków 1907.
Paulinus Venetus [Paolino Veneto], Excerpta ex Chronico Jordani, ab anno circiter DCCCL usque ad annum MCCXXVIII [fragmenty Satyrica gestarum rerum regum atque regnorum et summorum pontificum historia], wyd. L.A. Muratori [w:] Antiquitates Italicae medii aevi, t. IV, Mediolani 1741, kol. 949–1034.
Ptolomaei Luccensis Historia ecclesiastica nova, wyd. L. Muratori, „Scriptores Rerum Italicarum”, t. 11, Mediolani 1727, s. 753–1246.
Repertorium Fontium historiae Medii Aevi, t. 2, Roma 1967.
Roberti canonici S. Mariani Autissiodorensis Chronicon, wyd. O. Holder-Egger [w:] Monumenta Germaniae Historica, Scriptores, t. 26, Hannoverae 1882, s. 219–287.
Rogerius, Carmen miserabile super destructione regni Hungariae per Tartaros facta, wyd. L. von Heinemann [w:] Monumenta Germaniae Historica. Scriptores, t. XXIX, Hannoverae 1892, s. 547–567.
Sarnicki S., Annales sive de origine et rebus gestis Polonorum et Lithuanorum, Kraków 1587.
Sigiberti Gemblacensis Chronica, „Monumenta Germaniae Historica. Scriptores”, t. 6, Hannoverae 1844, s. 300–374.
Stryjkowski M., Kronika Polska, Litewska i Żmudzka, t. 1–2, wyd. K. Malinowski, Warszawa 1846.
Stryjkowski M., O początkach, wywodach, dzielnościach narodu litewskiego, wyd. K. Radziszowska, Warszawa 1978.
Stryjkowski M., O wolności Korony Polskiej… a srogim zniewoleniu innych królestw pod tyrańskim jarzmem tureckim, Kraków 1575.
Stryjkowski M. (Gwagnin A.), Sarmatiae Europaee descriptio, quae Regnum Poloniae, Lituaniam, Samogitiam [...] partem complectitur, Kraków 1578.
Tolomeo de Lucca [Bartolomeo Fiadoni], Annales, wyd. B. Schmeidler, „Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Germanicarum. Nova series”, t. 8, Berlin 1930.
Tomasz ze Splitu, Historia Salonitana
Vincentii Cracoviensis episcopi Cronica Polonorum, „Monumenta Poloniae Historica”, t. 2, Lwów 1872, s. 249–447.
Wapowski B., Mowa przed Zygmuntem Starym, „Monumenta Poloniae Historica”, t. 3, Lwów 1878, s. 93–94.
Warszewicki K., Turcicae quatuordecim, Kraków 1595.
Willelmus de Rubruc, Pătepis za iztočnite strani prez 1253 g. [w:] Latinski izvori za bălgarskata istorija, t. 4, oprac. M. Vojnov, V. Gjuzelev, S. Lišev, M. Petrova, B. Primov, Sofija 1981
Wincenty Kadłubek, Mistrza Wincentego Kronika Polska, wyd. B. Kürbis, Warszawa 1974.
Zbaraski K., Status teraźniejszy monarchii tureckiej, jakie subiekta, siły ziemskie i morskie i czego się spodziewać z jego przymierza możemy [1623].
Ameisenowa Z., Rękopisy i pierwodruki iluminowane Biblioteki Jagiellońskiej, Wrocław 1958.
Angelov D., Italianski izvor za b"lgarskata srednovekovna istorija, „Istoričeski pregled” 1972, t. 28, nr 6, s. 86–99.
Antoljak S., Izvori za historiju naroda Jugoslavije. Srednji vijek, Zadar 1978.
Banaszkiewicz J., Kronika Dzierzwy, XIV-wieczne kompendium historii ojczystej, Wrocław 1979.
Baranowski B., Znajomość Wschodu w dawnej Polsce do XVIII w., Łódź 1950.
Beševliev V., P”rvobl”garite. Bit i kulturata, Sofija 1981.
Beazley C.R., The Dawn of Modern Geography, t. 2, New York 1949.
