Słowa kluczowe
kwestia macedońska
Organizacja Narodów Zjednocznych
Grecja
Republika Macedonii
FYROM
Jak cytować
Abstrakt
Po ogłoszeniu niepodległości w 1991 r. Republika Macedonii stanęła przed koniecznością potwierdzenia swej państwowości na arenie międzynarodowej. Jednak pomimo spełnienia wszystkich kryteriów państwowości, greckie działania spowodowały, że Macedonia stanęła w obliczu bezprecedensowej presji i przeszkód, a proces uznania międzynarodowego ciągnął się latami. Zdaniem Greków nazwa państwa, flaga oraz konstytucja Macedonii stanowiły zagrożenia dla integralności terytorialnej Grecji. Tym samym Grecja odmawiała nowemu państwu prawa do jej symboli narodowych, dodatkowo wykorzystując wszelkie dostępne środki, aby zapobiec międzynarodowemu uznaniu Macedonii oraz jej członkostwu w organizacjach międzynarodowych. Przedmiotem analizy w tym artykule jest proces przyjęcia Republiki Macedonii do ONZ. W pierwszej kolejności Autorzy przedstawili starania Macedonii o uznanie międzynarodowe na forum Wspólnoty Europejskiej. Podjęcie pierwszych działań na tym forum wynikało z konsensusu istniejącego w systemie miedzynarodowym, że problem macedoński powinien zostać rozwiązany przez państwa europejskie. Jednak pomimo, że Republika Macedonii spełniła wszystkie kryteria uznania międzynarodowego, to uległo ono przedłużeniu ze względów politycznych. W dalszej kolejności Autorzy poddali analizie proces przyjęcia Republiki Macedonii do ONZ. Procedura, zdominowana przez spór z Grecją, przebiegała bowiem w sposób szczególny, z licznymi odstępstwami od standardowych procedur i przyjętych norm. Autorzy argumentują, że chociaż działania ONZ pozwoliły na przełamanie politycznego impasu, to stanowiły naruszenie zasad Karty Narodów Zjednoczonych. Wyszczególnione w ten sposób precedensy, pozwoliły na wykazanie jak niekonsekwentna potrafi być praktyka ONZ w sytuacjach spornych.
Finansowanie
Niniejsza publikacja została sfinansowana ze środków Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politycznych w ramach Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości w Uniwersytecie Jagiellońskim.
Bibliografia
Državen Arhiv na Republika Severna Makedonija (DARSM) [Државен Архив на Република Северна Македонија (ДАРСМ)], kolekcja 1386, dział 801, nr 08–1427; 8–525; 08–981; 08–1289; 08–1427; 08–1561; 08–2585; 08–2951.
Amandmani I I II na Ustavot na Republika Makedonija [w:] “Služben vesnik na Republika Makedonija” [Амандмани I и II на Уставот на Република Македонија [w:] „Службен весник на Република Македонија”], t. 48, nr 1, 10.01.1992, s. 1.
Declaration on the former Yugoslavia. Conclusions of the European Council 26/27 June 1992, 92/254, 27.06.1992, „European Political Cooperation Documentation Bulletin” 1992, t. 8, s. 213, http://aei.pitt.edu/36872/1/A2881.pdf [dostęp: 1.09.2025].
Edinstvena prečka e povtorno Grcija, „Nowa Makedonija”, 3.05.1992, s. 1 [Единствена пречка е повторно Грција, Нова Македонија”, 3.05.1992, c. 1].
Extraordinary EPC Ministerial Meeting, Brussels, Declaration on the Guidelines on the recognition of new states in Eastern Europe and in the Soviet Union, 16.12.1991, Annex II, https://documents.un.org/doc/undoc/gen/n91/497/20/pdf/n9149720.pdf [dostęp: 20.08.2025].
Extraordinary EPC Ministerial Meeting, Brussels, Declaration on Yugoslavia, 16.12.1991, „British Yearbook of International Law” 1991, s. 560–561.
Final Agreement for the Settlement of the Differences as Described in the United Nations Security Council Resolutions 817 (1993) and 845 (1993), the Termination of the Interim Accord of 1995, and the Establishment of a Strategic Partnership between the Parties, 17.06.2018, https://www.mfa.gr/images/docs/eidikathemata/agreement.pdf [dostęp: 7.09.2025].
George W. Bush Joint Statement with Prime Minister John Major of the United Kingdom on the Former Yugoslavia, 20.12.1992, https://www.presidency.ucsb.edu/documents/joint-statement-with-prime-minister-john-major-the-united-kingdomthe-former-yugoslavia [dostęp: 1.09.2025].
