Abstrakt
Artykuł przedstawia życie i działalność naukową czeskiego slawisty Józefa (Josypa) Perwolfa (1841–1891), jednego z wybitniejszych badaczy Słowiańszczyzny drugiej połowy XIX wieku, profesora Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Punktem wyjścia jest omówienie tła historycznego i intelektualnego jego działalności - epoki odrodzenia narodowego w Czechach i rozwoju idei panslawistycznych w Europie Środkowo-Wschodniej. Celem badań jest analiza poglądów Perwolfa na ideę jedności słowiańskiej, rozumianą przez niego zarówno jako wspólnota duchowa i kulturowa, jak i potencjalna solidarność polityczna narodów słowiańskich. Podstawę opracowania stanowią publikacje Perwolfa w językach czeskim i rosyjskim, a także źródła archiwalne dotyczące jego pracy dydaktycznej w Warszawie. Autor artykułu wykorzystuje metodę analizy historyczno-porównawczej, osadzając myśl Perwolfa w kontekście ówczesnych koncepcji panslawistycznych i rusofilskich. Perwolfa ukazano jako uczonego łączącego umiarkowany rusofilizm z głębokim zainteresowaniem dziejami i kulturą narodów zachodnio- i południowosłowiańskich. Jego prace, mimo prorosyjskiego tonu, cechowała szeroka erudycja, krytyczne podejście do źródeł oraz dążenie do naukowego ugruntowania idei słowiańskiej wspólnoty. A. Kijas podkreśla, że Perwolf jako jeden z pierwszych slawistów próbował ukazać ideę słowiańskiej jedności w kontekście historycznym, językowym i kulturowym, a jego dorobek, dziś w Polsce prawie zapomniany, stanowi istotny element europejskiego dyskursu o wzajemnych relacjach narodów słowiańskich.
Bibliografia
„Dziennik Łódzki” 1892, nr 4, s. 3.
„Gazeta Polska” 1892, s. 2 (Z miasta).
„Kurier Codzienny” 1875, nr 24, s. 2.
„Kurier Codzienny” 1892, nr 4, s. 2.
„Tygodnik Ilustrowany” 1892, nr 107, s. 47 (Nekrologia).
„Varšavskie universitetskie izvesti” nr 3, s. 264. Protokół posiedzenia Rady Naukowej uniwersytetu (Senatu) z 9 marca 1871 roku.
Budilovič A.S., I.I. Pervolʽf [w:] Slavjanskoe obozrenie, t. I., nr 1, 1892, s. 90.
Camutali A.N., Iezbera František Jan [Fiodor Ivanovič] [w:] Slavjanovedenie v dorevoljucionnoj Rossii, Moskva 1979.
Dvořak L., Jozef Pervolf, Praha 1972.
Dvořak L., Ruská činnost J. Pervolfa a jeho nazor na slovanstvo [w:] Kapitoly z dějin vzájemných vztahu narodu CSR a SSSR, t. 2, Praha 1960, s. 71.
Dzieje Uniwersytetu Warszawskiego 1807–1915, red. S. Kieniewicz, Warszawa 1981.
Echa powstania styczniowego w Czechach, red. M. Orzechowski, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965.
Gilʽferding A.F., Istorija baltijskich Slavjan, cz. 1, Moskva 1855.
Gilʽferding A.F., Sobranie sočinenij, t. 4, Sankt-Petersburg 1874.
Glavačka M., Ešče raz o poezdke avsrtijskich Slavjan v Rassiju v 1867 g., „Slavjanovedenije” 2007, nr 1, s. 62–63.
Grot K.Ja., O.O. Pervol’f (nekrolog), „Žurnal Ministerstva Narodnogo Prosveščenija” 1892, cz. CCLXXIX, nr 2, otd. Sovremennaja letopis’, s. 143.
Helmolda Kronika Słowian, wstęp i komentarz J. Strzelczyk, Warszawa 1974.
Jezbera F., Rusové, Srbové, Poláci a Čechové s ostatnimi Slovany. S povvjasněnim nevźajemného a nepravého vzhledu některých listův ceských na polsko-ruskou záležitost', Praha 1863.
Kareev N.I., Prožitoe i perežitoe, Leningrad 1990.
Kudělka M., Šimeček Z., Česko-slovenské práce o jazyce dějinách a kulturze słowiańskich narodów od roku 1760. Biograficko-bibliografický slovník, Praha 1972.
Lapteva L.P., Pervolf (Perwolf) Iosif [w:] Slavjanovedenie v dorevoljucionnoj Rossii. Biobibliografičeskij slovar', Moskva 1979, s. 263–264.
Lapteva L.P., Professor Varšavskogo universiteta I.I. Pervolʽf i ego koncepcija slavjanskoj vzaimnosti, „Problemy Slavjanovedenija - sb. naučnych statej i materialov”, t. 5, Brjansk 2003, s. 67.
Lapteva L.P., Russkaja istoriografija gusitskogo dviženija (40-e gody XIX v. – 1917 g.), Moskva 1978.
Ljaščenko A.I., Pervol'f Iosif Iosifovič, Russkij biografičeskij slovar', t. 13, Sankt-Petersburg 1902.
Łowmiański H., Początki Polski. Z dziejów Słowian w I tysiącleciu n.e., Warszawa 1973.
Michalʽčenko S.I., Istoriko-filologičeskij fakulʽtet Varšavskogo universiteta 1869–1917 gg. Očerk istorii kafedr, Brjansk 2005.
Pervolʽf I., Germanizacija baltijskich Slavjan, Sankt-Petersburg 1876.
Pervolʽf I., Slavjane, ich vzaimnye otnošenija i svjazi, Warszawa 1886–1893, t. 1–3.
Perwolf J., Čechové a Poláci v XV a XVI stoleti [w:] Osveta. Listy pro rozhled v umění, vědě, red. V. Vlček, t. III, nr 2, Praha 1873.
Perwolf J., O rozšiřováni německé „kultury" mezi vyhubenymi Slovany Polabskymi, „Obecne listy” 1861.
Perwolf J., Die Slawisch-orientalische Frage. Eine historische Studie, Praha 1878.
Perwolf J., Sněmy v něgdeši Rusi, „Časopis Českeho Museum” 1867.
Pypin A.N., Spasovič V., Istorija slavjanskich literatur, t. 2, Sankt-Petersburg 1881.
Slavjanovedenie v dorevoljucionnoj Rossii. Biobibliografičeskij slovar ', Moskva 1979.
Tanty M., Panslawizm. Carat. Polacy. Zjazd Słowiański w Moskwie 1867 roku, Warszawa 1970.
Ulewicz T., Konterfekty, sylwetki, cienie. Z dziejów filologii w Polsce, Kraków 1997.
Ulewicz T., Sarmacja. Studium z problematyki słowiańskiej XV i XVI wieku. Kraków 1950.
Ulewicz T., Związki kulturalne i literackie Polski ze Słowiańszczyzną Południową w dobie humanizmu i renesansu (kilka uwag i propozycji), „Ruch Literacki” 1963, t. IV, nr. 4(19), s. 163–181.
Wollman F., Kallárův mesianismus [w:] Slovanska vzájemnost, Praha 1938.
Žaček V., Ohlas polského povstání r. 1863 v Čechách, Praha 1935.
Licencja
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2009
OPEN ACCESS