Boratyński L., Stefan Batory i plan ligi przeciw Turkom, „Rozprawy Akademii Umiejętności. Wydział Historyczno-Filozoficzny. Seria II” 1903, t. 19 (44),s. 197–347.
Borzemski A., Kronika Miechowity. Rozbiór krytyczny, „Rozprawy Akademii Umiejętności. Wydział Historyczno-Filozoficzny. Seria II” 1891, t. 1 (26), s. 1–199,
Brezeanu S., „Blachi” and „Getae” on the Lower Danube in the Early Thirteenth Century, „Revue des études sud-est européennes” 1981, t. 19, nr 3, s. 595–604.
Bujak F., Kallimach i znajomość państwa tureckiego w Polsce około początku XVI w. [w:] tegoż, Studia geograficzno-historyczne, Kraków 1925, s. 114–137.
Cynarski S., Sarmatyzm – ideologia i styl życia [w:] Polska XVII wieku, Warszawa 1974, s. 269–295.
Cvetkova B., Dokumenti za Pet"r Parčevič ot venecianskija d"ržaven arhiv, „Izvestija na d"ržavnite arhivi” 1974, t. 27, s. 141–151.
Czermak W., Plany wojny tureckiej Władysława IV, „Rozprawy Akademii Umiejętności. Wydział Historyczno-Filozoficzny. Seria II”, t. 6 (31), Kraków 1895.
Dujčev I., Političeskata dejnost na Pet"r Parčevič za osvoboždenie ot tursko vladičestvo [w:] B"lgaro-rum"nski vr"zki i otnošenija prez vekovete, Sofija 1965, s. 157–191.
Finkel L., Marcin Kromer (1512–1589). Rozbiór krytyczny, „Rozprawy Akademii Umiejętności. Wydział Historyczno-Filozoficzny”, t. 16, Kraków 1883.
Garbacik J., Kallimach jako dyplomata i polityk, „Rozprawy Akademii Umiejętności. Wydział Historyczno-Filozoficzny” t. 56, Kraków 1948.
Gjuzelev V., Bulgarien und die Bulgaren in der mittelalterlichen Dichtung (7.–15. Jh.), „Bulgarian Historical Review” 1981, t. 9, nr 3, s. 42–72.
Grabski A.F., Polska w opiniach obcych X–XIII w., Warszawa 1964.
Grabski A.F., Poczucie jedności słowiańskiej a świadomość narodowa w Polsce średniowiecznej [w:] Z polskich studiów slawistycznych, seria III: Historia, Warszawa 1968, s. 79–89.
Halaga O.R., „Bulhaři” v středoevropských pramenech 11.–14. stor. [w:] Studia Balkanica Bohemoslovaca, Brno 1970, s. 84–87.
Heck R., „Chronica principum Poloniae” a „Chronica Polonorum”, „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka” 1976, t. 31, nr 2, s. 185–196.
Heck R., Kronika książąt polskich – metoda prezentacji dziejów [w:] Dawna historiografia śląska. Materiały sesji naukowej odbytej w Brzegu w dniach 26–27 listopada 1977 r., red. K. Gajda, Opole 1980, s. 61–81.
Hilendarski P., Slavjanob"lgarska istorija, Sofija 1970.
Hilendarski P., Słowianobułgarska historia, Warszawa 1981.
Istorija Crne Gore, ks. 2, t. 2, Titograd 1970.
Jonov M., Čuždite pătepisi kato izvori za istorijata na bălgarskite zemi [w:] Pomoštni istoričeski disciplini, t. 1, Sofija 1979, s. 284–310.
Jonov M., Evropejski p”tepisi – izvor za istorijata na b”lgarskite zemi prez XVII vek, „Godišnik na Sofijskija Universitet. Filozofsko-Istoričeski Fakultet” 1969, t. 62, nr 5.
Kesjakov H., Položenieto na B"lgaria k"m kraja na XV vek, „Sbornik za narodni umotvorenija, nauka i knižnina” 1891, t. 6, s. 177–181.
Kesjakov H., Stari p"tuvanja prez B"lgarija, „Sbornik za narodni umotvorenija, nauka i knižnina” 1894, t. 11, s. 155–163.