International Court of Justice, Advisory opinion, 28.05.1948, https://www.icjcij.org/index.php/node/103739 [dostęp: 6.09.2025].
International Court of Justice, Memorial of the former Yugoslav Republic of Macedonia, case concerning the application of Article 11, paragraph 1, of the Interim Accord of 13 September 1995 (FYROM v. Greece), the Hague 2009, s. 27.
Letter dated 25 January 1993 from the Permanent Representative of Greece to the United Nations addressed to the Secretary-General, S/25158, s. 3, https://digitallibrary.un.org/record/158388?ln=en&v=pdf [dostęp: 05.09.2025].
Letter dated 6 April 1993 from the Permanent Representative of Greece to the United Nations addressed to the President of the Security Council, S/25543, https://digitallibrary.un.org/record/165304?ln=en&v=pdf [dostęp: 1.09.2025].
Letter dated 25 January 1993 from the Permanent Representative of Greece to the United Nations addressed to the Secretary-General, S/25158, s. 3, https://digitallibrary.un.org/record/158388?ln=en&v=pdf [dostęp: 05.09.2025].
Note by the President of the UN Security Council, S/25541, https://digitallibrary.un.org/record/165305?ln=en&v=pdf [dostęp: 1.09.2025].
Statement by the Presidency of the European Community on the recognition of Yugoslav Republics, 9/92, 15.01.1992, „European Political Cooperation Documentation Bulletin” 1992, t. 8, s. 71, http://aei.pitt.edu/36872/1/A2881.pdf [dostęp: 1.09.2025]
Statement on the Former Yugoslav Republic of Macedonia by an Informal Meeting of Ministers for Foreign Affairs in Guimaraes on 1 and 2 May 1992, 92/164, 4.05.1992, „European Political Cooperation Documentation Bulletin” 1992, t. 8, s. 213, http://aei.pitt.edu/36872/1/A2881.pdf [dostęp: 01.09.2025].
Statement on United States Recognition of the Former Yugoslav Republics, 7.04.1992, http://bushlibrary.tamu.edu/research/papers/1992/92040705.html [dostęp: 1.09.2025].
Stenografski Beleški od Četvrtoto prodolženie na Pedeset I pettata sednica na Sobranieto na Republika Makedonija, održana na 16 fevruari 1993 godina [Стенографски белешки од Четвртото продолжение на Педесет и петтата седница на Собранието на Република Македонија, 16.02.1993, https://www.sobranie.mk/WBStorage/Files/55sednica4prod16fev93god.pdf [dostęp: 1.09.2025].
United Nations General Assembly, Resolution 47/225, 8.04.1993, https://docs.un.org/en/A/RES/47/225 [dostęp: 6.09.2025].
United Nations Security Council, Report of the Committee on the Admission of New Members Concerning the Application of the Former Yugoslav Republic of Macedonia for Admission to Membership in the United Nations, S/25544, 7.04.1993, https://digitallibrary.un.org/record/165325?ln=zh_CN&v=pdf [dostęp: 6.09.2025].
United Nations Security Council, Resolution 817, S/RES/817, 7.04.1993, https://digitallibrary.un.org/record/164660?v=pdf [dostęp: 6.09.2025].
United Nations Security Council, Resolution 845, 18.06.1993, https://digitallibrary.un.org/record/168082?v=pdf [dostęp: 7.09.2025].
Yugoslavia Peace Conference, Arbitration Commission, opinion No. 6, 11.01.1992, “International Legal Materials” 1992, t. 21, nr 6, s. 1507–1511.
Gligorov K., Makedonija e se što imame, Skopje 2001 [Глигоров K., Македонија е сé што имаме, Скопје 2001].
Maleski D., Bebeto od katran. Makedonija wo megjunarodnite odnosi (1991–1993), Skopje 2012 [Малески Д., Бебето од катран: Македонија во меѓународните односи: (1991–1993), Скопје 2012].
Owen D., Balkan Odyssey, New York 1995.
Skylakakīs T., Sto onoma tīs Makedonias, Athīna 1995 [Σκυλακάκης Θ., Στο όνομα της Μακεδονίας, Αθηνα 1995].