Konev I., Genov I., Topolov S., Charles Dufresne, signeur Ducange et sa „Series historica et genealogica regum Bulgariae”, „Paleobulgarica” 1980, t. 4, nr 3, s. 69–85.
Koledarov P., The Bulgarian State in Medieval Cartography, „Études historiques” 1973, t. 6, s. 37–54.
Koledarov P., Traditions of Antiquity and the Middle Ages in the Regional Nomenclature in the Modern Map of the Balkans, „Byzantinobulgarica” 1973, t. 4, s. 145–175.
Kürbis B., Dziejopisarstwo wielkopolskie XIII i XIV wieku, Warszawa 1959.
Kürbis B., Kształtowanie się pojęć geograficznych o Słowiańszczyźnie w polskich kronikach przeddługoszowych, „Slavia Antiqua” 1953, t. 4, s. 252–282.
Kürbis B., Studia nad Kroniką Wielkopolską, Poznań 1952.
Labuda G., Okres wspólnoty pierwotnej w świetle źródeł i tradycji historycznej [w:] tegoż, Fragmenty dziejów Słowiańszczyzny Zachodniej, t. 1, Poznań 1960, s. 34–86.
Lorenz O., Deutschlands Geschichtsquellen im Mittelalter seit der Mitte des 13. Jahrhunderts, t. 2, wyd. 3, Berlin 1887.
Łowmiański H., Polska we wczesnośredniowiecznej historiografii słowiańskiej [w:] Polska w świecie. Szkice z dziejów kultury polskiej, red. J. Dowiat, Warszawa 1972, s. 9–19.
Macartney C.A., Długosz et le Chronicon Budense, „Revue d’histoire comparée” 1946, nouvelle serie, t. 4, nr 3–4, s. 301–318.
Marsina R., Přemysl Otakar II a Uhorsko, „Folia Historica Bohemica” 1979, t. 1, s. 37–65.
Matković P., Putovanja po balkanskom poluotoku XVI vieka, „Rad JAZU” 1881 (t. 56), 1882 (t. 62), 1884 (t. 71).
Melville G., Spätmittelalterliche Geschichtskompendien – eine Aufgabestellung, „Römische Historische Mitteilungen” 1980, t. 22, s. 51–104.
Moravcsik Gy., Byzantinoturcica, t. 2, Berlin 1958.
Novotný V., České dějiny, t. 1, cz. 4, Praha 1937.
Orbini M., Kraljestvo Slavena, Beograd 1968.
Petrov P.H., V”stanieto na Pet”r i Bojan v 976 g. i borbata na komitopulite s Vizantija, „Byzantinobulgarica” 1962, t. 1, s. 121–144.
Picchio R., Gli Annali del Baronio-Skarga e la Storia di Paisij Hilendarski, „Ricerche slavistiche” 1954, t. 3, s. 212–233.
Pieradzka K., Genealogia biblijna i rodowód Słowian w pierwszej księdze Annales Długosza, „Nasza Przeszłość” 1958, t. 8, s. 83–116. DOI: https://doi.org/10.52204/np.1958.8.83-116
Plezia M., Historia Tartarorum, „Studia Źródłoznawcze” 1970, t. 15, s. 167–172.
Poeci polskiego baroku, opr. J. Sokołowska, K. Żurowska, t. 1, Warszawa 1965.
Potthast A., Bibliotheca Historica Medii Aevi, t. 2, Berlin 1896. DOI: https://doi.org/10.2307/1833990
Primov B., Bugrite. Kniga za pop Bogomil i negovite posledovateli, Sofija 1970.
Przybyszewski B., Kapituła krakowska za kanonikatu Jana Długosza (1436–1480) [w:] Dlugossiana. Studia historyczne w pięćsetlecie śmierci Jana Długosza, red. S. Gawęda, Kraków 1980, s. 25–84.
Przyboś A., Wielka legacja Wojciecha Miaskowskiego do Turcji w 1640 r., „Studia Historyczne” 1981, t. 24, nr 2, s. 183–197.
Richard J., La Papauté et les missions d’Orient au Moyen Age (XIIIe–XVe siècles), Roma 1977.
Rozbiór krytyczny Annalium Poloniae Jana Długosza z lat 1385–1480, t. 1, Wrocław 1961.
Semkowicz A., Krytyczny rozbiór „Dziejów polskich” Jana Długosza (do r. 1380), Kraków 1887.
Solicki S., Źródła Długosza do problematyki czeskiej, Wrocław 1973.
Strzelczyk J., Gerwazy z Tilbury. Studium z dziejów uczoności geograficznej w średniowieczu, Wrocław 1970.
Swoboda W., Glosy tureckie do rozbioru krytycznego „Annalium” Jana Długosza, „Studia Źródłoznawcze” 1983, t. 27, s. 67–81.
Swoboda W., Księżna kaliska Bułgarką? Przyczynek do rozbioru krytycznego „Annalium” Długosza, „Studia i Materiały z Dziejów Wielkopolski i Pomorza” 1979, t. 26, s. 61–78.
Swoboda W., Macedonia [w:] Słownik starożytności słowiańskich, red. W. Kowalenko, G. Labuda, T. Lehr-Spławiński, t. 3, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, s. 140–143.
Swoboda W., Mezja [w:] Słownik starożytności słowiańskich, red. W. Kowalenko, G. Labuda, T. Lehr-Spławiński, t. 3, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, s. 204.
Swoboda W., Sklawinia [w:] Słownik starożytności słowiańskich, red. W. Kowalenko, G. Labuda, T. Lehr-Spławiński, t. 5, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1975, s. 228–229.
Swoboda W., Replika Władysławowi Dziewulskiemu, „Studia i Materiały do Dziejów Wielkopolski i Pomorza” 1981, t. 28, s. 183–184.
Šišmanov I. D., L’étymologie du nom „Bulgare”, „Keleti Szemle” 1903, t. 4, s. 47–85, s. 334–363; 1904, t. 5, s. 88–110.
Tăpkova-Zaimova V., Quelques rémarques sur les noms éthniques chez les auteurs byzantins [w:] Studien zur Geschichte und Philosophie des Altertums, Budapest 1968, s. 400–405.
Tăpkova-Zaimova V., Byzance et les Balkans à partir du VIe siècle, London 1979.
Tazbir J., Baroniusz a Skarga, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce” 1981, t. 26, s. 29–34.
Tazbir J., Kultura szlachecka w Polsce, Warszawa 1979.
Tazbir J., Rzeczpospolita i świat. Studia z dziejów kultury XVII wieku, Wrocław 1971.
Tazbir J., Stosunek do obcych w dobie baroku [w:] Swojskość i cudzoziemszczyzna w dziejach kultury polskiej, Warszawa 1973, s. 80–112.
Tazbir J., Ze studiów nad ksenofobią w Polsce w dobie późnego renesansu, „Przegląd Historyczny” 1957, t. 48, nr 4, s. 654–682.
Ulewicz T., Sarmacja. Studium z problematyki słowiańskiej XV i XVI wieku, Kraków 1950.
Vojnov M., [rec.:] P. Chr. Petrov, Văstanieto na Petăr i Bojan v 976 g. i borbata na Komitopulite s Vizantija, „Byzantinobulgarica” 1962, t. 1, s. 121–144, „Istoričeski pregled” 1963, t. 19, nr 2, s. 122–132.
Wielgosz Z., Kronika Polska – metoda prezentacji dziejów [w:] Dawna historiografia Śląska, Opole 1980, s. 44–60.
Wojtasik J., Uwagi księcia Krzysztofa Zbaraskiego, posła wielkiego do Turcji z 1622 r. o państwie otomańskim i jego siłach zbrojnych, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 1961, t. 7, nr 1, s. 321–346.
Zajączkowski A., Reychman J., Zarys dyplomatyki osmańsko-tureckiej, Warszawa 1955.
Zieliński J., Stanisław Sarnicki i jego kronika – rozbiór krytyczny, Stanisławów 1930.
License
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 1985
OPEN ACCESS