Adamczyk A., Karadzoski M., Wyzwanie dla tożsamości międzynarodowej Macedonii - greckomacedoński spór o nazwę państwa, “Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 2019, t. 17, z. 1, s. 338–339. DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2019.1.16
Danforth L. M., The Macedonian conflict: ethnic nationalism in a transnational world, Princeton 1995. DOI: https://doi.org/10.1515/9780691221717
Janev I., Responsibility of the United Nations for Macedonia’s accession to the UN, “Romanian Journal of Political Science” 2006, nr 1, s. 12–13.
Korzeniewska-Wiszniewska M., Serbowie jako mniejszość w warunkach transformacji politycznej w państwach byłej Jugosławii 1995–2016, Kraków 2017.
Neofotistos V., Macedonia and identity politics after the Prespa Agreement, Londyn 2021. DOI: https://doi.org/10.4324/9780367808761
Sievers L., Daws S., The Procedure of the UN Security Council, fourth edition, Oxford 2014, s. 421–422. DOI: https://doi.org/10.1093/acprof:osobl/9780199685295.001.0001
Sokalski J. H., An ounce of prevention: Macedonia and the UN experience in preventive diplomacy, Washington 2003.
Stawowy-Kawka I., Albańczycy w Macedonii 1944–2001, Kraków 2014.
Stawowy-Kawka I., Republika Macedonii i Macedończycy w greckiej polityce po 1991 r. [w:] Macedoński dyskurs niepodległościowy. Historia–kultura–literatura–język–media, red. I. Stawowy-Kawka, M. Kawka, Kraków 2011, s. 203–212.
Woźnica R., Miejsce Macedonii w polityce zagranicznej Bułgarii po 1991 roku [w:] Macedoński dyskurs niepodległościowy. Historia–kultura–literatura–język–media, red. I. Stawowy-Kawka, M. Kawka, Kraków 2011, s. 233–242.
Woźnica R., Działalność Komisji Badintera w kontekście uznania państw powstałych po rozpadzie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii, „Politeja” 2025, t. 22, nr 2, s. 255–274.
Zahariadis N., Greek policy toward the Former Yugoslav Republic of Macedonia 1991–1995, “Journal of Modern Greek Studies” 1996, t. 14, nr 2, s. 303–327. DOI: https://doi.org/10.1353/mgs.1996.0027
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Rafał Woźnica, Cezary Krata
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
- Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do Utworu oraz że nie są one ograniczone w zakresie objętym niniejszą Umową, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób.
- Autor udziela Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji na korzystanie z Utworu bez ograniczeń terytorialnych i przez czas nieokreślony na następujących polach eksploatacji:
2.1. wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy Utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
2.2. wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy Utworu;
2.3. publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;
2.4. włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;
2.5. wprowadzanie Utworu w postacie elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu, Intranetu, Extranetu lub innej sieci;
2.6. rozpowszechnianie Utworu w postaci elektronicznej w Internecie, Intranecie, Extranetu lub innej sieci, w pracy zbiorowej jak również samodzielnie;
2.7. udostępnianie Utworu w wersji elektronicznej w taki sposób, by każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, w szczególności za pośrednictwem Internetu, Intranetu, Extranetu lin innej sieci;
2.8. udostępnianie Utworu zgodnie z wzorcem licencji Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0) lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons. - Autor zezwala Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na:
3.1. nieodpłatne korzystanie i rozporządzanie prawami do opracowań Utworu i tymi opracowaniami.
3.2. wysyłanie metadanych Utworu oraz Utworu do komercyjnych i niekomercyjnych baz danych indeksujących czasopisma. - Autor upoważnia i zobowiązuje Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu do udzielania osobom trzecim dalszych licencji (sublicencji) do Utworu oraz do innych materiałów, w tym utworów zależnych lub opracowań zawierających lub powstałych w oparciu o Utwór, przy czym postanowienia takich sublicencji będą tożsame z wzorcem licencji Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0) lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons Tym samym uprawnia wszystkich zainteresowanych do korzystania z utworu wyłącznie w celach niekomercyjnych pod następującymi warunkami:
4.1. uznanie autorstwa czyli obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, doi) oraz samej licencji;
4.2. na tych samych warunkach, wolno rozpowszechniać utwory zależne jedynie na licencji identycznej to tej, na jakiej udostępniono utwór oryginalny. - Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu jest zobowiązany do:
5.1. udostępniania Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym bez ograniczeń technicznych;
5.2. poprawnego informowania osób, którym Utwór będzie udostępniany o udzielonych im sublicencjach w sposób umożliwiający odbiorcom zapoznanie się z nimi.